Bóng Hạc

bong_hac

Trên đời này bạn tốt, có ích chỉ có 3 hạng: ngay thẳng, rộng lượng và hiểu biết nhiều.

Đá mòn, rêu nhạt.
Nước chảy, hoa trôi
Cái hạc bay lên vút tận trời

Cũng là cái duyên khi đầu xuân hôm sớm tụ họp tại nhà một người bạn để đàm đạo tiếp chuyện dựng nhà. Nhóm bạn có người nghiên cứu văn hóa, phê bình mỹ thuật, họa sỹ, thi sỹ và nhà báo… Chủ nhà rót rượu nhiều hơn nói. Ai có ý định mời “tham luận”, anh chỉ cười khì khì và bâng quơ một câu rất cao trọng trong Đạo Đức kinh: “hành bất ngôn chi giáo”

Trí thủy, nhân sơn

Công trình của bạn tôi đang xây dựng ở cuộc đất tựa vào núi và hướng ra mặt một hồ lớn ở Vĩnh Phúc. Theo quan niệm xưa thì cuộc đất này giành cho những người tài trí, bậc nhân nghĩa.

Mùa lạnh có lẽ sẽ là mùa đẹp nhất. Những ngày đổi gió, thi thoảng nơi đây có sưong mù giăng (khoảng tháng 11, 12 âm lịch là thời điểm có sương đẹp nhất trong năm). Sưong sớm nơi đây chẳng thao thiết như khói sóng Sa Pa; không hùng vỹ như mây gió Hà Giang quấn quýt cao nguyên đá, không ám ảnh như sưong khói Mẫu Sơn và chưa được nhiều lần đi vào thi ca như sương khói hồ Dâm Đàm (hồ Tây)… Chỉ nhè nhẹ, lãng đãng hơi thở trung du.

Loang theo mép hồ nước là những vạt hoa Cúc Mặt Trời. Khác hẳn với các loài Cúc và nhiều loài cây khác, loài hoa này có thể sống mãnh liệt cả trên cạn khi nắng hạn kéo dài hoặc ngâm lâu dưới nước vào kỳ nước nổi, nước lụt. Dây cành bám sát đất, không vươn cao, cánh hoa thì nhỏ tựa như cái cúc áo nhưng thế và sắc hoa thì vẫn tự tại và tươi thắm đúng như tên gọi Cúc Mặt Trời.

Chung quanh kiến trúc là đồi cây xanh bao phủ. Từ các góc nhìn đẹp nhất của cuộc đất này đều có thể dễ dàng nhận thấy những bóng thông, tùng xa gần. Không linh thiêng như các bậc Lão Tùng trên Yên Tử, cũng chẳng thuộc về quỹ gen quý hiếm như thông đỏ 1500 tuổi trên Đà Lạt nhưng cốt cách chúng thì vẫn vẹn nguyên sự kiêu hãnh. Cũng phải thôi, đó là hậu duệ của loài cây mà Chúa đã chỉ cho ông bà Noah đóng thuyền để vượt qua đại hồng thủy. Đó là ước mong được hóa thân nếu một lần sống lại của Uy Viễn Tướng công Binh bộ Thượng thư Nguyễn Công Trứ. Thơ rằng:

Kiếp sau xin chớ làm người

Làm cây thông đứng giữa trời mà reo…

Chân dung chủ nhân

Người ta sinh con mới đặt tên. Còn cách đây mấy tháng, bạn tôi đã đề nghị mọi người phải đặt ngay tên cho kiến trúc của mình trước khi kiến trúc sư bắt tay vào thiết kế. Bạn tôi nói rằng: kiến trúc nước mình bây giờ quá xấu, không có cá tính. Cũng chỉ vì công trình không gọi ra được một cái tên, chủ đầu tư và người thiết kế đôi khi chẳng biết mình muốn gì. Với anh ấy, tên gọi chính là cấu trúc Gen, một dạng mã nguồn. Đó là đề bài cho kiến trúc sư, là chìa khóa “mở cửa” cho design nội thất, là cảm hứng thiết kế cảnh quan và là nét vẽ chuẩn mực về chân dung chính mình…

Chúng tôi thực sự chưa biết phải bắt đầu từ đâu để tìm “mã nguồn” và càng lúng túng hơn khi ông nghiên cứu văn hóa đưa ra những câu hỏi hơi bị lạ có pha chút vui hài:

khổ chủ nhà là ai?

Anh ấy có tài sản khá lớn. Nhưng điều anh ấy mong muốn là sản nghiệp hay sự nghiệp?

