Lời đối thoại với thiên nhiên

 

 Ảnh

 

Chúng ta đang đối diện, chứng kiến và đang từng giờ chung sống với một Hàn lưu mạnh mẽ. So với những làn sóng đầu tư công nghiệp, thương mại, điện ảnh, âm nhạc, thời trang….có lẽ kiến trúc chỉ mới đóng góp một phần khá khiêm tốn. Nhiều năm qua dấu ấn kiến trúc xứ Kim Chi chỉ dừng lại ở công trình khách sạn Daewoo, TT thể thao Đà Nẵng, cao ốc Kengnam, một vài quy hoạch đô thị dang dở và tai tiếng. Các công trình giới thiệu hoặc nghiên cứu về kiến trúc Hàn Quốc còn nghèo nàn hơn.

Tuy nhiên không phải vì thế mà nhu cầu tìm hiểu về một nền kiến trúc tiêu biểu ở Đông Á lại thuyên giảm. Với cá nhân tôi chuyến đi khảo sát nhỏ vừa qua thực sự là cơ hội để kiểm chứng lại những gì đã đọc, đã nghiên cứu về kiến trúc Hàn Quốc. Không gian khảo sát tạm dừng ở một số Bảo tàng, các kiến trúc dân dụng và một số không gian công cộng thuộc ba thành phố Busan, Ulsan và Jeju. Có thể những địa phương này chưa hẳn là không gian điển hình, những công trình được tiếp cận nghiên cứu có thể chưa tiêu biểu hay đại diện cho cả một nền văn hóa. Nhưng cảm nhận ban đầu của tôi là: Tuy không gần nhau về địa lý, kiến trúc truyền thống của Hàn Quốc- Việt Nam lại có rất nhiều nét tương đồng.

Tôi cũng có một vài lý do để lướt qua các chùa Seongsan, Sanbansan, đền thờ Khổng Tử, đình Jeongui Hyeon Gaeka ở Seongeup hay trụ sở Jeju Mok… Mặc dù những kiến trúc đó đã và sẽ luôn là biểu tượng của niềm tin tâm linh, ý thức tín ngưỡng cũng như những vận động không ngừng của văn hóa bản địa. Đó thực sự là những tác phẩm tiếp nhận có chọn lọc những tinh hoa kiến trúc Trung Hoa, Nhật Bản. Trong một thời kỳ dài của lịch sử, các công trình này thường được đầu tư với quy mô lớn, tạo được điểm nhấn trong một không gian sống, không gian văn hóa. Nhiều công trình đã trở thành di sản văn hóa của Hàn Quốc và của nhân loại. Về các chi tiết kiến trúc, dù lớn hay nhỏ, công trình nào cũng nổi bật và rất ấn tượng với những kết cấu dầm, đấu củng và trang trí trên chất liệu gỗ. Điều này không chỉ thể hiện kỹ thuật xây dựng ở đẳng cấp cao.

Nhưng trực quan và cảm tính lại mach cho tôi thấy điều đáng nói, cái phải tìm đến và hồn cốt của kiến trúc Hàn thì được lưu dấu ở những nơi chốn khác. Ngay trong chuyến đi tôi dần hiểu ra đó chính những ngôi nhà của dân chài Jeju, nhà sàn ở miền núi Ulsan hay những lều quán nhỏ bé, lặng lẽ đâu đó trên các không gian công cộng.

Tôi thực sự bị lôi cuốn bởi Hanbon, Joh Ilhoon, Go Pyeong-o, Yeongsuk, Goh Pyeongoh… những ngôi nhà nhỏ bé, kiên cố mà những người nông dân Jeju đã xây cất bên mép sóng. Thành đá, cổng lớn, tượng đá, bờ rào, tường đá, mái cỏ chỉ là những thứ dễ nhìn thấy. Khả năng kết hợp các ngôn ngữ vật liệu như đá, gỗ, đất và cây cỏ cũng dễ cảm thấy. Sự khôn khéo của những người thợ làng đã thiết kế cho ngôi nhà trở thành một thức kiến trúc điển hình với một tỷ lệ chặt chẽ, chính xác, bảo đảm tiện nghi khi sử dụng, tăng cường khả năng chống chọi, thích ứng với gió bão, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của độ ẩm. Tường và tường rào cách nhau không xa vừa tạo nên nhịp điệu cho kiến trúc vừa chính là hai lớp che chắn gió hiệu quả. Không gian phòng khách, phòng ngủ được tôn cao hơn một chút so với nền đất bởi sàn gỗ để chống ẩm về vừa hè và giữ nhiệt tốt hơn về mùa đông. Sự khác biệt lớn nhất của những ngôi nhà Jeju với kiến trúc nhà ở trong lục địa chính là cách bố trí nguồn cung cấp nhiệt, lò sưởi cho ngôi nhà khi mùa đông. Trong kiến trúc Jeju, từ hai đầu hồi nhà luôn có bếp (eongji) hoặc lò sưởi (Gimok)bao quanh các phòng được sưởi ( Keun Gudeul, Jageun Gudeul), phòng chính (Sangbang).

