Những hải trình của du thuyền

Mỗi con thuyền cũng là dấu mốc thay đổi của nhiều thời đại trong lịch sử.

Con thuyền Không?

Hạ Long không thể thiếu một dáng thuyền đẹp

Hạ Long không thể thiếu một dáng thuyền đẹp

Từ lâu, tôi có một ham thích nghiên cứu về lịch sử đi biển của người Việt. Hạ Long là một điểm không thể bỏ qua của “hải trình” đó. Hơn 10 năm qua, hình như tôi đã trở về đây hơn 40 lần. Mỗi dịp lại thay đổi phương tiện và hải trình để có cơ hội chiêm ngưỡng không gian biến ảo khôn lường của biển, đảo, để ký ức trôi theo một dòng chảy của đại dương, sông, hồ, bến cảng và những con thuyền…

cảnh đóng con thuyền Noah

cảnh đóng con thuyền Noah

Trong niềm tin của các Phật tử, con thuyền Không chính là nơi con người cần bấu víu để cơ may trôi về bến Giác. Trong Kinh Cựu Ước, con thuyền Noah đã giúp loài người thoát qua cơn đại hồng thủy. Con thuyền được khắc trên Kim Tự tháp hay vẽ trên giấy cói thì gắn liền với hình ảnh của Hathor vị thần sản sinh ra sông Nile. “Thuyền rồng, chèo quế, buồm lan. Khi chơi Tô Lịch khi sang sông Cầu” là ca từ rộn ràng nhất mà cánh cung văn  vẫn hát hầu Mẫu trong các giá đồng…

Một lần ngao du trên Địa Trung Hải, trước một khung trời quá lãng mạn, hình ảnh đầu tiên mà tôi liên tưởng là du thuyền của Napoleon. Con thuyền nhỏ, sang trọng có chạm khắc tượng Neptune, vị thần cai quản các đại dương, biển đảo ở mũi thuyền. Thần cưỡi cá, đầu đội vương miện, mình quấn rong biển. Chiếc đinh ba trên tay thần chỉ thiên như báo hiệu một ngày biển hiền hòa với tiếng hải âu líu ríu và bầy cá heo rỡn sóng bên những khoang tàu. Du thuyền này không chỉ chứng kiến mối tình với công chúa nước Áo ngay sau khi đại đế đa tình đã chôn vùi mối tình nổi tiếng lãng mạn với nàng Josephin xinh đẹp. Những ngày du ngoạn Địa Trung Hải cũng chính là khi Napoleon ráo riết chuẩn bị cho hành trình thống nhất châu Âu.

du thuyền của Napoleon

du thuyền của Napoleon

Còn trong chuyến đi London, tôi thường chọn quảng trường Trafalgar là điểm dừng cuối cùng sau một ngày lang thang. Tôi không bao giờ quên hình ảnh những chiến thuyền của đô đốc Horatio Nelson tử chiến với thủy quân Pháp và Tây Ban Nha. Chính những chiến hạm này đã giúp người Anh chiến thắng Napoleon để bước vào kỷ nguyên thống chiếm thế giới và hình thành một đất nước không có mặt trời lặn.

Với quan niệm trần gian chỉ là nơi sống tạm, người Myanmar trên hồ Inle chỉ làm con thuyền của mình đủ chỗ đứng một chân khi đưa đẩy mái chèo. Lòng thuyền vừa đủ chứa một số lượng thực phẩm tiêu dùng trong ngày. Nó không cần phải quá rộng vì ngư dân đâu có tham muốn làm giàu…

 tranh vẽ thuyền cói của người Ai Cập cổ đại trên giấy cói

tranh vẽ thuyền cói của người Ai Cập cổ đại trên giấy cói

thuyền da dê của người Ai Cập cổ

thuyền da dê của người Ai Cập cổ

Từ trong không gian tâm linh tới ngư trường; từ nơi chiến trận tới những vùng biển lãng mạn; từ chốn văn minh nhất đến nơi cùng cực nghèo khó; từ con thuyền cói hay da dê còn khắc trong Kim Tự Tháp tới những du thuyền sang trọng của tỷ phú Abramovic hôm nay, những con thuyền thì không bao giờ giống nhau và luôn thay đổi. Hình ảnh đó góp phần vẽ nên một hành trình đầy hấp dẫn của lịch sử phát triển loài người.

