Không gian… bia… bọt

Hơn hai mươi năm qua, có vẻ như quán bia mới chỉ dừng lại ở việc xóa bỏ cảm giác và mặc cảm đói, khát từng ám ảnh suốt một thời khốn khó? Hàng bia mới chỉ là nơi quần long tụ hội, quần ngư tranh thực, quần chúng tranh ẩm?

Bia bọt… miệng đời ?

Người Việt mới uống bia được hơn trăm năm. Năm 2010, với mức tiêu thụ 2,7 tỷ lít bia, bình quân mỗi người uống 29 lít, Việt nam là nước thứ ba có sản lượng tiêu thụ bia cao nhất châu Á, sau Nhật và Trung Quốc. Dự toán 2010, người Việt đã chi khoảng 3 tỷ USD cho bia và rượu. Dự báo đến 2015 cả nước tiêu thụ 4 tỷ lit bia.

Tuy nhiên từ góc độ xã hội học đô thị, văn hóa bia lại là hiện tượng chưa được lưu tâm đúng mức.

Cánh đàn ông đi nhậu là để “bù khú”, “xả xú páp”. Khi nhập nhậu, người đàn ông luôn cảm thấy tự do, nhanh nhẹn, hưng phấn, khoái hoạt … Với không ít công chức, mỗi lần nhậu là một dịp „quyết toán“ các khoản chi phí cơ hội hoặc tìm kiếm đối tác. Nhiều người dân thường phải bỏ 10% thu nhập tháng cho một bữa nhậu là … bình thường?!??!?

Quan sát từ kiến trúc, với lớp trung lưu, giàu có, khi đã có nhà ở lớn, khu nghỉ đẹp, chốn uống cà phê đa dạng, sang trọng, nơi masage hiện đại, tinh tế…nhưng không gian văn hóa bia lại chưa tương xứng với nhu cầu. Với các loại bia cỏ, bia hơi, bia bom, bia tàu… nơi thượng đài của các đệ tử Lưu Linh thường là vỉa hè, bãi đất, cát trống, những chỗ ngồi có mái che tạm hoặc bán kiên cố. Ít bia, nhiều bọt, loạn mùi, thừa bụi, ngổn ngang cãi lộn… là đặc trưng dễ nhận thấy từ không gian này.

Hơn hai mươi năm qua, có vẻ như quán bia mới chỉ dừng lại ở việc xóa bỏ cảm giác, mặc cảm đói, khát từng ám ảnh suốt một thời khốn khó? Hàng bia mới chỉ là nơi quần long tụ hội, quần ngư tranh thực, quần chúng tranh ẩm?

Sau nhiều hành trình „khảo sát“ văn hóa bia ở châu Âu, người viết nhận thấy không gian kinh doanh và văn hóa bia cũng cần được định vị lại những tiêu chí, giá trị mới. Trong một môi trường sống quá nhiều áp lực, ẩn ức và rủi ro, có nên làm gì để quán nhậu là một trong những điểm tựa để cân bằng nhiều giá trị sống khác biệt? Cần có không gian vật chất mới, tạo môi trường, cơ hội lành mạnh để kinh doanh bia trở thành ngành kinh tế hấp dẫn hơn? Cần điều kiện để dần thay đổi quan niệm uống bia như là một tệ nạn? Quán, nhà hàng phải là xúc tác thúc đẩy một nhu cầu vật chất tối thiểu trở thành một hiện tượng văn hóa phổ biến? Mỗi deco, design cũng là những thiết chế mềm góp phần gia tăng chất lượng sống, từng bước góp phần hình thành công dân đô thị?

Nhà máy- nhà hàng- nhà nghỉ và… nhà bảo tàng

Dưới hầm bia lạnh Pils

bồn làm lạnh của quán bia cổ 500 năm U Fleiku

quán Kolkovna

Cezch là nơi giúp tôi thay đổi hoàn toàn quan niệm vốn có về… bia. Tôi lựa chọn không gian này như một tọa độ để thử tìm kiếm giữa kiến trúc và bia có điều gì vượt ra ngoài một hiện tượng kinh tế.

Bình quân một người Séc uống hết 160 lít mỗi năm. Trung bình hàng tuần đàn ông Czech uống 9 cốc nửa lít, phụ nữ 2 cốc. Đàn ông uống bia mỗi tuần 4 lần, đàn bà 2 lần. Có 23% đàn ông uống bia hàng ngày và có 45% đàn ông uống bia ít nhất là 4 lần trong một tuần.

Vì sao Czech là cường quốc số một trên thế giới về tiêu thụ bia? Vì sao bia là quốc hồn, quốc túy với xứ sở này?
Ở đâu cũng có nhà hàng, người người uống bia, nhà nhà say sưa nhưng tổ chức xã hội luôn được trật tự, an toàn? Quán nhậu đã làm gì để cho ngôn từ khoái hoạt, tình cảm lãng mạn, cảm xúc thăng hoa, hành động tự tin, giải phóng mạnh mẽ năng lực sáng tạo? Quán bia có giúp con người loại bỏ dần những ẩn ức nhỏ và giải tỏa các nguy cơ xung đột lớn tiềm ẩn?