Anh ấy là một người trẻ mà giành nhiều tâm sức để suy ngẫm và cố gắng hướng theo những điều Lão Tử răn dạy. Nhưng 1 cộng với bao nhiêu thành số chương trong Đạo Đức kinh?

Anh ấy muốn có một nơi chốn gặp gỡ, giao lưu và để cầu gặp người hiền tài hay cần một chốn hẹn hò?

Kinh doanh bất động sản nhưng vì sao anh ấy chỉ “mặn” cảnh quan sinh thái rộng và đẹp mà không “ngọt nhạt” với món bất động sản đô thị?

Thẻ tre anh ấy bốc được trong chuyến du xuân đầu năm có ghi: bần tự sơn lâm hữu khách tầm?

Hình như chỉ có rượu mới có thể đòi hỏi… nhiều đến thế!

Định danh

Đặt tên người, sự vật hay kiến trúc khó nhất là gọi ra đúng cái thần, cái vía.

Rượu tốn đã nhiều, nhà phê bình mỹ thuật kiêm nghề phụ buôn đồ cổ vẫn đưa ra một loạt ý tứ rất tỉnh táo.

Tên gọi, logo công ty của bạn đều có gắn với hình ảnh con chim. Công trình được đặt trên vùng đất tổ của người Việt những người luôn tự hào là mang trong mình dòng giống chim Lạc. Trên trống đồng của người Việt cổ, hình ảnh chim Hạc bay trên vòng tròn đồng tâm chính là biểu hiện của tín ngưỡng thờ thần Mặt Trời. Trong quan niệm của văn hóa phương Đông hình ảnh con Hạc luôn tượng trưng cho thanh quý và trường cửu. Người xưa xếp đặt hạc trong đình, ngoài chùa bao giờ cũng có đôi. Trên miền đất khởi nguyên của dân tộc mới chỉ có một địa danh: Bạch Hạc. Nay có thêm một Hồng Hạc hay Hoàng Hạc, Lục Hạc gì đó thì cũng hay.

Nâng chén ngang mày, ông họa sỹ thì hào phóng tặng bạn kinh doanh bất động sản câu thành ngữ: đất lành chim đậu. Đất lành ắt có người tới. Có người tới ắt sẽ có mua bán, trao đổi. Có mua bán, trao đổi đương nhiên tạo sinh khí. Còn gì hay hơn khi thị trường bất động sản liên tục chuyển động, biến hóa. Nghề bất động sản thì kinh đếch bố con thằng nào (mượn chữ của Nguyễn huy Thiệp trong kịch “Nhà Ôsin). Sợ nhất là sản bất động mà thôi.

Bạn tôi khá quảng giao nên muốn kiến trúc của mình sẽ là nơi tụ họp hiền tài. Điều ấy mách cho anh bạn thi sỹ liên tưởng đến lầu Hoàng Hạc và bài thơ thất ngôn bát cú Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu đời Đường. Phía sau nỗi cảm hoài man mác buồn của thi phẩm luôn là vẻ đẹp mênh mông đến hồn hậu của trời đất. Đọc thơ Thôi Hiệu đề trên vách, đến thi tiên Lý Bạch, người uống một đấu rượu làm một nghìn bài thơ (Lý Bạch, đấu tửu thi bách thiên), cũng vứt bút, không dám đề thơ nữa. Cao hứng, thi sỹ chiêu một ngụm cuốc lủi rồi ngâm nga:

Hạc vàng ai cưỡi đi đâu?

Mà đây Hoàng Hạc riêng lầu còn trơ

Hạc vàng đi mất từ xưa

Nghìn năm mây trắng bây giờ còn bay

Hán Dương sông tạnh cây bày

Bãi xa Anh Vũ xanh dầy cỏ non

Quê hương khuất bóng hoàng hôn

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai

Say sưa mãi chúng tôi cũng chốt lại ở ý định sẽ đặt tên cho kiến trúc của bạn gắn với loài chim Hạc. Hy vọng đó là cảm hứng cho các bậc tao nhân, mặc khách sẽ lui tới sau này.

Hạc và mai

Thi sỹ cũng là chỗ quen biết với ông Nguyễn Xuân Khánh- người có chương viết rất hay về hoa mai trong tiểu thuyết Hồ Quý Ly thì gợi ý bạn mình trồng trước nhà chỉ một cây đại lão mai.

