Huyền thoại Metropole ?

cầu thang Metropole Historical Wing

Trong khi dư luận đang đặc biệt quan tâm đến những điều chỉnh to lớn trong quy hoạch của Hà Nội, tôi thử lui vào Metropole một không gian nhỏ nhưng rất tiêu biểu của thủ đô. Khi soi vào Metropole, tôi như cảm giác được chân dung một giai đoạn lịch sử với đầy đủ những tiếp biến, giao thoa và hỗn dung văn hóa. Khi ngược dòng thời gian, tôi kỳ vọng có thể phát lộ một phần thái độ sống, năng lực ứng xử với quy hoạch, kiến trúc của người HN.

Metropole những năm 1920

Metropole nhung nam 20- ảnh tư liệu

Phố Metropole

Metropole- khai truong Luois Vutton 2005

Tôi bắt đầu tiếp cận Metropole từ sau lễ động thổ xây dựng khu Opera Wing khoảng năm 1993.

Từ ngày đó, tôi luôn nghĩ Metropole giống như một cậu bé con thông minh, một bạn gái duyên dáng hay một bậc trưởng lão đáng kính. Hình dung kiến trúc như một con người là để có được một thái độ sống hồn nhiên, đắm say và cả những suy ngẫm, trải nghiệm vui buồn. Quan niệm như vậy để khi cần cũng phải suy xét nghiêm túc về những cái bất cẩn, đỏng đảnh, đa ngôn hay lẩm cẩm…không thể tránh được. Chẳng có gì là hoàn hảo.

Kiến trúc là một phần giá trị không gian Metropole. Trong di sản kiến trúc Pháp, Metropole là một công trình thường thường bậc trung. Metropole không có ảnh hưởng như Phủ toàn quyền Đông Dương (Phủ Chủ tịch), Dinh Thống sứ Bắc Kỳ (Nhà khách Chính Phủ 12 Ngô Quyền), Nhà hát lớn- những kiến trúc Tân cổ điển. Metropole cũng chẳng thể so bì với Đại học Đông Dương (19 Lê Thánh Tông), Bảo tàng Louis Finot (Bảo tàng lịch sử ), Viện Pasteur (1 Yersin), Sở Tài chính (Bộ Ngoại giao)…những biểu tượng của phong cách kiến trúc Đông Dương.

Nhưng thói đời dâu bể, nhiều kiến trúc Pháp danh tiếng trước đây bây giờ cứ héo lụi đi như cành lìa gốc. Có những tác phẩm rạng rỡ ngày trước thì nay chẳng khác gì kép hát không đủ tiền son phấn. Có công trình trở nên ê chề như gia cảnh của nữ văn sỹ Marguerite Duras trong phim, tiểu thuyết tự truyện Người Tình.

Khi nhiều giá trị đích thực bị tước bỏ, cái vỏ không gian Nhà hát lớn rất gần một thứ ma nơ canh văn hóa. Bảo tàng Lịch sử thì khá bất động, lạnh lẽo, đông cứng trước hiện thực đời sống. Một góc Đại học Tổng hợp trở nên mốc mác hơn trong thế phận lưu giữ những bộ xương động vật thời tiền sử…

Hú hồn. Cùng thời với những công trình trên nhưng Metropole không trở thành trụ sở của một cơ quan công quyền mới, càng không phải là nơi tạm trú, ở trọ của một đơn vị hành chính sự nghiệp có thu hay là một… tụ điểm… văn hóa.

Sau chiến tranh, từ Thống Nhất trở lại là Metropole, khách sạn này đã thoát cảnh hồn Trương Ba da hàng thịt. Một mô hình kinh doanh tiềm tàng giá trị văn hóa được vận hành theo đúng những quy luật ngặt nghèo của thị trường đã thực sự cải hoán Metropole. Sớm liên doanh với một thương hiệu lớn của thế giới chính là cơ hội thoát hiểm hy hữu để Metropole trở về, hòa vào dòng chảy kinh doanh lớn. May mắn, gặp thời, nỗ lực đã giúp Metropole lao ra cửa biển như thuyền được gió cả.

Không chỉ giới hạn trong địa hạt kinh doanh khách sạn, có những thời điểm, nhiều giá trị của Metropole là độc tôn. Có cảm tưởng nhất cử nhất động ở Metropole đều tiềm tàng cơ hội để trở thành một sự kiện.

