lên đồng

Linh Đồng

 

 

Khi được một người bạn rủ đi dự liên hoan diễn xướng hầu Thánh lần thứ nhất ở Kiếp Bạc tôi cứ ngỡ là là mình đang bị đùa. Chẳng lẽ địa hạt tín ngưỡng vướng đầy những kị huý, nhạy cảm là thế mà  được vứt bỏ  những rào cản, xoá dần những vùng cấm? Nếu đúng vậy thì hành trình tâm linh giành cho chúng dân liệu đã có cơ thênh thang ?

 

Giải cứu tâm linh

 

Liên hoan diễn xướng hầu Thánh chỉ là một cách gọi chệch, khác đi của cái tên cúng cơm-Hầu Đồng hay Lên Đồng. Cũng giống như cách đây 16 năm trong khi xuất bản những cuốn sách đầu tiên (trong hệ thống quản lý của nhà nước) nghiên cứu về hầu đồng, các nhà khoa học cũng phải xướng ra một cái tên rất u ơ, lòng vòng nhưng an toàn như Vân Cát thần nữ, Hát văn… Liên hoan diễn xướng hầu Thánh một kiểu câu chữ rất đúng phông ngôn ngữ hành chính đang thông dụng ở chốn công quyền, có phần hơi dông dài và chưa thoát khỏi ám ảnh bệnh “sợ đủ thứ”. Nhưng với tôi, bỗng chốc cả cụm chữ loằng ngoằng ấy thoắt trở nên đáng yêu vô cùng khi nó đang lừ lừ khẳng định một sự kiện văn hoá không hề nhỏ. Nếu được bình chọn, tôi coi đây là sự kiện văn hoá lớn nhất trong năm. Không phải là việc mở cửa, bật đèn xanh cho mê tín dị đoan. Đây là một cố gắng nhằm thiết lập lại một trật tự mới trong đời sống tôn giáo, tín ngưỡng đang dao động hỗn loạn.

Đất nước sau bao năm từng bị những cách nghĩ nôm na, thô phác đằng đẵng bám đuổi, o bế, kìm hãm não trạng của nhiều thế hệ. Cái gì nhìn thấy là duy vật. Cái gì không nhìn thấy là duy tâm. Duy tâm đối ngược với duy vật vì vậy đồng nghĩa với đi ngược định hướng chung của xã hội… Hàng chục năm ngăn cấm, xua đuổi, phủ nhận, triệt phá như một đối thủ nằm phía bên kia chiến tuyến ý thức hệ, lần đầu tiên hầu đồng được chính quyền  tỉnh Hải Dương và Bộ văn hoá đã tổ chức thành cuộc biểu dương công khai trong một lễ hội có tầm cỡ quốc gia- lễ hội Kiếp Bạc thờ Đức Thánh Trần, người được dân Việt tôn xưng là Cha. Tiếp theo những định hướng lý luận từ các cuộc hội thảo khoa học, vượt qua cái đơn lẻ vài gánh diễn trò đem đi xuất khẩu văn hoá, hội lên đồng Kiếp Bạc lần thứ nhất có dáng dấp một cuộc giải cứu tâm linh, một hồi chuông nhỏ gióng lên để từ bỏ độc quyền chân lý, một tín hiệu cho thấy thái độ cởi mở, khoa học hơn của nhà nước khi tiếp cận một hiện tượng khá phức tạp, vốn tồn tại bền bỉ và có ảnh hưởng nhất định trong đời sống cộng đồng. Đó mới chính là cách mà nhà nước phải làm để có thể quản lý, kiểm soát và điều chỉnh các hoạt động của xã hội đang nhào theo xu hướng đa tôn giáo.

 

Đêm mơ

 

Điện lên đồng được dựng nên ngay trên sân tiền tế. Người đến xem đông như nêm cối. Cứ hai tiếng một lần, các cơ cánh thay nhau lên đồng. Tôi ngắm nghía một cách thích thú những người đàn bà nông thôn, già có, trẻ có, đang dán mắt vào những giá đồng, mặc kệ những đứa con hay cháu đang lăn lóc ngủ trên manh chiếu xốc xếch do nhà đền dọn ra trong dịp đại lễ. Những giấc ngủ phớt lờ muỗi đói. Lúc này đã hơn 2 giờ sáng, nhẽ thường ngày những người nông dân kia vừa hưởng một giấc đẫy và chuẩn bị thức dậy để lo cho những chuyến đò dọc, một lần đi xa hay một phiên chợ sớm tong tả dâng cúng nông sản vừa ngon lành vừa rẻ mạt về cho phố, thị…

