Nhân đôi bài học Campuchia.

Nhân đôi bài học Campuchia.

Từ kỳ quanAngkor được tạo dựng đã hơn mười thế kỷ đến những công trình mới đây của Siem Riep, kiến trúc của người Campuchia luôn đặt ra với chúng ta những bài toán không nhỏ.

Bài học thứ nhất

Tôi thử cắt khúc một đoạn đường ngắn từ Cầu Đá trên sông Siem Riep tới gần cổng soát vé vào khu chùa tháp Angkor để có được một không gian hợp lý nhằm khám phá những giá trị mới của kiến trúc đương đại Campuchia.

Tại sao không chọn tuyến đường lớn National? Từ sân bay về Cầu Đá là một đoạn đường khá dài cũng chỉ có kiến trúc sân bay và bệnh viện Hoàng Gia (đang thi công) là đáng kể. Tại sao không chọn khu vực nằm giữa đường Sivatha và Pukambo? Bởi nơi đây phần lớn là bảo tồn và phục dựng khu Chợ cũ, khu hành chính, những kiến trúc cách nay đã vài chục năm.

Tôi gọi sự lựa chọn của mình là con đường năm sao sau khi “tiếp kiến” những kiến trúc có đẳng cấp đáng kể nhất Siem Riep. Đó là Victoria Angkor, Raffles Grand hotel D’Angkor, Sofitel Royal Angkor, Le Meridien Angkor, trung tâm Kantha Bopha trên đường Charles de Gaulle và các dinh thự trên đường Tusamuth.

Với Victoria Angkor, sau những gì nhận thấy ở Sapa, Hội An, Mũi Né và Châu Đốc, thêm lần nữa lại thấy đáng nể khả năng định vị một không gian kiến trúc. Cả khu vườn Royal indepedence rộng thênh thang trở thành…sân trước của Victoria Angkor. Quan sát trên bản đồ, Victoria Angkor như đặt ở tâm điểm của Siem Riep. Từ đây đi sân bay, khu Chợ Cũ hay khám phá Angkor đều rất tiện lợi.

Le Meridien Angkor là một trong 120 khách sạn sang trọng của Le Meridien, một tập đoàn kinh doanh khách sạn hiện đang có mặt ở 50 quốc gia trên toàn cầu. Nếu nhìn từ bên ngoài đây là một sự pha trộn phong cách hậu hiện đại phương Tây và kiến trúc truyền thống Khme. Nhưng ở khu bể bơi đẹp nhất Siem Riep ở trung tâm Le Meridien Angkor, ngôn ngữ kiến trúc đã bóc tách và thể hiện đầy sáng tạo những mô típ trang trí cột, cổng, tường và cửa sổ đặc trưng nhất của Angkor đủ tạo dựng nên những cảnh giới khác trong một không gian hưởng thụ, nghỉ ngơi.

Nếu cả bốn kiến trúc trên đều có nhiều chi tiết mang tính ẩn dụ hay tượng trưng thì khu dinh thự ngay đầu đường Tusamuth lại ảnh hưởng rất rõ việc đơn giản hoá các hình khối kiến trúc như cách mà Le Courbusier đã thể hiên ở tác phẩm biệt thự Savoye hay L.M van der Rohe thể hiện ở Barcelona Pavilion. Thảm cỏ, tường bao và tường nhà chỉ còn là tập hợp của chất liệu hoặc giả là những hình sơ cấp hay các đường thẳng song song. Trang trí cổng cho thấy khả năng xoá bỏ ranh giới của kiến trúc và điêu khắc.

Các kiến trúc gần Angkor còn có chung một tiêu chí nữa đó là khống chế chiều cao dưới 65m, không vượt quá đỉnh Angkor Wat. Tuy nhiên nguyên tắc này không làm cho các kiến trúc mới “thấp” đi. Nó tạo cho kiến trúc mới của Siem Riep những cơ hội đối thoại cởi mở với di sản và quá khứ.

Từ một lựa chọn của Phaidon

Trong lúc vội vã cùng chiếc túc túc lướt qua những kiến trúc trên để vào khám phá Angkor tôi đã kịp nhận thấy trung tâm Kantha Bopha bên cạnh Sofitel Angkor mới đích thực là một kiến trúc mới tiêu biểu của Siem Riep. Khi quay lại quan sát Kantha Bopha, tôi thoáng băn khoăn vì sao Phaidon- một nhà xuất bản danh tiếng thế giới đã chọn công trình này đưa vào tuyển chọn những kiến trúc đương đại tiêu biểu thế giới từ 1998- 2000. Trong khu vực Đông Nam Á chỉ có 8 công trình: Campuchia (1), Thái Lan (2), Malaysia (2), Singapore (2) và Philipine (1) được tuyển chọn.

Kiến trúc Kantha Bopha có một chút khối hình đơn giản của Le Courbusier (Pháp). Những mảng bê tông thô mộc của Tadao Ando (Nhật Bản). Mảng tường gạch trần của Mario Botta (Ý). Một đài phun nước theo kiểu chuồng ngựa giống của Luis Barragán (Mexico). Hệ khung, cột kết nối các không gian như là những gì Richard Meier (Mỹ) thiết kế cho bảo tầng nghệ thuật Frankfurt. Cách ghép gỗ thông của nhiều kiến trúc đương đại ở Úc và Âu. Cách sử dụng trang trí tre, gỗ ở nhà quốc hội Scotland. Một góc vườn Nhật cổ.… Vậy đâu là hương sắc riêng của Kantha Bopha như đúng nghĩa tiếng Campuchia của từ này là Bông hoa nhỏ thơm? Chỉ đến khi vào dự buổi biểu diễn cello và nghe những lời giới thiệu của bác sỹ Beat Richner giám đốc bệnh viện trẻ em, người điều hành quỹ giúp đỡ trẻ em nghèo Campuchia và trung tâm văn hoá này tôi mới chợt hiểu thông điệp của những người thiết kế.