Chẳng gì thì 8 năm sau ngày Bill Clinton tới Việt Nam, báo chí Việt Nam vẫn trầm trồ phẩm bình thực đơn có món bò mềm xốt rượu vang kèm rau non, hạt dẻ, hạnh nhân nghiền hình quả lê.

Ngày Jolie dừng chân ở Metropole, quá nhiều chị em dân văn phòng chấp nhận kỷ luật chứ nhất định không dời mắt khỏi những bức ảnh mà đám nhà báo vồ chộp bên đường Ngô Quyền. Họ phấp phỏng cùng những thay đổi màu son trên đôi môi gợi cảm nhất thế giới của ngôi sao Hollywood. Giới thị dân sành chơi Hà Nội thì hồi hộp ngóng trông những chiếc xe cổ Bentley Red Lable Speed Model 1928, Mercedes W113 230SL 1966… diễu qua khách sạn.

Nhưng ảnh hưởng thú vị nhất của Metropole với Hà Nội phải kể tới việc nó “ngấm ngầm” tạo thêm giá trị gia tăng, lợi thế kinh doanh và cả thương hiệu cho rất nhiều building, khách sạn, nhà hàng, quán cà phê…ở chung quanh. Hãy quan sát thêm biến đổi trên từng mét vuông tường ở mặt tiền lớn nhỏ, chính phụ, trước sau của Metropole. Có thể hình dung đó như thứ phong vũ biểu của đời sống thị dân.

Tính từ năm 1997, tiếp theo Louis Vutton , hàng chục thương hiệu lớn toàn cầu như Jaeger Le Coultre, IWC Schaffhausen, Hermes, Sergio Rossi, Salvatore Ferragamo, Bally, Chopard, Mont Blance, Cartier…liên tục hiển hiện trong quỹ đạo Metropole. Ngỡ tưởng những cửa hàng nhỏ xinh như tổ chim này chỉ có ý nghĩa biểu trưng, một dạng biển hiệu quảng cáo. Không nhiều người biết rằng ngay cả khi khủng hoảng kinh tế thế giới đang ở vào thời điểm nghiêm trọng nhất, có cửa hàng vẫn luôn dẫn đầu doanh số bán hàng của khu vực Đông Nam Á. Đây là lớp váng mỏng, nhiều màu, đang khúc xạ đời sống cực kỳ vương giả, xa xỉ của một bộ phận xã hội có nhiều đặc quyền, đặc lợi.

Bền bỉ hòa nhịp với những thăng trầm của lịch sử, vui buồn với những thay đổi của đời sống, không gian Metropole dần hội tụ, phác họa một khu phố châu Âu nhỏ giữa lòng Hà Nội. Metropole gần hơn với một khái niệm Metropolis văn hóa. Điều đó giúp cho một di sản kiến trúc hiếm hoi của người Pháp tiếp tục là một cơ thể tràn đầy sức sống. Đó cũng là những giá trị khác biệt mà ngay cả Continetal Sài Gòn, Sofitel Palace Đà Lạt, La Residence Huế hay bất cứ một khách sạn cao cấp nào khác trên đất nước này chưa thể làm được.

Cận cảnh

Metropole 1995

Metropole 1996

Metropole 1997

Metropole 1998

Metropole 1998

Metropole 2003

2010

Cách nhìn này sẽ cho thấy còn có một Metropole khác. Từ những năm cuối thế kỷ 20, trong một thị trường chưa mấy sức ép cạnh tranh, Metropole khá thụ động với nhu cầu, đầu tư theo kiểu“vết dầu loang”, có đến đâu làm đến đó, liên tục phải nâng cấp dịch vụ, thường xuyên cơi nới, chăm chăm hướng tới công năng.

Ít người để ý tới lần nâng cấp, sửa chữa lớn của Metropole. Một kiến trúc art deco nối dài tới bar club đã cắt đôi phần chính yếu của Historical Wing mang phong cách cổ điển. Sự cố khá nghiêm trọng này có để lại một cầu thang bộ, giếng trời khá đẹp nhưng gương mặt (trong đó có mặt tiền) Metropole thì lại bắt đầu lộ trình “thẩm mỹ” vội vàng, chắp nối xộc xệch. Đó là cái dớp kiến trúc, thẩm mỹ?

