Phố khuất mặt?

Hà Nội 2010. Nào ta cùng cười. Hồ hô hô… hô hố hồ…

Hai mươi năm làm tư liệu, nghiên cứu về phố cổ Hà Nội nhưng cho đến bây giờ, thú thực, tôi tiếp tục không hiểu gì kể cả những cái lộ diện của nó.

Việc tiếp cận thông tin từ quá khứ là không đủ hoặc đã bị khúc xạ quá nhiều do lồi lõm, vênh váo và cả những trơ tráo của lịch sử. Hiện tại phản ánh trung thực đến độ nham nhở, kỳ quái cái vốn có của đời sống. Nhưng cũng không biết nên nhận thức nó ra sao, theo cách nào và theo ai? Hà Nội phố đa nhân cách, có ai dám chắc về điều gì nó sẽ làm trong tương lai?

Ban đầu tôi có những dự định khá to tát. Phố cổ ra sao nếu không có Cao Biền, không có bế quan tỏa cảng của nhà Minh hồi thế kỷ 14 hay tham vọng xâm thực vùng Vân Nam và miền Tây Trung Hoa của người Pháp hồi cuối thế kỷ 19? Lý Công Uẩn viết Thăng long “đất cao” có mâu thuẫn gì với nền sân rồng bị thụt sâu gần 5 mét sau 1000 năm không có những biến động quá lớn về địa chất? Trong gần 3000 đền thờ Khổng Tử trên thế giới , có trục thần đạo nào được nối thẳng tới Bắc Kinh như Văn Miếu. Có thể hiểu đó là lưỡi gươm hay mũi tên xuyên tâm Thăng Long? Khuê Văn các do Tổng trấn Hà Nội dựng lên đẹp và thanh thoát hơn so với những gì hậu duệ Khổng Tử xây cất ở Khúc Phụ. Nhưng hình như cả quan niệm, ý nghĩa triết học và kết cấu gỗ của kiến trúc này đều là của người Trung Quốc? Người Hà Nội có nhầm lẫn gì khi lấy hình tượng này làm biểu tượng cho riêng mình?

Hà Nội 1992. Sông hồng đã bị đặt ra ngoài sự phát triển của thanh phố này?

HN 1993. Sau hơn một thiên niên kỷ tồn tại, dấu tích còn lại chỉ là hai chữ Đường Thành?

HN 1994. Không thể tìm đâu ra hình ảnh này từ một nhà hai tầng trong Ngõ Gạch

HN 1995. Phở. Xếp hàng. Chật chội. Nóng bức. Và có thể là rất bẩn? Tất cả chỉ số này được rất, rất nhiều người HN gọi nôm là hồn phở?

Cực chẳng đã, thời gian mách bảo tôi chọn lựa và chốt lại những gì tạm có trong tay. Một trong những cách ấy, tôi dựng lên hai phố cổ bằng chữ nghĩa và hình ảnh. Gắn mỗi biến đổi, biến dạng của từng tuyến phố, phương tiện đi lại, dung nhan Hà Nội cùng những tâm tư, cảm xúc của Thạch Lam, Vũ Bằng, Nguyễn Tuân, Lưu Quang Vũ, Phùng Quán, Tô Hoài… Mọi cố gắng để các không gian này thật trùng khít rồi hy vọng có đồng hiện nào đó ý nghĩa nhất cho nhận thức của bản thân.

Giới hạn không gian nghiên cứu cũng không rõ ràng bởi phố cổ từ đời Lý, Trần, Lê vốn thế. Qua 20 năm để thử nhìn lại 100, 1000 năm hoặc xa hơn nữa. Các thao tác phỏng vấn, ghi chép, ghi âm, chụp ảnh…được thực hiện nghiêm túc nhất vào các dịp tết Nguyên đán.

