Những cánh buồm Hạ Long

bên hòn Con Cóc

Vịnh Hạ Long là một điểm đến du lịch quan trọng, rất gần với những trung tâm đóng tàu hiện đại bậc nhất đất nước. Thế nhưng, bước tới năm Nhâm Thìn, kiến trúc hàng hải ở Hạ Long vẫn chìm nghỉm ở quẻ Tiềm Phục. Những con tàu vẫn đang thiếu hụt cảm xúc sáng tạo, tầm nhìn văn hóa và cả sự khôn ngoan cần thiết trong kinh doanh. Hàng tỷ đồng đã được ném ra để cho một cuộc bình chọn kỳ quặc. Nhưng hơn 20 năm qua, đất nước này, vùng đất này không bỏ ra lấy một xu để tôn vinh một di sản tuyệt vời mà thiên nhiên đã hào phóng ban tặng?

Ngày bé, tôi từng say mê Cánh buồm đỏ thắm của Alexandre Grin, một nhà văn Nga. Hàng chục năm qua, cảm xúc này luôn xúi tôi “sưu tập” số phận những con thuyền cũng như các hải trình.
Mấy hôm trước, đang lang thang ở khu vực tiếp giáp vịnh Lan Hạ và Hạ Long, tình cờ tôi bắt gặp hình ảnh một chiếc thuyền buồm Việt cổ như đồng hiện cùng du thuyền Life của Hà Lan và con tàu Emeraude của người Pháp.
Du thuyền Life nhẹ nhàng vượt qua đảo Ba Trái Đào. Thuyền buồm không tên tiến tới hòn Con Cóc. Và con tàu Emeraude đang neo đậu lặng lẽ ở Cửa Vạn. Ba hải trình khác nhau vô tình giúp tôi có cảm nhận mới mẻ, thú vị về một hiện tượng đối thoại, giao thoa văn hóa.

Chắc gì biển đã cô đơn

Hạ Long 1921

tàu sắt hai thân Honeymoon như là một giải pháp mới, an toàn cho tàu du lịch Hạ Long

Phà biển Tuần Châu- Cát bà

Hình thức của Emeraude là một bản sao khá hoàn chỉnh từ con tàu hơi nước cổ với guồng bánh tròn phía đuôi tàu từng hoạt động rất hiệu quả ở vùng sông, biển Đông Bắc và Hạ Long từ năm 1907.

Tám năm nay, từ ngày tái sinh ở Hạ Long, trên báo chí hay quảng cáo người ta dùng nhiều mỹ từ để trình bày những ấn tượng lãng mạn về con tàu Emeraude.

Sau những biến cố đau buồn, những tai nạn quá thương tâm mới đây, người Quảng Ninh hớt hơ hớt hải quyết định không được đóng tàu du lịch bằng… gỗ. Nhiều người mau mắn liên hệ với tàu hai thân Honeymoon và Emeraude như một minh chứng cho loại… vật liệu… an toàn, bền vững.

Nhưng Emeraude thuyết phục tôi vì lý do khác. Nó hơn hẳn gần 500 con tàu kinh doanh du lịch ở Hạ Long ở chỗ rất biết cách trân trọng một di sản đầy trắc ẩn của tiền nhân. Nó khá “tinh quái” khi đẩy câu chuyện lần theo dấu tích của chiếc bưu ảnh mua được bên chợ đồ cổ Paris và hành trình đi tìm chủ nhân cũ Emeraude ra khỏi một lối PR thông thường. (Cũng đã có một đội tàu copy ý tưởng này để dựng lại một con thuyền thời Nguyễn nhưng… chưa tới).

Tôi thích Emeraude ở những chi tiết rất bình thường. Nó không hề có một… cánh buồm trang trí trên nóc hay mũi tàu. Rất nhiều tàu ở Hạ Long gắn với từ “sail” (thuyền buồm) trong tiếng Anh. Nhưng những con tàu này tuyệt nhiên không còn chuyển động nhờ vào sức gió. Đó chỉ là một thứ vay mượn cảm xúc của câu thơ đại ý “Thiếu cánh buồm biển một thoáng cô đơn”* để ỡm ờ đánh tráo khái niệm trong quảng cáo, tiếp thị. Những cánh buồm trá hình để biến thành biển quảng cáo di động. Nhưng điều đáng lưu tâm là những cánh buồm đang góp phần làm bớt đi sự an toàn vốn khá mong manh của một loại phương tiện được hoán cải, nâng cấp, lên đời từ những kiểu… tàu đánh cá? Vì thế người ta chi thấy buồm khi tàu neo đậu, máy ai thấy buồm khi tàu đang chạy.