Nhưng thật đáng tiếc điều đó khá xa lạ với Việt Nam, nơi tự coi mình là quốc gia biển. Quy luật sinh tồn đó không hẳn đúng với Hạ Long.

thuyền buồm ở Hạ Long năm 1835

thuyền buồm ở Hạ Long năm 1835

May ra thì có cánh buồm nâu góp phần làm nên những thước phim Indochine từng đoạt OSCAR 1992. MOVADO, chiếc du thuyền trắng, nhỏ, lãng mạn nhất xuất hiện ngắn ngủi ở Hạ Long năm 2001. Hành trình văn hóa mang tên Emeraude bắt đầu  rẽ sóng năm 2003. Nhưng buồn thay, những con thuyền có thể tạo thêm giá trị gia tăng cho Hạ Long lại đều ít nhiều mang dấu ấn của người Pháp.

Mặc dù đã có sự phát triển của những đội tàu như Bhaya, Hương Hải, Kim Hằng…nhưng thú thực tất cả mới chỉ là những mẩu đối thoại rời rạc của người Việt với một tài nguyên du lịch quá quý hiếm như Hạ Long. Những hải trình ngắn, buồn tẻ đủ biến Vịnh thành Vũng. Doanh nghiệp bị bó buộc, lúng túng. Cơ quan công quyền thì chỉ thạo nhảy nhót loi choi trên bờ với rất nhiều những khẩu hiệu, văn bản, hội thảo, mít tinh, bình chọn vô bổ và rất tốn tiền dân.

Lời nhắn Emeraude

Emeraude (5).d

Emeraude (6).a

Năm ngoái tôi có chụp ảnh đám cưới cho vợ chồng Trần Duy Dương một kiến trúc sư đang du học và làm việc ở Pháp.

Quê vợ Dương thì ở ngay bên bờ vịnh Bái Tử Long. Nơi Dương làm việc năm ngoái là một văn phòng kiến trúc sư khá nổi tiếng với những kiến trúc bảo tàng Biển ở khắp thế giới. Trụ sở của văn phòng này lại là một con thuyền rất xinh đẹp neo bên bờ sông Sein thơ mộng.

Dương là một trong những nhân vật trong cuốn sách của tôi đang viết về một thế hệ trẻ của người Việt những năm đầu thế kỷ 21.

Sau nhiều lựa chọn kỹ lưỡng, chúng tôi quyết định lấy bối cảnh chụp trên tàu Emeraude.

Tôi rất ấn tượng với Paul Roque, chủ nhân của những con thuyền Emeraude đầu tiên, người nặng duyên nghiệp với Hạ Long. Ông đã quay lại Việt Nam thành lập đội tàu chạy khắp Đông Dương sau biết bao thất bại, mất mát thảm thương của nhiều thế hệ trong dòng họ. Ông từng là phó Tổng thống Pháp. Còn chủ nhân của thế hệ Emeraude mới là Eric Merlin, người đã rất công phu lần theo lịch sử một tấm bưu ảnh để gây dựng, phục sinh đội tàu Emeraude như nó đã từng tồn tại cách đây 102 năm.

ảnh tư liệu chụp con tàu Emeraude đầu tiên hồi năm 1907

ảnh tư liệu chụp con tàu Emeraude đầu tiên hồi năm 1907

Dường như câu chuyện của Dương và Emerauder có rất nhiều điểm gần gũi, tương đồng. Nếu đại ngôn một chút thì có thể ví hình ảnh đám cưới trên tàu Emeraude giống như một cuộc trò chuyện thì thầm giữa hai nền văn hóa Việt- Pháp. Tôi chọn Emeraude cũng như một lời chúc riêng cho Dương: du học ở Pháp, hãy gắng học một lối hành xử đầy văn hóa của con tàu này với Hạ Long- một di sản văn hóa thế giới.

Một gợi ý nhỏ với Bhaya

Bhaya (5).a

Trong lần trở lại Hạ Long mới đây tôi lựa chọn du thuyền Bhaya bởi được biết chủ đầu tư đang dự tính đóng thêm tàu cho những hải trình mới kết nối Hạ Long với Bái Tử Long và Cát Bà.

