Điêu khắc Việt Nam- Đúc, đục, đẽo…điêu

Điêu khc Vit Nam- Đúc, đc, đo…điêu

 

 

 

Xin cúi đầu xin lỗi chữ “điêu” trong từ điển tiếng Việt, nhưng tôi biết dùng từ nào đây để phơi lộ ra một phần nhỏ cảm nhận của mình về cái gọi là nền mỹ thuật “trời ơi” đang còng lưng cõng nền điêu khắc điêu đứng, điêu linh đang đồng hiện kinh hãi cùng với vô ơn của điêu bạc, bịa đặt của điêu ngoa, dối trá của điêu toa, sự lừa dối ngọt ngào của điêu xảo, cái gian giảo của điêu trá và bịp bợm để kiếm lợi của điêu trác …

 

Tôi lần giở gần vài nghìn bức ảnh đã chụp về điêu khắc Việt trong hơn 10 năm qua từ Bắc sang Nam, từ Đông sang Tây, từ những phù điêu gắn trên mái đình cổ Tây Đằng, Chu Quyến, tháp cổ Đồng Dương, Mỹ Sơn đến ngổn ngang đúc, đục, đẽo, đắp trong các trại điêu khắc quốc tế Hà Nội, Vĩnh Phú, Huế, từ đồi D1 Điện Biên đến nghĩa trang Hàng Dương Côn Đảo, từ con thiềm thừ gốm đang bị vùi trong rác chợ đến những nhân vật này nọ ưỡn ngực đón gió, giơ tay phổ độ…

Và tôi đã cố tìm câu trả lời cho hai vấn đề luôn đặt ra nhiều nghi vấn nhất đó là chân giá trị đề tài và hướng tiếp cận của điêu khắc.

Không hiểu sao một “ngưu ma vương” như tôi, là con một người lính, bản thân từng sống qua thời đạn bom tôi luôn sợ những điêu khắc, tượng đài khai thác đề tài chiến tranh. Đứng trước chúng, tôi luôn tưởng tượng ra mình đang chới với bên trong sâu hút mặt trái, đen tối, chết chóc của một bản anh hùng ca.

Một lần cách đây 13 năm, tôi đã phải rình đợi rất mất công để chụp tượng đài bà mẹ Việt Nam ở nghĩa trang thành phố HCM dưới một cơn mưa dông. Trong lúc trú nấp dưới chân tượng bà mẹ và cố đợi chụp những tia sét rạch ngang bầu trời, không hiểu sao tôi bỗng thấy bà mẹ trên đầu tôi thật xa lạ. Bức tượng rất lớn, rất hoành tráng nhưng nó đè dúi rồi đẩy cảm xúc của tôi rơi vào quá vãng, sự đau đớn, mỏi mệt. Tượng bà mẹ Việt hôm nay sao lại nhác giống bà mẹ Nga ngực căng, tay vung kiếm trên đồi cao Kiep? Cũng như bức tượng này, cao lớn sừng sững, chiếm cứ những không gian oách nhất của mọi miền đất nước luôn là những điêu khắc hay kiến trúc mang hình hài điêu khắc trực tiếp, nhức nhối nhắc người ta nhớ đến chiến tranh. Có điều gì không ổn. Dân tộc này điêu linh qua bao cuộc chiến đẫm máu, họ phải chiến đấu để bảo vệ nền độc lập nhưng khi cuộc chiến khốc liệt nhất qua đi, người dân Việt chỉ còn biết cay đắng và thâm thù chiến tranh đến độ thông qua những điêu khắc tròn của Bồ Tát mắt khép, Mẫu nhân từ nơi tứ phủ, về cô ba, cô bẩy gần gũi, thân thuộc chẳng khác là mấy những thôn nữ trong ngày trảy hội… để dạy con cháu biết yên sống. Bao năm bầm dập bởi chiến tranh nhưng không nơi nào, chưa bao giờ trên đất nước này dựng những tượng đài vô tình ngợi ca hay  “hoằng dương” …thần chết. Chiến tranh là tàn sát. Có một ngoại lệ rất hiếm hoi đó là sự tôn vinh thánh Trần. Nhưng tôi e rằng người Việt thờ ông không chỉ như một anh hùng trận mạc, người Việt cố tìm trong ông những hình ảnh của một Thích Ca hay Bồ Tát. Mọi không gian, tượng đài thờ cúng ông (trước đây) đều đạt tới kích cỡ cần thiết của sự khiêm nhẫn. Chứ không vượt vống lên trong mưu cầu lấy chính biểu tượng anh hùng của dân tộc để trục lợi tiền bạc, danh tiếng và cả những biểu hiện tâm linh huyền hoặc, mê mụ như các tượng đài ngày nay. Lịch sử chiếm giữ các khoảng không gian cao, lớn, hoành tráng của người Việt chỉ giành cho chùa tháp, cho nhà thờ. Đó là những định vị niềm tin, tín ngưỡng của con người vào điều tốt đẹp, trước hết thoả mãn một nhu cầu: Sống. Người Việt không tôn thờ cái chết như một số giáo phái kinh dị trên trái đất này, họ không đem đánh đổi sự sống lấy những điều huyễn hoặc. Họ khát khao sự sống, họ bày trò nõ nường, họ tôn vinh những linga, yoni, họ đắm say những dáng nữ gợi tình đang say đắm trong vũ điệu quyến rũ. Điều này liệu có lý giải được vì sao các tượng đài vinh danh các trận đánh, các nhân vật này khác, các nghĩa trang lại rất lạnh lẽo, xa lạ với phần đông nhân dân. Nơi đó chỉ có lãnh đạo đến thắp hương cho truyền hình đưa tin trong những kỳ lễ lạt nhiều hơn số người tìm đến trong mách bảo của tâm linh.