Báo chí Cezchh ghi nhận: vượt qua cả quảng trường hay các không gian công cộng khác, hầu hết người Séc cho rằng quán bia truyền thống vẫn là trung tâm văn hóa, chính trị, có vai trò to lớn trong đời sống.

97% đàn ông Cezch đến quán để giải trí, tìm sự phấn khích và cải thiện niềm vui tinh thần. Quán bia là trung tâm thông tin, nơi người ta bình luận các vấn đề chính trị, phân tích kết quả thể thao, mổ xẻ các chủ đề văn hóa, giải quyết các mối quan hệ tình cảm lứa đôi hay vấn đề nuôi dạy con cái… Cựu Tổng thống Cộng hòa Séc- Vaclav Havel từng nói: “uống bia tại quán có ảnh hưởng tốt đến hành vi xã hội người dân. Người ta ít nổi điên hơn khi tán gẫu tại quán bia”.

Nhiều thế kỷ qua, không gian bia Czech dần hình thành và hoàn thiện cấu trúc vừa là nhà máy- nhà hàng- nhà nghỉ, nhà triển lãm và… nhà bảo tàng. Văn hóa, ký ức, lối sống, ước mơ, vui buồn… đều là chất liệu gia tăng chất lượng bia. Đó là một loại men không được tạo ra từ lúa mạch, hoa hublon và malt.

Nhà hàng U Fleiku có lịch sử 512 năm, một điểm du lịch không thể bỏ qua với bất cứ ai đã tới thủ đô Praha. Bước qua một cổng không lớn giữa khu phố cổ là một không gian đủ chỗ ngồi cho 1200 người. Có năm không gian thưởng bia khác nhau. Sân vườn cho những ngày đẹp trời. Có phòng Hiệp sỹ vốn là một nhà thờ nhỏ. Chất liệu gỗ chiếm phần quan trong trong kiến trúc Gothic. Phòng Academi nhỏ bé nhưng có những tranh tường và bộ ghế da của hoàng gia rất quý. Trong nhiều thế kỷ, nơi đây thường xuyên là chỗ dừng chân của các yếu nhân hay các nhà khoa học, nghệ sỹ, vận động viên nổi tiếng.

Nhà hàng Purkmistr vừa là nhà máy- nhà hàng- nhà hội chợ và …nhà nghỉ. Ba năm trước, bản tin của hãng tin Anh- BBC từng giới thiệu mô hình thú vị này. Phòng nghỉ nhỏ, thiết kế tiện nghi, giản dị, ấm cúng, bên ngoài khá náo nhiệt nhưng bên trong hoàn toàn yên tĩnh. Mùa thu năm nay, Purkmistr tổ chức lễ hội bia lần thứ tư. Tuy quy mô còn nhỏ, mới thu hút hơn bốn khoảng chục nhà hàng nấu bia, thực khách đã nếm thử 115 loại bia và uống gần 100000 lít. Có vẻ chủ nhà hàng muốn nơi đây là hình ảnh một Oktoberfest mới.

Tại Cezch, deco các nhà hàng nấu bia nhỏ thường cho cảm giác về một bảo tàng. Từng ô cửa, mảng tường, từ cầu thang đến toalet… đều biến thành không gian trưng bày những hiện vật liên quan tới bia hay lịch sử.

Người ta sử dụng đủ các loại chất liệu như ảnh về quy trình sản xuất bia, dụng cụ thu hoạch nguyên liệu, chế biến, phương tiện vận chuyển đến các đồ dùng thân thuộc trong quá khứ đến tranh biếm họa…

Ấn tượng này sẽ rõ hơn khi khám phá nhà máy và bảo tàng bia Pilsner. Đây là một trong những nhà máy bia hiện đại nhất châu Âu. Nơi đây lưu giữ phương pháp nấu bia Pilsner suốt ba thế kỷ. Tất cả mọi thứ trong nhà máy từ viên đá do nhà vua cấp phép nấu bia TK 19 đến những thùng ủ bia 800 lít, từ tháp chứa nước, đến thành phố ngầm dưới lòng đất, từ hiện vật quá khứ đến các cỗ máy đang nấu bia, tất cả đều trở thành chất liệu trưng bày sống động. Tuyến thăm quan bảo tàng ngắn nhất, nếu đi nhanh và dịch chuyển trên xe bus cũng mất chừng 45 phút.

Nhịp cầu nào cho bia Tiệp?