Khoảng năm 1993, khi xử lý vật liệu có phần vội vã, hành lang nối Historical Wing với Opera Wing lợp chờm ra bằng tôn đã lấy mất đi những khoảng nhìn đẹp của những du khách nghỉ ở tầng cao. Chừng năm 1995, sân vườn đã phải nhường chỗ cho bể bơi cùng Bamboo bar. Năm 2008, khung kính của bar club tiếp tục loại bỏ những dàn hoa, chắn nắng artdeco đoản mệnh. Gần đây nhất, hành lang Le spa cũng rất khéo uốn éo thế chấp vào cầu thang ngoài trời của Opera Wing. Sân trong là nơi có nhiều biến động nhất Metropole. Trọng cái tiểu xảo khi xử lý cảnh quan, những cây xanh có linh hồn lại chỉ là công cụ, giải pháp để lẩy ra một thứ kiến trúc hình thức. Những ngụy trang ấy giúp cho nhiều công trình cơi nới của Metropole bình thản ký sinh vào những khoảng trống quý hiếm.

Nhìn kỹ hơn nữa một vài chi tiết trong nội thất Metropole cũng nhận thấy có nhiều vấn đề không nhỏ.

Sau nhiều năm hoạt động, bộ sưu tập nghệ thuật của Metropole chưa tương xứng với danh tiếng mà nó đang có. Khách sạn thì không thể là bảo tàng nên chỉ dám ước ao có tranh Phái trong phòng Graham Green, sơn mài của Nguyễn Gia Trí ở sảnh lớn Historical Wing hay mô phỏng điêu khắc đình làng Bắc bộ thế kỷ 16 ở hành lang Opera Wing…

Thú vị thế nào với những bức ảnh tư liệu đầu thế kỷ 20, trân trọng bao nhiêu với trưng bày sản phẩm của Louis Vutton thì lại băn khoăn nhiều hơn vì những “tác phẩm” sơn dầu thuộc dòng tranh deco, đèm đẹp. Những thợ lành nghề nhìn mặt tranh, đồ dùng sơn mài thì biết ngay một số kỹ thuật rất cơ bản và tinh hoa trong sơn mài truyền thống đã bị lược bớt. Có sản phẩm điêu khắc chưa kịp hình thành một quan niệm nghệ thuật lại bày đặt ở một góc rất rối rắm trong WC của phòng Grand Prestige Suite. Nếu là tác giả, không chần chừ, tôi sẽ mua lại sản phẩm của mình.

Sốc hơn nữa khi nhìn vào Le Spa. Giải pháp chiếu sáng làm không gian đã chật lại thêm hẹp và bức bí. Trang trí tường-rèm theo mô tip hoa sen, lá đề thường thấy ở mái, đầu hồi các kiến trúc tôn giáo có ảnh hưởng của dòng Tiểu thừa. Những tác phẩm đặc sắc nhất của phong cách này còn lưu dấu tại các chùa ở Yanggoon, Myanmar, Luang Prabang, Lào hay Chiang Mai, Bangkok, Thái Lan. Điểm xuyết vài mảng tường trang trí mảnh gốm phỏng kiến trúc nhà thờ Hồi giáo.
Tín hiệu văn hóa Việt trong Le Spa chỉ dựa vào lô đồ gốm Bát Tràng rẻ tiền. Đã thế, trang trí trên gốm chủ yếu là sao chép, biến báo các mô típ, tác phẩm hội họa tiêu biểu của Trung Hoa cổ vẽ tích bẩy người hiền trong rừng trúc, ẩn sỹ Hứa Do chối bỏ danh lợi hay mô típ sơn thủy của những tác giả tiêu biểu đời nhà Minh như Đại Tấn ,Từ Bản, Kiều Anh…
Không dừng lại ở đồ gốm, các dấu ấn Trung Hoa còn mạnh mẽ hơn với ghế design đời nhà Minh, đôn sứ nhiều màu đời Thanh, vải trang trí tường thời… Hồ Cẩm Đào. Trên nền sáng hỗn loạn, các bức tường Le spa dày đặc, lộn xộn nhiều khung gỗ cầu kỳ có dán gắn những bức ảnh thiếu nhất quán về phong cách…

Vì sao Le Spa lại bỏ qua kinh nghiệm thiết kế (giao thông -chiếu sáng- thông gió hay trang trí) giàu vần điệu tạo hình và đầy mỹ cảm ở cầu thang bộ Historical Wing. Le Spa không có được thông điệp văn hóa như quán cà phê ngoài trời La Terrasse; còn lâu mới chạm tới cảm hứng thiết kế tươi trẻ, hiện đại của Angelina bar hay giản dị những tranh gốm ở lễ tân Historical Wing…So với hơn một trăm spa trong nước và thế giới đã được thưởng lãm, tôi băn khoăn: Le Spa là một thiết kế của lơ là, lơ đễnh hay lơ láo?