Tôi giành phần nhiều thời gian đứng trên boong thuyền để ngắm biển, đảo, lắng nghe và chiêm nghiệm những câu chuyện của đá.

Đảo đá tái hiện mà không lặp lại, không khởi đầu chẳng kết thúc, nhập nhòa hư- thực, khó đoán định xa- gần, không giới hạn quyền biến…Đó như thể một  triết lý của Rồng, vương quyền của tự nhiên. Những ẩn dụ của đá có thể giúp gợi mở một lối tư duy kinh doanh?

Đôi lúc tôi ngồi lại bên ô cửa tròn trang trí hình chữ Thọ ở khoang cuối con thuyền. Trên bức tường và hành lang chung quanh đều có treo những bức ảnh ghi chép lại hiện thực đời sống cung đình thời nhà Nguyễn.

trang trí chữ Thọ ở cửa số của con tàu Bhaya

trang trí chữ Thọ ở cửa số của con tàu Bhaya

Chi tiết nhỏ này cho thấy việc gắn kinh doanh du lịch với tài nguyên văn hóa triều đại nhà Nguyễn (1802- 1945) là hướng đi nhằm tạo ra sự khác biệt với những sản phẩm dịch vụ trên các đội tàu của người Pháp. Đó cũng là một hướng thoát ra khỏi tình trạng làm hàng nhái, cạnh tranh rất củ chuối của nhiều đội tàu Vi En.

143 năm trị vì, nhà Nguyễn là triều đại phong kiến tồn tại  dài nhất trong lịch sử Việt Nam và lâu hơn cả vương triều Tần, Hán, Nguyên hùng mạnh của Trung Hoa.

Nhưng Bhaya nên gắn hình ảnh mới của mình với thời đại của vua Minh Mạng (1820-1840). Đây là giai đoạn thịnh trị hiếm hoi trong lịch sử các xã hội phong kiến Việt Nam.

thuyền và bó phòng của VN ở Hội An thế kỷ 17 do một thương nhân Nhật Bản vẽ

thuyền và bó phòng của VN ở Hội An thế kỷ 17 do một thương nhân Nhật Bản vẽ

Không quay lưng lại với biển như hầu hết triều đại phong kiến, 21 năm trị vì vua Minh Mạng, được ghi nhận là đỉnh cao của nền hàng hải, thuyền buồm  và xây dựng hải quân Việt Nam.

Các quy chế “Tuần dương chương trình”, “Tuần thuyền quy thức”, “Tuần dương xử phận lệ” là những tiến bộ về ý thức an ninh và phòng thủ biển. Khoa học đi biển, chế độ mưa, gió, thủy triều hay những điều kiêng kị khi đóng và chạy thuyền cũng được lưu lại trong các cuốn Hải trình tập nghiệm, Thủy sư đà công khóa tích thưởng phạt lệ … Sự ra đời của 66 con tàu bọc đồng lớn như Phấn Bằng, Thụy Long, Bình Ba…và các hải trình tới các vùng biển Nam Á là ghi nhận sự hùng mạnh của các đội tàu thuyền.

Theo phong thủy thì mở hướng sang Cát Bà là một nhạy cảm kinh doanh. Với quan niệm “Sơn dừng, khí chỉ, thủy tụ” thì Cát Bà là điểm dừng cuối cùng của mạch núi kéo dài từ Hoàng Liên Sơn qua Yên Phụ, Yên Tử. Phải chăng đó là một cấu trúc địa lý tạo nên tay Long, tay Hổ cho Thăng Long cả ngàn năm qua. Và sau năm 2013, khi đường cao tốc nối Lào Cai- Hải Phòng được khai thông thì hình ảnh, thế lực Cát Bà sẽ khác nào Rồng Hổ?