Thật hài hước khi nhiều con tàu được quảng cáo là tiện nghi châu Âu, décor Trung Hoa hay văn hóa phương Tây hòa quyện tinh thần phương Đông… v.v và v.v…. Thực tình các loại “sên” này chẳng hề tiến bộ hơn thuyền Vĩnh Long, Trường Quang thời nhà Lý thế kỷ 12; Mông Đồng, Lưỡng Phúc, Lâu thuyền từ thời Hồ Quý Ly thế kỷ 15; hay Bình Ba, Phấn Bằng, Thụy Long dưới thời Minh Mạng thế kỷ 19.

Thực tế trên cho tôi cơ hội nhìn rõ hơn về Emeraude. Đó không chỉ là con tàu bằng… sắt, thiết kế theo phong cách art-déco và không gắn buồm. Nó có gì rất gần với việc cách đây hơn một thế kỷ, người Pháp đã dùng chữ Hán – Hạ Long – để thay tên, đổi một quan niệm về vùng biển từng mang danh: Lục Châu, Lục Hải, Hoa Phong, Hải Đông, An Bang, Vân Đồn, Ngọc Sơn hay Lục Thủy.
Hạ Long và Emeraude – hai tên gọi, một bài học về một lối kinh doanh không đánh quả, chụp giật, một thái độ tiếp cận di sản thiên nhiên thông qua những nhịp cầu văn hóa, tri thức và cảm xúc?

Thuận thiên?

sưu tập thuyền buồm của một Đô đốc hải quân Pháp năm 1852

Những người thủy thủ nói rằng thuyền buồm đánh cá mà tôi vừa nhìn thấy không phải của… Hạ Long. Đó là một mô hình kinh doanh du lịch nhỏ của người… Cát Bà?! Con thuyền có bốn gường nằm với giá 135USD mỗi giường. Tây ba lô thích khám phá không gian sống của những dân chài từng sống trên vịnh.

Hai mươi năm trước, ngay sau khi tham gia vào bối cảnh của Đông Dương – bộ phim từng đoạt giải Oscar của đạo diễn Regis Wargnier – những chiếc thuyền buồm bỗng dưng biến mất. Có thật một cuộc truy sát man dại những chiếc thuyền buồm của động cơ, máy nổ rẻ tiền “made in China”.

Kể từ ngày đó, thuyền buồm luôn gợi lại cho tôi ký ức xa xưa của cha ông trên trống đồng Đào Thịnh, Đông Sơn. Vùng biển Đông Bắc Tổ quốc này luôn ghi khắc trận hải chiến của Trần Khánh Dư đánh chìm toàn bộ thuyền lương của Trương Văn Hổ ở Vân Đồn.

Làm sao quên được những đoàn thuyền đánh cá nhụ, thuyền chài một buồm, thuyền chở hàng, thuyền chở mắm chượp, thuyền đánh te hai buồm, thuyền lái phố buồm vuông… Có loại buồm nâu nhuộm rất nhiều lần từ nước củ nâu. Có buồm xanh nhuộm bởi lá chàm. Thương nhất những cánh buồm nghèo khó, chi chít, chằng đụp những mảnh vá lớn nhỏ, loạn màu.

Nhưng dù là mới nhuộm hay đã bạc màu; dù nâu, đỏ, đen hay xanh chàm thì lá buồm nào, con thuyền nào cũng gắn bó với biển, đảo như cá và nước, như chim và rừng, như con người và đất trời. Những cánh buồm không thể quá lớn hoặc quá nhỏ so với kích cỡ con thuyền. Đi xa, về gần, tùy theo con nước lên xuống, lựa từng mùa gió bấc, gió nồm… những chiếc buồm tảo tần xoay trở. Chiếc thuyền đã tự chọn cho nó một tỷ lệ buồm, kích cỡ khoang, độ lớn nhỏ, dài ngắn của long cốt hay từng xương gỗ… Mọi cắt đặt, điều chỉnh, chuyển dịch từ kết cấu, hình dáng đến từng chi tiết đều hoàn toàn dựa theo mách bảo của mùa vụ, thời tiết, những chuyển vận của tự nhiên, thiên nhiên. Đó là những kiến trúc hoàn hảo.

