Tây Tạng- Potala, trắng-đỏ-vàng-lục-lam.

 

 

 

 

Người dân Tây Tạng không thể xây nhà mình vỹ đại như Potala, không xây giữa làng những stupa bằng vàng như trong linh tháp, không thể đặt nhiều tượng Phật lớn trong ngôi đền nơi hoang mạc heo hút… nhưng có một điều không thể hoài nghi là ở mọi ngõ ngách đời sống, trong từng mẩu không gian sống của mảnh đất huyền bí này đều lấp lánh Trắng-Đỏ-Vàng-Lục Lam.

 

Đến bây giờ khi ngồi viết lại những cảm xúc đầu tiên về Potala, tu viện Phật giáo lớn nhất, toạ lạc ở nơi cao nhất, một trong bảy kỳ quan mới của thế giới tôi vẫn thấy mình bị ám ảnh bởi những bức tường trắng, đỏ sừng sững trên núi đỏ Mabuge, những tượng Phật, Mandala, stupa vàng rực trong linh tháp cùng những cờ phướn, dải khăn lục, lam bay phấp phới trong thứ ánh sáng trong vắt như hắt ra từ những linh ảnh… Đó không còn giản đơn là một thứ Màu, không chỉ gợi nên một khái niệm Sắc.

 

Theo tiếng sankrit, Potala có nghĩa là “thánh địa của Phật”. Người Tây Tạng gọi nơi đây là trú sứ của Quan Thế Âm Bồ Tát. Công trình kiến trúc vỹ đại này được xây từ năm 1645 đến năm 1694 dưới thời  Đạt Lai Lạt Ma thứ năm Losang Gyatso. Potala có hai toà chính là cung điện đỏ và cung điện trắng với hơn 1000 gian phòng, hơn 10000 Phật điện, hàng ngàn m2 tranh tường, hơn 20000 điêu khắc tượng Phật và các Lạt Ma. Tất cả đều bao phủ bởi trắng-đỏ-vàng-lục-lam.

 

Nhà Phật dạy rằng đó là biểu tượng của năm vị Phật siêu việt, các đấng toàn giác như lai hay các chư Phật Thiền Na. Màu trắng đó là Phật Tỳ Lư Xá Na đang thuyết pháp, được hiểu như đấng chiếu sáng, là nguyên tố Khí, có vai trò biến vô minh, vọng tưởng thành tuệ giác về chân đế phổ quát. Màu đỏ là Phật A Di Đà thiền định như là nguồn sáng vô lượng, là nguyên tố lửa, có vai trò chuyển đổi ái dục thành trí tuệ. Màu Vàng là Phật Bảo Sanh từ bi, đấng sinh sản các thứ quý, là nguyên tố Đất, có vai trò biến kiêu mạn, dục vọng thành trí tuệ bình đẳng. Màu Lục là Phật Bất không thành tựu, đấng bất bại thành công, là nguyên tố Gió, có vai trò biến tham, sân thành đại trí viên mãn. Màu Lam là Bất động Phật trong tư thế tay chạm đất, vị Phật của không thể lay chuyển, là nguyên tố Nước, có vai trò chuyển sân, si thành trí tuệ thanh tịnh. Năm vị Phật này còn được xác định bởi các phương vị trung tâm hoặc Đông-Tây-Nam- Bắc.

 

Trong số năm màu, màu trắng dường như với người tây Tạng là thiêng liêng nhất. Cũng giống như việc khắc lên những viên đá câu thần chú Um ma ni bát rị hồng và xếp thành những bệ đá lớn nhỏ, mỗi khi hành hương các tín đồ đều dâng lên đức Phật, các ban thờ Lạt Ma những dải khăn lụa màu trắng như một biểu thị kính ngưỡng.

 

Khá mất công tìm hiểu về những điều này nhưng trước khi thực hiện hành trình tới Tây Tạng tôi cố gắng cất bỏ hết thảy. Tôi đang máy móc thực hiện lời khuyên của các tiền bối: nên tiếp cận vùng đất huyền bí này từ một trạng thái tạm gọi là vô thức, đừng khôi hài dùng chút hiểu biết tủn mọn để cắt nghĩa, lý giải Tây Tạng.