 Ảnh

 

Ảnh

Ảnh

 

Ảnh

 

Ảnh

 

Ảnh

 Từ mô hình nhà hang xuất hiện hàng nghìn năm trước công lịch từng ảnh hưởng đến kiến trúc Nhật bản thời Tiền đồ gốm hay ngôi nhà sàn, nhà một tầng của người dân nghèo dựng bên sườn núi ở Ulsan lại cho thấy rất rõ một thái độ ứng xử rất linh hoạt, uyển chuyển, khôn khéo trước thiên nhiên.

Nhưng ấn tượng nhất khi tiếp cận những mô hình nhà sàn khởi phát từ thời kỳ Choseon TK 14. Khi mà ảnh hưởng của Phật giáo đã giảm đi rất nhiều so với Nho giáo và Saman giáo, niềm tin tâm linh và tín ngưỡng của người Hàn cũng có điều chỉnh sâu sắc, hướng tới tôn trọng cấu trúc lớn lao hơn của tự nhiên, tin tưởng vào sự hòa hợp với thiên nhiên và biểu đạt nó bằng những ngôn ngữ giản dị, tối giản.

Trong một không gian (được quy định chặt chẽ là không vượt quá 99 kan- chu vi giữa bốn cột cái. Mỗi kan tương đương 3,3 m2) người Hàn phân chia các không gian chức năng rất khoa học. Nhà luôn nhỏ bé so với vườn, nép vào núi đồi, hướng ra mặt nước sông, suối, hồ. Không gian ở nhỏ bé hơn rất nhiều không gian sống. Tổ chức giao thông trở thành lõi kiến trúc, bước cột lớn, hành lang kéo dài, lớp mái hiên mở rộng, sàn dựng trên nền đất dốc, lệch cốt… đã làm cho ngôi nhà trở nên tiện ích, năng động và hấp dẫn hơn. Việc bố trí lối “thoát hậu” ngay ở gian giữa không chỉ là một khác biệt rất lớn so với không gian chủ đạo, không gian tâm linh trong ngôi nhà Việt. Đó còn là một không gian sinh hoạt chung, giải pháp lưu thông gió tự nhiên và chống nóng rất tốt vào mùa hè. Để chống chọi với giá lạnh mùa đông, phía sau nhà, phần ghé đất nền, bên dưới sàn hai phòng ngủ được bố trí hai nguồn nhiệt là bếp và lò sưởi…

 

Ảnh

 

Ảnh

 

Ảnh

 

Ảnh

 

Ảnh

Cùng một ngôn ngữ kiến trúc, ở Hàn Quốc, trong các kiến trúc cung đình, Hoàng gia, tôi còn quan tâm đến thủy tạ 22 mặt trong khu vườn Biwon thuộc cung điện Changdeok ở Seoul. Với kiến trúc tôn giáo, tôi ấn tượng với kiến trúc gỗ đặc sắc của đền thờ Bongjeongsa ở tỉnh Andong. Với kiến trúc nhà dân tôi quan tâm đến biến đổi của ngôi nhà Yi Yong-uk trong làng Ganggol ở tỉnh Boseong, nhà Yi Gwang-no ở Gangneung…

Tất cả những công trình kể trên đã giúp tôi nhận biết rõ hơn đặc trưng kiến trúc Hàn Quốc. Đó là sự tôn trọng tự nhiên, thiên nhiên, quy mô nhỏ bé, kích cỡ khiêm nhường, hướng đến những công năng thiết thực và hình thức thì rất giản dị, kỹ thuật không quá phức tạp như kiến trúc Nhật và xa lánh sự khoa trương, hình thức trong kiến trúc Trung Hoa.

Quan trọng hơn nữa, trong thời gian gần đây, chính những mạch ngầm văn hóa này đã thôi thúc Hàn Quốc có những điều chỉnh rất căn bản về triết lý, quan niệm kiến trúc. Trong một xu thế phát triển mạnh mẽ của kinh tế, đô thị hóa và từng phải trả giá đắt, việc điều chỉnh quan niệm, giải pháp, đưa kiến trúc trở về gần với thiên nhiên, thay đổi và nâng cao chất lượng sống, hướng đến cân bằng giữa văn hóa và phát triển đã trở thành những bài học sâu sắc không chỉ với riêng Hàn Quốc.

Có thể tìm thấy, minh chứng cho hiện thực và cảm nhận này bên những hàng tre trong công viên Taehwagang Ulsan (công viên trong thành phố lớn nhất Hàn Quốc). Có thể hiểu sâu sắc hơn thái độ sống nhân văn của người Hàn trên đường tùng chạy vòng quanh nhà APEC trên đảo Haeundae Dongbeak. Giản dị hơn hãy cùng tôi lần theo một lối đi nhỏ trong khoảng sân tập của người già kế bên Baume Couture Boutique -khách sạn mà tôi đã dừng chân trong những ngày ở Jeju.

 

Ảnh

 

Ảnh

 

Ảnh

Ảnh

 

(a-   Kiến trúc truyền thống ảnh hưởng Trung Hoa và Nhật Bản.

b-  Sử dụng ngôn ngữ vật liệu

c-   Nhà sàn ở Ulsan

d-  Nhà ở Jeju

e-   Không gian công cộng hiện đại

f-    Một nhà dân nghèo ở Ulsan

)

(Bài đăng trên tạp chí Nhà Đẹp tháng 8- 2013)

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s