Tôi suy nghĩ nhiều về khu tưởng niệm chiến tranh VN của người Mỹ. Với tôi. giải pháp kiến trúc “vết sẹo của mặt đất” của nữ kiến trúc sư Nhật không chỉ là một điêu khắc lớn, nó cho tôi một thông điệp lớn hơn và vượt qua biên giới nước Mỹ đó là đừng quên Chiến tranh-Cái chết- Sự đau khổ. Nhưng cuộc sống hôm nay cũng có nhu cầu phải ẩn đi quá khứ chết chóc, giảm âm khí để thanh thản sống. Với người Mỹ nỗi đau nhục ấy cần phải vừa ghi khắc vừa chôn vùi còn với người Việt cũng nên ghi nhớ tới chiến tranh theo một cách khác, quá khứ ngập máu bao đồng bào không cần một cách ứng xử sống xượng như hiện nay. Đừng cố tình dùng điêu khắc, tượng đài để mô phỏng đất nước giống như một vài ngôi làng ở miền Trung, nơi nghĩa địa lớn hơn nhà ở. Đừng kiếm chác trong những sản phẩm gắn bó với tâm linh. Trời có mắt đấy!

Về chân giá trị của các đề tài, trong một lộ trình nhiều năm lọ mọ suy ngẫm về sự sai lạc có tính hệ thống các biểu tượng hiện đại VN thông qua tượng và tượng đài tôi thấy mình có phần chới với khi định hiểu nó dưới một cách nhìn của thuyết Nhân-Quả. Không hiểu vì cơn cớ gì một số tượng nhân vật lại được trao vào tay những tay thợ đục, đúc, đẽo rất ngu tối, vụng về. Những sai lạc về tỷ lệ, những khối, hình vô cảm cứ phô lộ tênh hênh mà chẳng ai dám lên tiếng là huỷ, bỏ hay là vứt quách vào sọt rác lịch sử. Có lẽ cuộc sống phàm trần muôn đời vẫn bình thản đến độ ngạo nghễ bắt điêu khắc chỉ ra cho nhân thế những chân dung thật, giá trị thật chứ không giả dối, úp mở, đánh lận các giá trị như lối hành xử đang rất thông dụng.

Thật khó tìm những bàn tay điêu luyện của những người thợ từng dựng tượng vũ điệu đá ở Mỹ Sơn TK 8, A Di Đà chùa Phật Tích TK11, tượng Phật Quan Thế Âm ở chùa  Bút Tháp TK17, tượng Ngọc Nữ ở chùa Dâu TK19… Những người mà cuộc đời tự hào phó thác cho họ ghi lại dấu ấn của một thời, truyền lại cho thế hệ sau những biểu tượng lớn và điều thiện tín. Cũng như hội  hoạ, điêu khắc đương đại quá thiếu nghệ sỹ lại quá thừa “doanh nghiệp mỹ nghệ”. Thời đại nào tượng đài ấy, điêu khắc gia ấy, thế thôi.

 

 

 

 

Advertisements

5 responses to “Điêu khắc Việt Nam- Đúc, đục, đẽo…điêu

  1. bạn viết gì mình o xem được “Ngốc…” ơi

  2. Hay quá Xuân Bình ơi. Tuyệt cú mèo….. Em phải học tập anh rất rất nhiều đấy

  3. nếu thích chụp ảnh hãy tập cho mình cách tạo không gian, hai chiều của hội hoạ, ba chiều của điêu khắc, bốn chiều của văn học, triết học và nhiều chièu của cảm xúc 0din ui

  4. Cháu cũng rất thích điêu khắc sau hội họa nhưng mờ chỉ là bình dân chân vại T_T

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s