 

Từ trên máy bay nhìn xuống Hymalaya, từ chân núi ngước nhìn Everest, từ mặt hồ thánh Nam Tso chiêm ngưỡng hun hút biển băng và giờ đây nhắm nghiền mắt chiêm bái Đức Thích Ca, Phật Bà Quan Âm, các Đạt Lai Lạt Ma trong linh tháp tôi nhận thấy năm sắc kia gần gũi, giản dị hơn rất  nhiều. Với tôi, trắng là màu của tuyết. Đỏ là màu của những dải núi trơ kiệt không chút đất mùn, cỏ rác vương bám, là màu lửa hắt ra từ bếp đốt phân bò yak, phân ngựa, phân dê trong những lều trại của du dân hoặc giả là màu của mặt trời còn vương đọng trên đỉnh Everest. Vàng là màu của đại mạch, kiều mạch loan báo muôn dân một năm no đủ, là màu của những nõn lá dương nhỏ xíu đang cố trồi, bật ra khỏi thân cành đã trơ khốc suốt  một mùa Đông băng giá. Lục là màu của những tầng trời rất cao, rất xa hình như rất gần cung Đâu Suất đang là nơi trú sứ của Di Lặc. Còn màu Lam kia không thể khác là màu của nước hồ thánh Nam Tso, Yamdrok Tso, Manasarovar hay là màu của dòng sông thánh Tsanpo chảy dọc Tây Tạng, màu của con sông Hằng, sông Hoàng Hà, MêKông, Dương Tử, sông Sanlween vỹ đại … Gần ba trăm triệu năm qua những dòng chảy vẫn lặng lẽ nhuần tưới các lưu vực khô khát và nuôi dưỡng biết bao thế hệ người Tạng nghèo khó.

 

Có lẽ trong những lộ trình khổ ải vượt dãy Hymalaya, Karakoram để truyền bá đạo Phật tới Tây Tạng, từ đạo sỹ có ảnh hưởng như tổ sư đầu tiên Padma Sambhava thế kỷ thứ 8 đến Đạt Lai Lạt Ma 14 hôm nay đều chắt lọc những gam màu chuẩn nhất của hiện thực đời sống đưa vào kiến trúc. Để Potala cũng như các tu viện trở thành thánh đường, để phác hoạ những hình tướng đẹp đẽ nhất của đức Phật, gắn đức Phật với những giá trị trường tồn.

 

Có lẽ chỉ dưới ánh sáng rực rỡ của mặt trời, trên độ cao hơn hàng nghìn mé so ới mặt nước biển, trong vùng không khí khô, loãng, năm sắc màu đầy tương phản kia càng có cơ tồn tại bền bỉ trong một không gian tâm linh chỉ khao khát thoát bỏ tục luỵ, tìm kiếm những linh ảnh diệu ảo của người Tạng. Từ Â’n Độ, Nepal, Trung Hoa hay vùng Đông Nam A’ năm màu trắng-đỏ-vàng-lục-lam kia đã lặng lẽ chuyển sang một gam, tông khác có phần thiếu hụt cái sắc thắm lạ lùng mà chỉ duy nhất hiển hiện ở miền Tây Tạng.

 

Có lẽ nếu thiếu đi năm sắc màu đầy tương phản, kiến trúc hoành tráng, toạ lạc ở một độ cao lý tưởng trên một không gian không bằng phẳng, kiến trúc liên kết chằng chịt của các khối nhà của Potala sẽ mất đi rất nhiều cảm xúc tôn giáo và sẽ mang vẻ lạnh lùng của một pháo đài quân sự không hơn không kém.

 

Có lẽ năm sắc tươi sáng lạ kỳ in dấu khắp Potala còn là khao khát bành trướng ảnh hưởng của đạo Phật, của đế chế Tây Tạng tới các vùng lân bang từ thời Losang Gyatso xa xưa cũng là mang lại cho Tùng Tán Cương Bố, vị vua đầu tiên của Tây Tạng một cung điện lộng lẫy trong một  khung cảnh đế vương.

 

Tôi thấy mình như bồng bềnh trên những dải màu để đến Potala đang lung linh trong một cảnh giới khác.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s