Gốm và deco ý niệm

 

 

 

Một góc Nam Hải resort

Một góc Nam Hải resort

 

 

 Có thể sáng tạo một quan niệm mới về nghệ thuật khi biết đồng cảm và đi tới tận cùng những điều đơn giản, gần gũi và cả những thứ tưởng như tầm thường nhất .

 

Như một gợi ý

 Khu nghỉ Nam Hải, những đám mây vần vũ bất chợt che phủ gần kín bầu trời. Khung cảnh biển kỳ ảo hơn với nhiều lớp tối sáng của bãi biển Cửa Đại, đảo Cù Lao Chàm và đường chân trời. Có bé con tồng ngồng nhảy nhót cùng với mưa. Da nó óng lên trên vạt cát trắng, luống cỏ xanh, rất nhiều dây muống biển tím và những khóm hoa đậu vàng. Không dừng lại lâu một chỗ, bé con chạy như lướt trên những vệt màu kỳ lạ để tới những hàng chum, lu, kiệu gốm sành. Có lẽ tắm mưa, tắm bằng nước chứa trong chum và được múc bằng gáo dừa là một chuỗi những khoái cảm hoàn toàn mới mẻ, lạ lùng đối với cậu bé vừa thoát khỏi thành phố.

Có cảm giác như chuyển động cơ bắp và cảm xúc của cậu bé đang làm cho khoảng hiên rộng của biệt thự, thân dừa cao cùng những chiếc chum gốm không còn giữ được vẻ tĩnh tại thường thấy. Khuôn hình rất điện ảnh đang ghi lại một ảo giác hay dẫn tôi đi ngược về ký ức tuổi thơ. Nó bất ngờ gợi ý cho tôi khám phá lối deco ý niệm ở một không gian sống sang trọng. Nói chính xác hơn đó là một không gian văn hóa đầy cảm xúc và luôn khích lệ tìm tòi, nhận thức. Tất cả bắt đầu khai mở từ cái chum gốm- một vật dụng tưởng như đã quá đỗi quen thuộc.

Vay mượn văn hóa

Dọc theo các bãi biển từ Bắc vào Nam, từ đất liền ra các hải đảo hôm nay đã mọc lên hàng trăm khu nghỉ dưỡng đủ loại đẳng cấp. Dù sang trọng hay bình dân, hầu hết các khu nghỉ đều thấp thoáng bóng dáng đồ gốm trong trang trí nội ngoại thất.

Sau khi tắm biển hay đi dạo trên bờ cát, người ta cần có nước để rửa chân. Và không có món đồ nào vừa thỏa mãn nhu cầu đó một cách tiện lợi vừa bền chắc, rẻ tiền, gần gũi khung cảnh thiên nhiên và lại thân thương như lọ, bình, vại, chum, lu, kiệu, …

Đôi lúc tôi nhớ về hình khối và màu sắc của chiếc chum gốm đỏ nồng trong cụm kiến trúc thể hiện ngẫu tượng phồn thực ảnh hưởng văn hóa Chàm ở Life (Quy Nhơn). Việc xếp đặt dãy chum gốm bên hàng hiên kiến trúc mang dáng dấp phổ cổ của Victoria Hội An có phảng phất tinh thần huyền thoại Một nghìn lẻ một đêm. Một chút trang trí trên vai chum gốm của Furama (Đà Nẵng) có vẻ mô phỏng những phù điêu vũ công trang trí ở đài thờ đền Trà Kiệu Quảng Ngãi hay Đồng Dương, Bình Định.

Nhưng những thống kê đó thật nghèo nàn so với tốc độ phát triển ào ạt về số lượng của resort trong hơn 14 năm qua. Không tìm thấy ở nhiều dự án có cách nhìn, lối ứng xử khác với món đồ mộc mạc nhưng đầy tín hiệu văn hóa bản địa này.

Có khu nghỉ ở Mũi Né cũng deco xe bò chở gốm giống hệt như “phong cách Bình Quới” đã làm trước đó cả chục năm. Có khu nghỉ ngoài Bắc người ta đặt hàng các “nghệ sỹ” cắt thủng xương gốm bằng những nhát hình khiên cưỡng nhằm hy vọng gây ấn tượng khác lạ. Có nơi người ta đặt nghiêng chiếc chum gốm trên bờ cát rồi viết lên vai gốm hai chữ: Vô Thường?!