Tuy nhiên việc tái sinh của thuyền buồm cổ hôm nay cũng vẫn neo đậu, chằng buộc cả những thông điệp buồn.
Ngoái lại quá khứ, tìm về hoài niệm, nương nhờ dĩ vãng là một cách làm rất văn hóa; nhưng việc tái hiện thuyền buồm mới chỉ cho thấy một động thái tự phát, quy mô nhỏ lẻ, khả năng mở rộng mô hình là rất hẹp. Bảo tồn mà không phát triển thì chúng ta chỉ mới có cơ hội nhìn thấy mặt khác của sự… tụt hậu?

Cánh buồm đỏ thắm

Hình chiếc thuyền buồm hiếm hoi còn in dấu trên thân khẩu súng thần công đang lưu giữ ở Bảo tàng cố đô Huế. Khẩu súng do Gerard Koster đúc năm 1661

Cách đây bốn năm, khi tham gia khảo sát không gian phát triển đội tàu Life của các nhà đầu tư Hà Lan ở vùng Vũng Đục, Bái Tử Long, tôi chưa có một dòng thông tin nào về dự án.
Tôi liên tưởng những con tàu của Life với chiếc thuyền buồm hiếm hoi còn in dấu trên thân khẩu súng thần công đang lưu giữ ở Bảo tàng cố đô Huế. Khẩu súng do Gerard Koster đúc năm 1661 – một giai đoạn hùng mạnh bậc nhất của Hà Lan trên bản đồ chính trị – kinh tế thế giới.
Tôi cũng tưởng tượng ra gương mặt của người Đàng Ngoài khi đứng trên bờ đê ngắm nhìn Meliskerken, Rood Vos, Banschoten…, những con tàu ba cột buồm lớn đầu tiên của Hà Lan ngược sông Cái tiến vào Phố Hiến, Kẻ Chợ. Đây là một đặc ân của chúa Trịnh dành riêng cho các thương nhân Hà Lan.

Và khi quan sát 22 con tàu mới của Life đỗ tại bến tàu Hạ Long, hình ảnh này như gợi lại những ấn tượng của một đế quốc hàng hải của 5 thế kỷ trước. Trong thời điểm khủng hoảng kinh tế trầm trọng, có vẻ việc bỏ hơn 5 triệu USD để hình thành một đội tàu là một tín hiệu rất lạc quan của nhà đầu tư. Họ còn nhắm đến một thị phần rất hẹp, chăm sóc các kỳ nghỉ rất riêng tư, hướng tới những mùa trăng mật và dành riêng cho đối tượng khách cao cấp. Mỗi con thuyền được mang tên của những người thân thiết nhất trong gia đình chủ đầu tư cho thấy một tín dấu, những ký thác niềm tin, tình cảm lớn trong một dự án kinh doanh.

Phần mình, tôi vẫn luôn ám ảnh bởi những cánh buồm màu đỏ thắm nổi bật trên đảo xanh, biển xanh và trời xanh. Từ xa, những chiếc tàu của Life “Trông nó hệt như đám mây. Con tàu tỏa niềm vui, bơi đi, hắt lên ánh đỏ như rượu vang, như hoa hồng, như máu, như làn môi, như nhung thắm và như ngọn lửa đỏ tươi… những cánh buồm đang căng ra là màu đỏ. Màu của niềm vui sâu sắc”.
Cầu mong những mong muốn, khát vọng của Life cũng may mắn và toại nguyện như cô bé Axôn (Ассоль) trong cổ tích Cánh buồm đỏ thắm năm xưa!

Advertisements

2 responses to “Những cánh buồm Hạ Long

  1. Pingback: Lượm tin | Dahanhkhach's Blog

  2. Chúc Bạn Năm Mới An Lành Hạnh Phúc!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s