Vân thi Yên Tử

“Nhân bả thi tâm ngộ Phật tâm”- qua ý thơ người ta ngộ Phật tâm, thế kỷ 18, thi sỹ Nguyễn Huy Oánh đã viết như thế.

Thơ và Thiền

Để hiểu Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, để suy ngẫm về một hiện tượng văn hoá Điều Ngự Giác Hoàng có người sẽ tiếp cận góc đời sống của một vị vua, vị tướng, Thái Thương Hoàng, một cư sỹ hay nhân vật xuất gia hiển Phật… còn tôi lại chỉ dám mon men một góc cuộc đời thi sỹ tài hoa Trân Nhân Tông.

Chính một tài thơ của sơ tổ Trúc Lâm và các thế hệ sư tăng đã tạo nên một nét riêng cho đạo Thiền Việt so với Thiền tông Ấn Độ, Trung Hoa và Nhật Bản. Hoà Thượng Thích Thanh Từ từng nhận xét rất hay: Thiền tông Ấn Độ trực chỉ siêu lý giải. Thiền tông Trung Hoa trực chỉ táo bạo. Thiền tông Nhật Bản trực chỉ nghệ thuật và thông tục. Còn Thiền tông Việt trực chỉ thi vị và tuỳ cơ.

Hoà Thượng Thích ThanhTừ dẫn:

Vua Lý Thái Tông hỏi Thiền sư:

Hoà Thượng thường trụ núi này được bao lâu?

Nhà sư đáp:

Chỉ biết ngày tháng rày

Ai rành xuân thu trước

Nhà Vua hỏi: hằng ngày Hoà thượng làm gì?

Sư đáp:

Trúc biếc hoa vàng đâu cảnh khác

Trăng trong mây bạc hiện toàn chân

Có người hỏi Sơ tổ Trúc Lâm: thế nào là gia phong của Hoà Thượng?

Tổ đáp:

Áo rách che mây, sáng ăn cháo

Bình xưa tưới nguyệt, tối uống trà

Không vướng mắc thời gian, không giới hạn không gian, trong tâm cảnh hoà hợp các Thiền sư Việt lấy thơ ca là phương tiện trực chỉ để đi đến chốn tột cùng của người tu thiền.

Đắc thú lâm tuyền thành đạo

Trần Nhân Tông là một thi sỹ xuất sắc hồi thế kỷ 13. Ông viết nhiều tác phẩm quý như Trần Nhân Tông thi tập, Đại hương hải ấn thi tập, Tăng già toái sự, Thạch thất mỵ ngữ, Trung hưng thực lục. Trần Nhân Tông có hai tác phẩm nổi bật đó là Cư trần lạc đạo phú viết khi còn là Thái Thượng Hoàng- cư sỹ và Đắc thú lâm tuyền thành đạo viết khi đã xuất gia lên tu thiền ở Yên Tử. Nếu phân tích bài thơ này, nhiều người nhấn mạnh yếu tố xuất gia của Sơ tổ Trúc Lâm. Ngài đã vượt qua người thầy của mình là Tuệ Trung Thượng Sỹ, vượt qua cuộc sống cư sỹ tự lợi để có thể kế thừa, truyền bá Phật Pháp, để Phật Pháp không bị thế tục hoá… Nhưng tôi lại thích nhất ở chỗ Trần Nhân Tông đã sáng được lẽ thật, biết rõ lẽ thật và đã dấn thân sống hoàn toàn với lẽ thật. Cư trần lạc đạo phú viết giữa chốn đô thành. Đắc thú lâm tuyền thành đạo thực sự tiêu dao, siêu thoát nơi rừng thẳm.

Bây giờ Yên Tử đã cỗi tàn, đổi khác quá nhiều so với hơn 700 năm trước. Để may chăng đồng cảm với người xưa, tôi cũng lại chỉ còn biết lặng lẽ lần theo những vết thơ của thật nhiều thi sỹ như Lý Đạo Tái Huyền Quang thời Trần, Nguyễn Trãi thời Hậu Lê, tiến sỹ Sái Thuận thời Lê Thánh Tông hay Ninh Tốn thời Tây Sơn…

Nơi Yên Tử với Tam tổ Lý Đạo Tái Huyền Quang là chốn thoát thực:

Am sát trời xanh lạnh

Cửa mở trên tầng mây

Một đời vinh nhục, thăng trầm Ức Trai không khỏi ước muốn tìm đến nơi cao xa:

Vũ trụ đưa mắt ngoài biển cả

Nói cười người ở giữa mây xanh

Muôn hàng giáo ngọc tre gài cửa

Bao dải tua châu đá rủ mành

Còn với Hương vân đại đầu đà, nơi chốn ông ký gửi thân xác lại giản đơn là chỗ ông tìm thấy chính mình:

Khuất tịch non cao

Náu mình sơn dã

vượn mừng hủ hỉ

Làm bạn cùng ta

Vắng vẻ ngàn kia

Thân lòng hỷ xả

Chợt nhớ câu nói xưa của Quốc sư Viên Chứng từng nói với Trần Thái Tôn khi vua bỏ lên núi cầu Phật: Sơn bản vô Phật, duy tồn hồ tâm – Phật không có trong núi. Phật chỉ trong tâm.