Những con mắt vốn quen nhíp lại ngay khi gà mới vào chuồng nay vẫn tỉnh queo, đôi lúc còn ánh lên vẻ tinh anh hiếm hoi khi cô Bơ, cô Chín giáng nhập vào cô đồng, bà cốt. Họ say sưa dõi theo những bước nhún mô tả cảnh vượt rừng đại ngàn nơi Nhạc phủ hay bàn tay phe phẩy khăn đỏ nhịp nhàng như đang khua mái chèo nơi Thuỷ phủ. Những ánh mắt suốt một đời cắm sâu vào bùn chua, cỏ dại, gốc rạ oaỉ mục nay có phần hốt hoảng khi ngửa mặt chiêm ngắm bức tranh công đồng Tứ phủ như ôm trùm sân điện. Bức tranh dân gian Hàng Trống ấy lần đầu tiên được in phóng cỡ lớn có quy tụ đủ mặt các vị thánh thần ở bốn miền Thiên phủ, Địa phủ, Nhạc phủ, Thoải phủ. Kìa trên chóp đỉnh có Ngọc Hoàng, tiếp theo là hàng Thánh Mẫu, hàng Quan, hàng Chầu, hàng ông Hoàng, hàng Cô,  hàng Cậu.

 Những cặp mũi nhăn nheo tạm quên mùi ẩm mốc của những xó nhà thường lưu cữu chút thóc lượm gặt được của mùa trước hay chồng, vắt những bộ quần áo khá nặng mùi mồ hôi bởi ít có sự can thiệp của OMO hay Tide siêu sạch. Những ngóc ngách khứu giác nhướng phồng hết cả lên vì mùi hương  quyện với hương hoa tươi, táo thơm, cam ngọt và thật khó bỏ qua những kích thích rất đáng ngờ từ son, phấn, nước hoa mác nhãn châu Âu nhưng mết in …Quảng Châu.

Thương nhất là những vành tai đã nhỏ như tai chuột, đã mỏng như lá muống thì chớ lại còn cụp về phía sau gáy như cánh chuồn chuồn bay ngược cơn dông. Xét từ phía “Tai học’, tiền lộc dĩ nhiên là không và khó dừng đọng ở những phận này. Những vành tai chỉ quen lưu đọng tiếng mắng chửi của chồng, những lời thì thầm toan tính bán đất, ruộng, tậu mua xe rim Tàu để ngược xuôi buôn bán của các quý tử… Đêm nay, những vành tai ấy như quắn hết cả lại mỗi khi cung văn dài cằm, căng gân cổ để vào các điệu Xá thượng trong các giá chầu cô Bé, cô Sáu, cô Đôi hay điệu Bỉ chim thước ở giá Cậu, điệu Bỉ Thơ ở giá ông Hoàng…bất chấp sự tra tấn của trang âm tồi tàn.

Có lẽ không nhiều lần trong đời những gương mặt nông dân hiền lành, chất phác kia lại hướng tới gần, lại cận kề những giấc mơ lớn của đời mình đến thế. Giấc mơ được một lần ngất ngây trong rực rỡ đèn, lung linh nến, được mọi người ngắm nhìn, được mũ áo xênh xang, được đi những bứoc khoan thai, được phán truyền những điều lớn lao, được ban phát những tín chỉ phúc lộc…

 

Từ bến sông linh

 

Tôi lặng lẽ rút ra khỏi nơi đang hầu đồng và bước dọc con đường Thượng đạo để đi về phía sông Lục Đầu. Hình như đã canh hai hay canh ba, cả vùng đền Kiếp Bạc lặng lẽ, tịch mịch hơn. Núi sông, trời mây khoác một vẻ huyền ảo. Trăng mười bảy bàng bạc, khéo làm nổi bật dẫy núi Rồng uốn theo hình chiếc ngai mà hai nhánh là Nam Tào, Bắc Đẩu cùng chầu về Lục Đầu giang. Một không gian thật lý tưởng để con người có thể thăng thoát, phát lộ những khả năng siêu việt, để gần gũi hơn khi tiếp xúc với thế giới thần linh và tâm linh. Nếu coi những điều ghi lại cuộc trò chuyện của thầy trò nhà sư Khánh Hỷ trong cuốn Thiền Uyển tập anh là chứng lý thì việc xuất hiện lên đồng sớm nhất của nước ta là vào hồi thế kỷ 12. Cuốn sách chính thức nghiên cứu về hiện tượng lên đồng là Vân Cát thần nữ được xuất bản năm 1990. Hội thảo khoa học quốc tế lần đầu do nhà nước tổ chức vào năm 2001. Và đến hôm nay lên đồng mới chính thức được tổ chức công khai. Một hành trình quá chậm chạm, nhọc nhằn. Kiếp Bạc, nơi địa linh tụ hội khí thiêng sông núi từng giúp nhà Trần dựng công nghiệp vẻ vang. Hôm nay, cũng từ nơi đây, một lộ trình tâm linh đã thực sự rộng rãi, hanh thông? Khi xưa : Lục đầu vô thuỷ bất thu thanh- nước sông Lục Đầu luôn vang dội tiếng quân reo. Chẳng biết từng lớp sóng Lục Đầu hôm nay có đủ sức chuyên chở nổi những ngọt ngào thanh âm của mùa thu cùng bao trầm tích văn hoá dân tộc để bồi đắp yên lành, đẹp đẽ cho miền Tứ phủ?

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s