Lão bảo, từ khi sinh ra anh bạn của chúng mình vẫn ở cuộc đất phía Nam Hà Nội. Nơi đó có nhiều địa danh như Bạch Mai, Hoàng Mai, Phương Mai, Hồng Mai. Chốn ấy vốn là Thái ấp của danh tướng trẻ, Nội vệ Thượng tướng quân Trần Khắc Chân (Canh tuất 1370 – Kỉ mão 1399) được vua Trần Nghệ Tông ban tặng. Năm 1389, Trần Khắc Chân đem binh dàn trận ở sông Hải Triều (sông Luộc ở vùng Hưng Yên ngày nay) giết được Chế Bồng Nga phá tan quân Chiêm.

Trồng cây mai thì cũng là cách để bạn tri ân vùng đất chôn nhau cắt rốn.

Có mai, vườn nhà bạn sẽ hội đủ bốn loài cây quý là tùng, cúc, trúc, mai.

Nghe tới đoạn này tôi cố nhớ hình như “Luận ngữ” có đoạn bàn về Ngự sử mai, trượng phu tùng và quân tử trúc hợp thành “tam ích hữu”. Điều này tạm hiểu: trên đời này bạn tốt, có ích chỉ có 3 hạng: ngay thẳng, rộng lượng và hiểu biết nhiều.

Trước khi cạn chén chia tay, tôi nói rằng: các bác mới là bóng Hạc, phận tôi chỉ xin được là một thân Rùa.

Hình ảnh trong bài như một gợi ý về thiết kế nội thất

đồ gỗ trang trí Hạc thời nhà Nguyễn trong bảo tàng Khải Định

trang trí cửa “tứ thời” ở chùa Hương

đồ án trang trí chim- hoa trên chất liệu gỗ

mộc bản khắc tiên cưỡi chim in tranh giấy dó

Chạm gỗ Ngư ông chèo thuyền bắt chim ở đình Nội Bắc Giang (TK 17- 18)

Trang trí chim Hạc trên cổng đền Âu Cơ- Phú Thọ

trang trí chim trên đầu đao đền thờ Nguyễn Minh Không ở chùa Bái Đính cũ.

trang trí Hạc ở chùa Võng Thị Hà Nội

Trang trí vì nóc đình Tây Đằng TK 16

hượng chầu mặt trời trên bia đá đền thờ vua Đinh Hoa Lư Ninh Bình 1696

trang trí chim ở chùa Thuận Thành Bắc Ninh TK 17

Trang trí chim ở lăng Vũ Hồng Lương Hưng Yên 1660

tranh khắc đá ở đền thờ Cao Sơn Ninh Bình

trang trí Hạc Sen ở chùa Bút Tháp

tượng đá đầu người mình chim- chùa Phật Tích Bắc Ninh thời Lý 1057

đầu đao kiến trúc cổ gợi hình ảnh về một cánh chim đang bay cao

biểu tượng cho thanh cao.

hoa mai

trang trí chim trên chất liệu gốm

chim trên trong tranh dân gian

trang trí chim trên chất liệu gạch vữa

đề tài chim trong hội họa hiện đại

Hạc và hình tượng mặt trời được thể hiện trong trang trí cửa sổ

trang trí mai hạc trên bình phong cổ

Advertisements

6 responses to “Bóng Hạc

  1. Quá hay! Tí nữa thì anh nhầm với ông Thôi Hộ với bài thơ “Khứ niên kim nhật thử môn trung/Nhân diện đào hoa tương ánh hồng/ Nhân diện bất di hà xứ khứ/Đào hoa y cựu tiếu đông phong”. Bái phục!

  2. Đàm Minh Thụy tiên sinh quá nhời rùi. Nhớ ngày lào cách đây 15 năm 3 tháng 1 tuần thằng em đi chụp ảnh cầu Long Biên minh họa cho bài PS của ĐMT trên báo Lờ Đờ. Cứ bấm vài phát lại mở bài ra đọc để ước một ngày nào viết hay như tiên sinh…

  3. Lí Bạch cũng có bài “Hoàng Hạc Lâu tống Mạnh Haọ Nhiên chi Quảng Lăng” mà chú.Cháu thấy hay cũng chả kém!

  4. Lí Bạch cũng có bài “Hoàng Hạc Lâu tống Mạnh Haọ Nhiên chi Quảng Lăng” mà chú.Cháu thấy hay cũng chả kém!

  5. Ối, bác có quả entry này hay tuyệt, tuyệt tuyệt, quá tuyệt. Em xin phép được copy được không? (gì chứ BẠN BÈ với em luôn luôn là quan tâm số một, cùng với một số sở thích hay ho khác, hihi..)

  6. Độc hạc ái thanh u, khởi vi cửu thiên văn

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s