Đôi nơi, chắc là có chút cảm thương thân phận nô bộc, tận tụy của gốm mà người ta giao thêm cho nó chức phận trang trí của một chậu cảnh, một cái bồn trồng hoa hay đương đại hơn thì làm chân đèn, chụp đèn… Đó là kiểu ứng xử “trịch thượng, lợi dụng, được chăng hay chớ, không ưa thì bỏ” giống như những gia đình mới giàu lên ở thành phố cư xử với người giúp việc. Vậy là từ một chiếc chum gốm lại nhìn thấy cả một câu chuyện lớn hơn về văn hóa, tư duy kinh doanh resort hay bất động sản sinh thái.

Mô tả

Nam Hải resort

Nam Hải resort

Và phải đợi đến khi những người thiết kế cảnh quan khu nghỉ Nam Hải hoàn tất công việc của mình, kiến trúc đương đại mới có được một cuộc đối thoại nghiêm ngắn, đàng hoàng với chum gốm.

Gốm của Nam Hải được chia thành nhiều cấp độ giá trị, kiểu dáng, màu sắc, vị trí, cách thức xếp đặt hay công năng.

Chum, lu gốm lớn ở Nam Hải phần nhiều do thợ làng Thanh Hà vào Biên Hòa, Đồng Nai dựng cốt gốm và đốt trong những lò lớn mà ở Hội An không có. Trang trí ngoài trời có gốm sành, đồ đất nung, gốm non lửa không có men và họa tiết trang trí. Một số sản phẩm gốm không men kích cỡ lớn đã đổ theo khuôn thạch cao chứ không vuốt bằng tay.

Trang trí nội thất sang trọng là các món cổ vật Chu Đậu có niên đại thế kỷ 14 được trục vớt từ Cù Lao Chàm. Nếu là đồ sành mới thì kích cỡ vẫn giữ nguyên của chum, kiệu nhưng đã mượn kiểu dáng của bình, lọ, hũ, thạp để chuốt vuốt xương gốm cho mềm mại, thanh thoát. Một số món đồ có miệng chum nhỏ, vai trang trí vấu hình lá và quấn thừng theo mẫu mã của dòng Gò Sành.

Gốm sành còn tham gia thành phần của đài phun nước như một giải pháp phong thủy trong các biệt thự độc lập, sang trọng. Có các nhóm xếp đặt ba chum gốm chụm lại hay dàn theo hàng dọc- ngang vừa tạo điểm nhấn vừa phân chia các không gian chức năng. Trên các lối đi chính, chum gốm được xếp đặt từng cặp đối xứng như có tác dụng chỉ dẫn, định hướng. Đôi khi người ta có cảm thấy những chiếc chum gốm đang cần mẫn đảm nhận, thực thi chức phận của những người bảo vệ.

Phía trước các biệt thự nhìn ra biển, những chiếc chum gốm đều được chủ ý xếp đặt ở những vị trí nổi bật trên đường chân trời. Những chum gốm cong cong, nhiều màu còn tạo cảm giác chuyển động trong một kiến trúc có nhiều bức tường lớn, phẳng và đơn sắc.

Với số lượng áp đảo, kiểu dáng của chum gốm có lẽ đã quyết định luôn design của số ít những chiếc đèn đá trang trí hoa dây được nhập khẩu. Vào buổi tối, khi tham gia chiếu sáng, những vệt sáng hằn đọng trên vách chum gốm nhắc người ta liên tưởng đến logo có hình hai chiếc đèn lồng của Nam Hải. Về hình học và hội họa đó là những hình đồng dạng. Về công năng, đó là những chế phẩm để chiếu sáng. Về văn hóa, chum gốm và đèn lồng đều đồng hiện những tín hiệu của vùng văn hóa Hội An- Miền Trung- Việt Nam- Phương Đông.

Vài suy luận

Tôi chưa có may mắn được gặp gỡ và trao đổi với nhóm kiến trúc sư thiết kế resort Nam Hải. Nhưng quan sát và đọc kỹ câu chuyện deco Gốm, tôi cảm nhận họ trước hết là những nhà văn hóa. Điều đó làm tôi phấn khích hơn khi đặt ra những câu hỏi và tìm kiếm một vài suy luận nhỏ.