Dựa theo “Thuyết phân mảnh tối ưu” phân tích về mối quan hệ địa- kinh tế mà các hòn đảo tương tác với sự phát triển các châu lục của Jared Diamond chuyên gia phân tích chiến lược người Mỹ thì chính những hòn đảo như Cát Bà sẽ tạo một sức hấp dẫn về đầu tư phát triển cho những vùng quanh nó. Nếu hiểu kinh doanh du thuyền như một hải chiến thì Cát Bà giống như một đại chiến hạm bất khả chìm. Lịch sử những biến động tạo sơn cách đây hơn 500 triệu năm từ kỷ Caledoni, Devon đến nay đã chứng thực điều đó.

Trong tương lai, không hẳn là đất liền, mà chính tiềm năng của khu dự trữ sinh quyển thế giới, rừng quốc gia, những bãi tắm đẹp nhất và những làng văn hóa trên hòn đảo lớn nhất duyên hải phía Bắc mới là hạt nhân của các tour du lịch trên vịnh Lan Hạ, Hạ long và Bái Tử Long. Hiện nay kinh doanh du lịch Cát Bà mới chỉ có một mùa. Các dự án đầu tư phần nhiều là ỡm ờ cát cứ, chiếm giữ tài nguyên đất đai. Việc mở thêm những hành trình đến Cát Bà sẽ tạo cơ hội giúp hòn đảo này sôi động cả…5 mùa.

Lời nhắn cuối với Bhaya là khi mở tuyến Hải Phòng- Quảng Ninh thì đừng quên Bùi Viện, một vị quan nhà Nguyễn có công mở cảng Hải Phòng ở bến Ninh Hải. Ông là người Việt Nam đầu tiên hai lần vượt đại dương qua Mỹ để gây dựng mối quan hệ bang giao giữa hai nước…

Làm được như vậy, biết đâu các vua quan nhà Nguyễn lại chẳng phò trợ cho Bhaya mở tiếp các đội thuyền 5 sao ngược dòng Mekong hay du hành tới những vùng biển lớn mà vua Minh Mạng chưa kịp thực hiện trong hải trình đưa VN thoát khỏi tình trạng của một quốc gia luôn chỉ biết rón rén đứng…cạnh biển suốt mấy ngìn năm qua.

(bài này gửi cho 1 tạp chí họ trình bày quá khó hiểu và bỏ luôn phần chú thích ảnh???????)

–        Ai Cap 2, 3: tranh vẽ thuyền cói của người Ai Cập cổ đại trên giấy cói

–        Bhaya 1, 2: trang trí chữ Thọ ở cửa số của con tàu

–        Emeraude 3: ảnh tư liệu chụp con tàu Emeraude đầu tiên hồi năm 1907

–        Thuyen buom 3: thuyền buồm được sử dụng làm deco

–        Thuyen buom 4: một xưởng đóng thuyền buồm ở Hạ Long năm 2001

–        Tu lieu 6: thuyền ở Phan Thiết 1902

–        Tu lieu 7: tranh khắc cảnh tàu thuyền ở Đồn Thủy nay là bệnh viện Việt Xô Hà Nội 1883

–        Tu lieu 8: cảnh đóng con thuyền Noah

–        Tu lieu 9: thuyền da dê của người Ai Cập cổ

–        Tu lieu 10, 11: du thuyền của Napoleon

–        Tu lieu 12: thuyền buồm ở Hạ Long năm 1835

–        Tu lieu 13: thuyền đi biển của Trịnh Hòa (1371-1435) thời nhà Minh Trung Hoa (mô hình thuyền thờ)

–        Tu lieu 14 : hình thuyền trên rìu chiến thuộc vănhóa Đông Sơn cách đây 2500 năm

–        Tu lieu 15: thuyền ở Hội An thế kỷ 17 do một thương nhân Nhật Bản vẽ

–        Tu lieu 16: thuyền chiến trên trống đồng Ngọc Lũ cách đây 2500 năm.

–        Tu lieu 18: tranh màu nước của người Pháp vẽ thuyền ở sông Hồng cuối TK 19

VN 7: chạm hình đua thuyền ở đình Hống Thường Tín HN (TK17)

Advertisements

2 responses to “Những hải trình của du thuyền

  1. Rất hâm mộ vốn kiến thức xã hội và tâm huyết của anh Xuân Bình. Hy vọng bài viết của anh sẽ đến được với càng nhiều người đọc hơn nữa.

  2. bỏ chú thích đi thì còn gì là bài nữa
    trời ạ

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s