Đặc biệt nhất là những hành trình ngắn ngủi kéo dài chừng hơn hai giờ sáng sớm mùng 1. Thời khắc đó phố cổ phô lộ một hiện trạng, thể trạng lạ và kinh ngạc. Tất cả vẫn mơ màng, ngái ngủ, chưa kịp thức dạy, tỉnh táo cùng những mưu tính thiệt hơn hoặc khôn khéo trong tô điểm, diễn xuất. Tôi thấy trong mình hiện ra chân dung một thằng rồ. Bước chân lúc đôn đáo, khi rờ rẫm. Vừa sợ một sự thật nhỏ nhoi nào đó vụt mất vừa canh chừng có thể chà đạp vào gương mặt trần trụi, nghèo đói, rơ bẩn, thũng mỏi của phố.Những bức ảnh lạnh lùng nhất đã ghi lại phố cổ rũ rượi trong dáng vẻ của kẻ vừa dốc tàn lực để truy hoan với giao thừa. Đó là cơn cớ hối thúc những câu hỏi ám ảnh mạnh nhất trồi ra.

HN 1996. Mấy chục năm qua, các biểu tượng, thần tượng, ngẫu tượng đều bị đánh tráo lộn tùng phào. Lịch sử đất nước, dân tộc này sẽ lấy một ngày trong tháng 5 hoặc tháng 9 để xem xét rất kỹ hiện tượng kinh hoàng nhất trong quá khứ: có một thời đại mà người Việt thờ cúng quỷ dữ, vinh danh kẻ bán nước”diêm dúa”, trầm trồ trước kẻ giết dân tàn bạo, dối trá, ăn cắp…?

HN 1997- Hàng Tre. Những vẻ đẹp bình dị đã mất đi, bị tàn phá (ngay cả khi trình bài báo này, họa sỹ thiết kế một tờ báo nổi tiếng cũng cắt phéng đi những lớp mái lô xô hhuhuhhu)

HN 1998. Kim Liên nay. Tứ trấn xưa, vẫn chỉ hiện ra những dồn nén của nghèo khó, lam lũ.

HN 1999. Những người phụ nữ lam lũ hơn. Những người đàn ông trẻ khỏe tiếp tục đi tìm những ảo tưởng. Đội mũ cối Trung Quốc không chỉ là thời trang. Đó là một thứ đồng điệu, nhào trộn kỳ quái giữa chân dung một người lính trong đội quân của ông Hồ và những bọn đầu gấu, dân anh chị.

HN 2000. Một người đi chật cả con đường.

Chẳng còn mấy chi tiết khả dĩ mô phỏng cấu trúc tam giác địa văn hóa Hà Nội mà nhà sử họcTrần Quốc Vượng từng mô hình hóa.

Nào đâu hương hoa nhài, hoa sữa từng đi vào dân ca hay những vùng tự sướng trong tâm thức nguyên thủy? Chỉ còn hành trình lòng vòng, thum thủm của những bịch chất thải được ghi lại trong “Nhịp sống mỗi ngày trên mái phố cổ” của F. Winterscheidt- Viện trưởng Viện Goeth.

Không còn thấy đâu những chuyện cũ về phố của Tô Hoài. Chẳng thể tìm được những món ngon của Vũ Bằng. Im tịt những con chữ, con âm  hào sảng mà Nguyễn Tuân nắn nót rũa tỉa về thời chiến tranh. Lượn đủ kiểu mà chưa kịp mơ về “văn minh bay” như Trần Mạnh Hảo…

Có thể hiểu những suy tư của Vũ Bằng bởi từ một đứt quãng về không gian, ông đẩy những con chữ trôi đi trên ký ức, hoài niệm. Có thể cảm thông với không ít phố cổ chỉ là tiếng hót tụng ca đầy thảng thốt của loại chim quý trong lồng son chỉ giúp vui tai nhà quyền quý. Hót cho yên cành, ấm tổ. Hót cho ngây dại những kẻ nghèo khó không có nhiều cơ hội mài chữ, đong trí thức và cũng chưa một lần thưởng lãm phố.

Nhưng không thể hiểu nổi những người đang cắm mặt vào bát phở đầy phooc môn cùng hành, mùi dư thừa nồng độ hóa chất gây ung thư mà vẫn nức nở hồn phở. Quá nhiều vần “ồn’ được gieo xuống rất dễ khiến người ta tin rằng có tới ba vạn sáu nghìn con phổ cổ trên một châu thổ chữ nghĩa. Hội chứng này sinh ra và được nuôi dưỡng bởi dòng báo chí “mì chính”. Không đóng góp gì cho việc bồi bổ thể xác nhưng đó là một xúc tác tốt để hỗ trợ những phản ứng nhai nuốt. Phần nhiều nó được bao gói khá tử tế trong các giai phẩm xuân. Chỉ cần hòa vào nước lã tư duy, khuấy cùng cơm nguội cảm xúc là ngòn ngọt nơi cổ họng đầu lưỡi, là xong một bữa cầm hơi. Nhừa nhựa tinh thần ảo tưởng, huyễn hoặc cho phố cổ.