Nam Hải nằm trong vùng văn hóa Chàm, vì sao các phù điêu, điêu khắc tham gia làm deco lại chỉ chiếm số lượng nhỏ, kích thước không lớn và chỉ được xếp đặt ở những vị trí đệm?

Gốm cổ Chu Đậu vớt được ở Cù Lao Tràm

Gốm cổ Chu Đậu vớt được ở Cù Lao Tràm

Nam Hải nằm cách không xa biển Cù Lao Chàm khu vực tìm kiếm được những món đồ Chu Đậu. Vì sao các nhà thiết kế không chọn chất liệu gốm trắng vẽ lam hay gốm tráng men xanh Cobalt có lối thể hiện khá đa dạng, khi thì dùng lối công bút kiểu Trung Hoa, khi thì dùng lối vẽ phóng bút truyền thống từng nổi danh thế giới của Chu Đậu?

Các không gian của Nam Hải có deco trang trí quá sang trọng, vì sao không lựa chọn gốm hoa nâu thời Lý- Trần hay đồ ngự dụng ký kiểu thời Nguyễn?

Có lẽ không có khu nghỉ nào trên thế giới lại sử dụng nhiều kiểu dáng, kích thước chum (chum hình trụ, hình trứng, hình cầu…) làm deco như Nam Hải. Với số lượng lên tới vài trăm chum gốm, những người thiết kế muốn tái hiện hình ảnh nền văn hóa Sa Huỳnh mà cách đây 100 năm M. Vinet từng phát lộ trong cồn cát ven biển An Khê, Đức Phổ, Quảng Ngãi?

Dòng gốm Sa huỳnh phát hiện ở Hà Tĩnh

Dòng gốm Sa huỳnh phát hiện ở Hà Tĩnh

11

Lựa chọn văn hóa Sa huỳnh rồi những nhà thiết kế tiếp tục lược bỏ những mẫu gốm vàng đỏ có hoa văn chữ S, có đệm tam giác, những đường chấm hay đường in dấu răng vỏ sò. Những chum, lu được thể hiện chính là những vật dụng chứa nước hay làm mắm của những người dân nghèo vẫn đang sử dụng hàng ngày.

Đến đây, có thể nhận ra các nhà thiết kế không lựa chọn dấu ấn hay giai đoạn nào của những nền văn hóa. Không thể làm phép so sánh hơn- kém, tốt- xấu, được- mất giữa các giá trị văn hóa. Những người thiết kế chỉ đi đến tận cùng phạm vi và năng lực tiếp cận đề tài. Cái khó là trong thời gian khảo sát thiết kế, vốn hiểu biết văn hóa bản địa không nhiều nhưng họ đã có hướng tiếp cận đúng, ngôn ngữ thiết kế tiết chế, chắt lọc để không bị sa vào tiểu tiết hay lối biểu đạt rườm rà. Điều mà các designer Việt Nam thường hay mắc phải.

Những thao tác thiết kế ấy giống như người thợ luyện đất. Họ phải kéo, thái đất kỹ tới khi nguyên liệu có màu sắc như nõn dong. Thái độ ấy cẩn trọng như người thợ chòi củi lên cao chất ngất mà không đổ. Kỹ năng đó cũng đòi hỏi phải khéo léo như tay người thợ chuốt gốm. Khi nào thì đập cho chum nở vai, phình hông, thắt đáy phải gọn, ve miệng phải tròn đều. Việc thiết kế cũng đòi hỏi sự nhạy cảm giống như người thợ đốt lò chỉ nhìn lửa để điều chỉnh nhiệt để gốm không bong, vỡ men hay bị méo, dính…

Khi đã đồng cảm và hòa mình vào với một dòng chảy văn hóa của gốm, có lẽ chính những người thiết kế Nam Hải chưa hề nghĩ tới việc họ đã tiếp nối M. Vinet, La Barre, H. Parmentier, M. Colani, O. Janse… để tạo thêm sinh khí mới cho một nền văn hóa Sa Huỳnh từng rực rỡ cách nay 2500- 3000 năm.

Bút tắm mưa

Bút tắm mưa

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s