Từ Metropole lại có thêm một ví dụ cụ thể để nhận thấy tầm vóc, giá trị của một không gian sang trọng không thể chỉ là khối tích đồ sộ và chứa trong nó nhiều dịch vụ. Những giá trị gia tăng của một công trình có đẳng cấp cao luôn tỷ lệ thuận với những khoảng trống, sân vườn mà người ta còn có ý thức cất giữ, để giành hay chưa đụng chạm tới. Chỉ khi nhìn sâu vào một lộ trình mới cảm nhận rõ hơn sự tinh tế trong kiến trúc trước hết phải là cuộc đối thoại thân thiện với tự nhiên. Ngoái lại quá khứ đủ xa để nhận ra định nghĩa huyền thoại thì không thể cân đong, đo đếm mà phải là những phẩm chất được gạn lọc, tinh cất.

Vậy là khi mà động lực kinh doanh còn chèn ép văn hóa, lợi nhuận được ưu tiên hơn nhu cầu thưởng thức, giá trị nội dung vẫn bị cái hình thức màu mè, ôm trùm, khỏa lấp thì giàu có cỡ nào, nhiều tiền đến đâu người ta vẫn cứ rơi tõm vào tình cảnh “không đùa với chuyện áo cơm”.

Để viết tiếp huyền thoại

Chỉ cách Metropole vài trăm bước chân, gần trăm năm trước, điều gì xui khiến Ernest Hébrard (1875-1933) đưa vào Đại học Tổng hợp những lớp mái, ô cửa, giải pháp chiếu sáng, thông gió của người bản địa. Tác phẩm này đã giúp KTS trở thành người thiết kế trường học hàng đầu thế giới.

Trên nóc 63 Lý Thái Tổ, một trong những building đắt giá nhất Hà Nội, những người đầy thế lực trong giới tài chính, ngân hàng đã kịp để lại ấn tượng rất lạ trong trang trí nội thất văn phòng World Bank với gạch gốm hoa chanh Thạch Bàn, bản khắc gỗ in tranh Đông Hồ hay khuôn gỗ làm bánh của những người thợ thủ công phố Hàng Quạt…

Thực khó có thể hoàn chỉnh khái niệm Trung tâm văn hóa Pháp nếu những năm qua, L’Espace không có những đêm hát ca trù, chương trình giới thiệu sách của NXB Tri Thức, buổi giới thiệu thơ Trần Dần, triển lãm “Chúc sống lâu” của Trần Trọng Vũ hay khắc gỗ của Lý Trần Quỳnh Giang…

Và chẳng cần đi đâu xa thêm nữa, hãy nghe lại những thông điệp quảng cáo của Clarins, Ytsara- các hãng dược phẩm, mỹ phẩm đang góp phần tạo dựng Le Spa. Vì sao họ phải cố tìm về nông thôn Việt Nam tìm kiếm, lựa chọn nguồn nguyên liệu để chiết xuất dược liệu, tinh dầu tự nhiên?

Xin được nói lại một điều không mới: kết nối, hòa giải với thiên nhiên và thiên nhiên thứ hai của con người (văn hóa, văn hóa bản địa) phải là những ngôn từ chắt lọc, cảm hứng sâu sắc để Metropole viết tiếp câu chuyện kinh doanh thành một huyền thoại của hiện tượng giao thoa văn hóa Đông- Tây.

Advertisements

2 responses to “Huyền thoại Metropole ?

  1. Pingback: Tin 4-5-2010 « BA SÀM

  2. toi la doc gia thuong xuyen bai cua a. hien toi dang thi cong 1 khu nha vuon cao cap lam noi nghi duong va jao luu van hoa dia phuong tai Hoa binh. ratmong dc lam quen voi a de hoc hoi trao doi ve y tuong thiet ke lam sao cho that than thien moi truong tai cho va co tinh tham my cao.neu ko phien xin a sdt cho tien lien lac. chan thanh cam on.{toirat kem ve may tinh.thong cam}

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s