HN 2001. Phật tương lai ngả ngốn cười giữa chợ đời.

HN 2002. Chỉ còn 18 năm nữa là thành nước công nghiệp?

HN 2003. Vẫn máu và hoa?

HN 2004, chân cầu Long Biên. Đêm vẫn như thế này thì làm sao mà “thiếp” qua được gầm cầu hử mấy anh bồi bút?

HN 2005. Mẹ không dịch được đâu. Cá chép chặt hết rồi mà ế quá. Làm sao mà mình phờ lai (Flies) được đành phôn (fall) thôi huhuhu

HN 2006. Trang mới của văn hiến.

HN 2007. Công trường này đang gấp rút xây dựng để có chỗ cho giới trẻ Hà Nội ưa thích một người đàn ông cũng nhiều râu những không phải ông Minh. Ông ta tên là Kây ép xi- KFC. Một ngoại lệ đặc biệt trong xã hội sùng bái lãnh tụ.

HN 2008. Các loại tượng đài đều rất … bẩn, nhem nhuốc.

HN 2009. Dấu hiệu rành rành cho những cuộc lật đổ … tượng rởm.

HN 2010. Tiến lên ta quyết tiến lên….

HN 2011.

HN 2012. Một chữ “Giải”? Hóa giải bĩ cực? Có thể giải chính thể? Giải ách lầm than? Giải cứu nền kinh tế? Hòa giải dân tộc? Chấm dứt giải tỏa đất? …

Trở lại với hàng triệu file tư liệu vẫn đang được tiếp tục bổ xung, phân loại, phân tích. Không còn những mái phố cong cong- hồi quang của những con thuyền hay nền văn minh sông nước. Thử nhìn lại những người thợ ảnh ở chân Tháp Bút hạ điêu khắc ,tác phẩm nghệ thuật để lấy chỗ kê cao đôi mông. Đừng quên những chú chó Nhật vẫy đuôi nhìn theo những phế binh ăn mày ở Cửa Nam. Hãy dừng lại một giây trước những cánh tay vẫy nồng nhiệt, nụ cười rạng rỡ, ánh mắt tin yêu vẫn tiếp tục được …đạo diễn, dàn dựng để …quay phim trong các kỳ lễ hội. Có hy vọng nào như ông đồ trẻ khi xuống bút viết cho khách Hà Nội một chữ: Giải? Giải thoát, giải tỏa hay giải cứu?…

Thật ngại ngần khi chép tặng bạn đọc những câu thơ cũ của Lưu Quang Vũ:

Những năm khó khăn
Quần áo và mặt người màu cỏ héo
Thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu nhà
Người đợi tàu ngủ chật sân ga
Trẻ con thiếu nơi học hành dạy dỗ
Các cô gái trở nên suồng sã
Những năm già trước tuổi
Những năm thương Hà Nội trăm lần hơn…

Nghìn, vạn lần hơn…hãy cho phép tôi viết thêm vài số không để nối dài một tình yêu quê hương. Hãy nói cho tôi biết, kể cả khi khốn nạn nhất, Hà Nội đã bao giờ quay mặt, giấu mặt.  Hãy dạy dỗ tôi luôn biết cách gắn bó, chia sẻ với cả những gì mà phố cổ vốn thế, vẫn thế.

Advertisements

3 responses to “Phố khuất mặt?

  1. một bài viết / ký sự / tư liệu ảnh quá chân thực để người ta không thể giả dối với HN rằng VN đang vẫn đang đi đúng hướng

  2. Bai hay qua,
    Xin bai nay ve facebook nha anh Binh, MN

  3. Công trường này đang gấp rút xây dựng để có chỗ cho giới trẻ Hà Nội ưa thích một người đàn ông cũng nhiều râu những không phải ông Minh. Ông ta tên là Kây ép xi- KFC. Một ngoại lệ đặc biệt trong xã hội sùng bái lãnh tụ.
    Hồ hô hô… hô hố hồ…

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s