Nhà hàng bia Pils đầu tiên ở châu Á tại số 10 Nguyễn Biểu Hà Nội

trang trí quầy bia ở số 10 Nguyễn Biểu

cổng vào nhà máy bia Pils ở Sec

và một góc Hà Nội

KTS George Hanzlík

Ở phố cổ Praha, tôi may mắn được gặp KTS George Hanzlík- người thiết kế Kolkovna- quán đầu tiên đưa ra chuẩn mực deco cho nhà hàng Pilsner trên toàn thế giới. Tín hiệu đặc trưng của một quán Pilsner là những nồi nấu bia làm bằng chất liệu đồng đỏ luôn ở vị trí có thể nhìn thấy ngay khi đặt bước chân vào quán. Các chi tiết xây dựng được kiểm soát rất chặt chẽ. Việc xếp đặt đồ cổ, điêu khắc, cách treo tranh, hình ảnh cũ mới, biển hiệu quảng cáo đều được cân nhắc tỷ mỉ, chiếu sáng kỹ lưỡng…nhằm tạo ra một ấn tượng khác biệt và nhất quán.

Trong câu chuyện, George Hanzlík vẫn không giấu nổi sự mãn nguyện sau khi thiết kế nhà hàng số 10 Nguyễn Biểu, Hà Nội- quán Pilsner Urquell đầu tiên của châu Á. KTS cho rằng trong một rừng quán bia Tiệp đã và sẽ mở ở VN, nhà hàng Pilsner đã tạo nên một tín hiệu riêng mạnh mẽ. Có bức tường mô phỏng cổng cổ ở nhà máy bia Pilsen. Tranh tường vẽ phố cổ Praha bình yên với con sông Vltava thơ mộng. Những trang báo cũ dán trên tường như gợi về ký ức chưa xa, mà chủ nhân nhà hàng từng gắn bó với đất nước Czech xa xôi… Nhẹ nhàng mà sâu lắng. Tưởng như thoảng qua mà lại khó quên.

Trong một chuỗi nhà hàng bia Tiệp ở Việt Nam, đáng kể là nhà hàng Hoa Viên ở Sài Gòn. Cái hay nhất mà người ta có thể cảm thấy chính là cách tổ chức không gian, tổ chức giao thông. Linh hoạt khép- mở. Có không gian đủ lớn để có thể dung chứa, tích tụ và đẩy sự khoái hoạt của đám đông thực khách lên cao trào vào những thời điểm đặc biệt. Có chốn khép nhỏ lại, riêng tư, kín đáo, tĩnh lặng. Thích nhất là sân trong. Cốt sàn cao thấp, sân nhiều cây xanh và giếng trời, tường nhà hàng xóm được vẽ trang trí những ngôi nhà khung tấm, lộ kết cấu gỗ rầm, ván rất đặc trưng của châu Âu. Ánh sáng cân bằng trong ngoài. Có gió thổi, nắng xoay đổi và đôi khi mưa rơi. Sự “tỏa sáng” của nội thất bắt đầu từ những chiếc nón đồng làm chao đèn. Không thể bỏ qua WC. Không quá rộng, nhưng rất thoáng. Góc nhìn trong hẻm phố mà lại thừa màu xanh của cây lá. WC cho cảm giác điển hình như khi ở khu nghỉ nhiệt đới cao cấp.

Hình ảnh phố cổ Praha, dong sông Vltava... được tái hiện trên tường quán bia số 10 Nguyễn Biểu Hà Nội


Tuy nhiên, không phải kiến trúc quán bia Tiệp nào cũng tương thích với giá trị đích thực của một loại thượng phẩm. Tiếc nhất là một quán ở Phan Thiết. Vị thế rất oách, trước mặt là bãi biển đẹp, sau lưng có vùng cát đỏ, sân golf, chung quanh bao bọc bởi làng chài, du lịch. Trên địa hình lệch cốt, có độ dốc cao, điều kiện lý tưởng để làm một vườn treo, tổ chức không gian thích dụng, linh hoạt và lãng mạn như ở vùng Địa Trung Hải hoặc một nơi trở về, neo đậu, tụ hội của một …làng chài.

Nhưng người thiết kế chưa vượt thoát được chính mình. Kiến trúc nhà hàng vẫn chỉ là ám ảnh và nhái lại khối hình oval, lớp mái mở rộng và những cột tre trong một kiến trúc từng đoạt giải thưởng.

Để giải bài toán kết cấu trong điều kiện an toàn khi “đứng trước biển”, người thiết kế đã dựng hàng cột sắt dày đặc gây khó khăn và không an toàn cho người sử dụng.

Khi cần nhiều giải pháp để tiết chế và hạn chế tác động cường lực của nắng và gió biển thì kiến trúc lại mở rộng mặt nước làm… tiểu cảnh.

Còn nhiều hạn chế khi tiếp cận văn hóa bia châu Âu, không đối thoại được với văn hóa bản địa nên bản thiết kế có hình mà thiếu ý. Kiến trúc thiếu thông điệp từ cảm xúc, sáng tạo nên nó hụt một cái lõi, điểm nhấn để đẩy kiến trúc lên đẳng cấp khác biệt.

Không biết bài học trên có nhắc nhớ điều gì với các KTS? Chỉ mong họ nên biết lắng nghe chủ đầu tư và đừng bao giờ nói “bai” với bia!

Advertisements

One response to “Không gian… bia… bọt

  1. Pingback: Tin thứ Ba, 13-12-2011 « BA SÀM

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s