Hàng năm bây giờ hành hương về đất Phật cũng cố tìm mà chẳng có nhiều thi phẩm mới để bám víu, nâng bước. Chẳng một lần dừng chân tẩy rửa nơi suối tắm. Nghênh ngang, ồn ã đi qua suối giải oan. Chùa Hoa Yên cũng là khó kiếm một vạt hoa như thời Lê Thánh Tông ngự du. Trong chùa Một Mái không kiếm đâu được một cuốn sách như thuở Sơ tổ chong đèn sách dịch xem chơi, kinh nhàn đọc dấu…

Có lẽ phải theo lời khuyên của một tài thơ lục bát:

Quần manh áo vải rộn ràng khắp nơi

Chân đạp đất đầu đội trời

Ở đâu không có con người thì đi

(Vào chùa- Đồng Đức Bốn)

ảnh 0: Suối Tắm:

Nước chảy xuôi dòng cùng năm tháng

Am nhỏ chùa xưa chẳng đổi thay

Dấu tích vua Trần về Yên Tử

Một dòng suối tắm giữa trời mây

ảnh 1: Chùa Cầm Thực:

Bao la chân cỏ xanh rì

Suối nước cầu tre giữa lối đi

Mấy mái am thiền cây bóng rợp

Hai hàng bia tháp chữ rêu lì

ảnh 2 Trúc Lâm Thiền Viện

Thơ đề ở lầu chuông lầu trống:

Hồi chuông thúc giục khách phàm trần sớm tỉnh cơn mê

Lời kệ nhẹ khuyên người cầu đạo quay về bến giác

ảnh 4 , 5 suối, chùa giải oan:

Phách róc như chiêu hồn tiết phụ

Hương bay còn đươmk khói trai đàn

Khuê các như ai nhiều nghiệp chướng

Lên đây nước sạch rửa kỳ tan

ảnh 6 Hoa Yên

Cửa Phật chuông kia điểm sớm chiều

Xua tan tục luỵ với trần hiêu

Sự đi cây núi không sầu muộn

Phi vắng chim rừng vẫn hót kêu

ảnh 7 Chùa Một Mái

Một mái chùa xưa giữa trần ai

Chênh vênh lưng núi nửa trong ngoài

Hoa bưởi trước chùa đơm trắng xoá

Bạch Vân triền núi một cành mai

ảnh 8 chùa Bảo Sái

Mịt mù Bảo Sái quyện mây bay

Lâu rồi thầy mới trở lại đây

Gặp thầy gặp tổ trong mây gió

Dừng bươcs chùa xưa mây trong mây

ảnh 9 Vân Tiêu

Mây đến Vân Tiêu mây tự tan

Chín tầng chùa tháp giữa non ngàn

Im lìm trên một ông rùa đá

Hoa cười rung cánh khóm địa lan

ảnh 10

Tượng An Kỳ Sinh:

Bể xanh chui lại trong lòng mắt

Mây biếc luồn qua dưới cánh vai

Tới cảnh non Yên quên thói tục

Kỳ Sinh đâu đấy khách vào chơi

ảnh 11: chùa đồng cũ

12: chùa mới

13 đèo Trúc Hoa

14: rừng trúc

(thơ của Thuy
t Sơn Ninh Tốn, Hoàng Quang Thuận và một số tác giả khuyết danh)

Bài đăng trên Sành Điệu tháng 3-2007

Advertisements

One response to “Vân thi Yên Tử

  1. xin mao muoi xin loi da nhieu chie^n. comment … vi` nghe nhac den’ ten Hoang Quang Thuan, nho’ den’ bac’ cua Beta a.
    Co’ chuyen ke rang` t/gia Hoang Quang Thuan trong 1 la`n len choi Yen Tu, toi’ hom do’, tam hon thanh tinh, tot dinh ngat ngay^ voi “phu van Yen Tu” , bac Thuan co’ cam giac nhu co’ ai da muon ban tay viet’ ho^. doi dong` tho tam su … va` cam xuc cho tap tho cua bac Thuan da tuon tra`o…
    …the’ moi’ hay, kg phai ai cung co’ the “nhap tam” voi’ Yen Tu, nhung Yen Tu hinh` nhu luc’ na`o cung co’ nguoi` cho` doi de duoc boc bach nhung tam su………
    Xin cam on entry cua chu’ nha` a. !

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s