Kantha Bopha được xây dựng trên khu đất 4500 m2 với 4 phòng học, 2 phòng hoà nhạc lớn, một thư viện, một văn phòng báo chí, không gian triển lãm và quán cà phê. Khác với các kiến trúc viết ở phần trên, Kantha Bopha không hoàn toàn do các kiến trúc sư nước ngoài thiết kế. Đó là tác phẩm chung của nhóm kiến trúc sư trẻ Siem Riep và Pháp có tên là ASMA- architects. Họ quan niệm Kantha Bopha là nơi dồn góp tất cả những tấm lòng từ thiện từng cứu sống hàng nghìn trẻ em Campuchia nghèo khó. Vậy kiến trúc của nó cũng phải thực sự hội tụ, kết nối những tinh hoa kiến trúc đương đại. Từ tổng thể đến chi tiết, từ lối tổ chức không gian mở rất hiện đại đến cách sắp xếp vườn, mặt nước, trang trí tre, gỗ của địa phương và từ trong ra ngoài Kantha Bopha không cho bạn cơ hội tìm thấy những chỗ có thể gọi là “chắp vá”. Kantha Bopha thực sự là sự bùng nổ của ASMA, nó tạo nên hình ảnh, trật tự mới trên một nền kiến trúc vừa được vực dậy còn đầy ngổn ngang, lộn xộn của cả Siem Riep và Phnom Penh. Một điều đáng nói nữa là Kantha Bopha còn được xây dựng hoàn toàn bởi bàn tay của những người thợ địa phương.

Sau đêm biểu diễn cello nhạc J.S.Bach nhằm gây quỹ từ thiện của bác sỹ Beat Richner, khi được hỏi, một người sành nhạc nhận xét kiến trúc Kantha Bopha giống như bài hát viết bởi giai điệu, tiết tấu quốc tế và ca từ bản địa. Một bài ca mà tôi thật sự chưa nghe thấy mặc dù đã mòn cẳng từ Mục Nam quan tới mũi cà Mau. Chẳng biết bao giờ Phaidon sẽ ghé thăm Vi
ệt Nam quê mình?

Advertisements

9 responses to “Nhân đôi bài học Campuchia.

  1. Anh là tháp Bayon bốn mặt
    Ba mặt giấu đi, còn một, đó là anh
    Chỉ một mặt mà muôn trò cười khóc
    Làm đau ba mặt kia trong cõi… “tạo” hình.

    Tâm phục khẩu phục Xuân Bình

  2. Khen mà chi? Bài này Nhà Đẹp chữa lại tít vì sợ chữ “bài học” lại gợi vấn đề… chính trị?!

  3. Em vừa nghe tin nơi ấy sẽ đóng cửa khoảng 1, 2 tháng để trùng tu lại.
    Không biết tin chính xác hay không?
    Nhưng thấy dự định hè của mình giảm đi hơn một nửa sự háo hức.

    Nếu có dịp tiếp xúc với vài người Campuchea lớn tuổi, ta có thể kinh ngạc khi thấy khả năng nói tiếng Pháp của họ.

    Trong một lần giao lưu hội chợ, doanh nghiệp VN mình có người phải tất tả đi tìm phiên dịch thảo hợp đồng.
    Nhưng nhìn người Campuchea, nước da màu nâu tối, ung dung tự làm tất cả mọi công việc của một doanh nhân, ta sẽ thấy những màn tấu hài rẻ tiền trên sân khấu, trào lộng châm biếm quốc gia Á châu nghèo nhất, lạc hậu nhất là vô căn cứ.
    Và hoàn toàn thiếu hiểu biết .

    Trùng tu tháp Chàm, ông kỹ sư người Ba Lan Kazimierz Kwiatkowsky lặn lội làm việc và chết ở ngay tại VN.
    Sau ông, có kiến trúc sư người Việt nào cũng âm thầm cống hiến như thế?

    Để VN có những quần thể kiến trúc lâu đời được bảo tồn, được chiêm ngưỡng và được mọi người khi rời VN về nhà, có những bài viết trân trọng như thế này?

  4. @Qvy: về sài ginhf ới cậu mà chẳng hồi âm, ức quá.

  5. anh cứ làm em phải mắt tròn mắt dẹt vì nội công thâm sâu của mình, cùng nhau một chuyến đi chỉ có 2 ngày ở Siemriep mà khác nhau nhiều thế?

  6. Em không rành về kiến trúc, nếu k nói là dốt!
    Những em nghĩ chuyến đi Siem Reap, với gười say mê tìm hiểu, như một cuộc hành hương.
    Đọc nhiều về nó, nhưng đến vẫn quá ngỡ ngàng.
    Nếu có thgian lang thang vài tuần ở những đền đài nằm trong những cánh rừng, mới đã!

  7. Anh Xuân Bình ơi!

    Anh mỉm cười và tha lỗi cho em nhé!
    Số điện thoại có lưu mà anh?
    Em cứ tưởng quick comment chỉ là quick comment.

  8. Cảm ơn anh về bài viết 🙂

  9. Không nói gì hơn ngòai 2 chữ Nể phục

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s