Ngôi nhà lý tưởng của người Thái và hạt bobo của người Việt

 

5a
Một góc Nhà máy xi măng Sarabury Thái Lan
Chất liệu, vật liệu gì, tiến bộ khoa học, công nghệ mới nào đã và đang giúp người Thái kiến tạo từ mỗi ngôi nhà, những đô thị năng động đến những thời đại văn hóa khác biệt, vượt trội so với nhiều nước trong khu vực?

Những câu trả lời giản đơn, trực tiếp, có thể dễ dàng tìm thấy tại Triển lãm kiến trúc lớn nhất Asean – Architect Expo 2017 (Bangkok).

Còn ai muốn tìm hiểu, cắt nghĩa những vấn đề gợi mở, thiết thực hơn với văn hóa Việt, họ rất nên đồng hành với SCG để tự tìm kiếm “Ngôi nhà lý tưởng của bạn” như thông điệp lớn mà tập đoàn công nghiệp hàng đầu Thái Lan này muốn lan tỏa .


Dòng chảy Baan Baan?

140G3736 a

Thần Hanuman nuốt để bảo vệ Hoàng cung trong sử thi Ramakien (tranh tường trong Hoàng cung)

Chủ đề chính của Architect Expo 2017 là  “Baan Baan Reconsidering Dwelling” – Hãy thay đổi quan niệm về ngôi nhà, chốn ở.

 

Theo tiếng Thái, Baan là ngôi nhà. Baan Baan gợi cho tôi nhớ câu thành ngữ của người Thái cổ: Ba ngôi nhà làm nên một ngôi làng. Khi chiết tự, chữ Baan ghép cùng có thể là một cách dùng điệp từ, chơi chữ đồng âm. Đó có thể là “Bang”- một từ chỉ ngôi làng bên sông? Là “Bang” trong Bangkok- thành phố của những thiên thần? Bang là một vụ nổ, sự bùng nổ?

Và khi nghe người Thái luyến âm thật dài “Ba…an B… a…a…n..”, tôi đã có liên tưởng rất gần với những ca từ dịu êm mà nàng Sita chia sẻ cùng Hoàng tử Rama trong sử thi Ramakien. Đó là nhịp khoan thai, mê hoặc của bàn tay vũ nữ trong điệu múa cung đình cổ Lakhon. Có gì như đang phiêu diêu cùng những ngọn gió trên đỉnh cao của chùa Arun … Mọi suy tưởng cứ chuyển động, lan tỏa không ngừng. Như thể tôi đang rất gần với Chao Phraya-dòng sông Mẹ, dòng sông của các vị vua, dòng sông của Hoàng gia. Nơi đây đã tụ hợp, lắng lọc, kết tinh rồi kiến tạo nên những kiến trúc tiêu biểu nhất, những đô thị lớn nhất cùng các thời đại văn minh của Thailand.

Có lẽ vì thế mà Architect Expo 2017 không chỉ còn là cơ hội để giới nghề, nhà thầu, chủ đầu tư, người tiêu dùng tiếp cận và hiểu rõ hơn về những công nghệ Living Tech, xi măng tiến tiến cho máy in 3D hay các giải pháp cách mạng khác trong xây dựng kiến trúc xanh…  ?

 

Paul Doumer và vua Rama VI

1200px-Paul_Doumer

Toàn quyền Paul Doumer ( 1897- 1902)

Với tôi, Baan Baan lớn rộng hơn khung khổ vật chất của một ngôi nhà hay nơi chốn ở. Ý nghĩ này định hình rõ hơn khi tôi tới Tòa nhà 100 năm của SCG.

Với những tiên phong về thiết kế kiến trúc, đột phá về công nghệ và sử dụng vật liệu xây dựng mới, tòa nhà đầu tiên của Đông Nam Á đạt chứng chỉ LEED hạng cao nhất Platinum chính là một mô hình, một biểu tượng khá hoàn hảo về “Ngôi nhà lý tưởng”.

0aVua Rama VI

Trong sảnh tòa nhà có treo trang trọng bức chân dung vua Rama VI – người được vinh danh là nhà kiến tạo một xã hội Thái hiện đại. Ông cũng chính là cha đẻ của ngành công nghiệp vật liệu xây dựng, người đỡ đầu cho nhà máy xi măng đầu tiên của SCG.

Chung quanh bức tranh nhà vua là những tác phẩm kết hợp tinh tế giữa nghệ thuật và kỹ thuật, giữa tiện ích, công năng và những quan niệm nhân văn về không gian sống. Đó là bức tường treo tranh được phủ một loại sơn có thể kiểm soát tốt nhất mức độ bay hơi và độ ẩm;  Hệ thống T5 và những ngọn đèn có thể tiết kiệm tối đa điện lượng tiêu thụ; tường kính cách nhiệt, cửa sổ hai lớp có thể ngăn sáng, giảm bức xạ nhiệt, làm mát, sàn trải loại thảm có thể hấp thụ tối đa bụi….

140G5106 aBom ngưng nổ bên cây cầu trên sông Kuay? Người Thái không thà hy sinh tất cả để thắng đế quốc to, để độc lập trở nên phi lý, vô nhân?

 

 

Và chân dung Rama VI chợt làm tôi liên tưởng đến những di sản của Paul Doumer- Toàn quyền Đông Dương những năm 1897- 1902.

Năm 1899, Paul Doumer là người đặt những viên đá đầu tiên xây nhà máy xi măng Hải Phòng, nhà máy đầu tiên của Đông Dương. Vài năm sau đó, xi măng Con Rồng bao phủ thị trường Đông Nam Á tới vùng Viễn Đông.
Paul Doumer là một thủ lĩnh thực dân đầy nhiệt huyết và tầm nhìn địa chiến lược vỹ đại. (Sau 1905, Việt Nam và Đông Dương chưa tìm thấy một thủ lĩnh nào hơn P. Duomer?) Trong khi ông cơ bản thiết lập xong một bộ máy cai trị mới, hiệu quả và đang triển khai hàng loạt dự án xây dựng cơ sở hạ tầng chưa từng có trong suốt mấy nghìn năm lịch sử Đông Dương và thế giới thì Rama VI vẫn đang miệt mài tập cưỡi ngựa, bắn súng ở Trường Cao đẳng Quân đội Hoàng gia, Sandhurst hay miệt mài cùng môn luật và lịch sử tại Christ Church, Oxford, Anh.
Nhưng từ khi Rama VI lên ngôi và hơn một thế kỷ sau đó, lịch sử hai xứ sở lại có những vận động, đổi thay theo hướng khác ngược và rất đáng suy ngẫm.
Tiếp nối truyền thống của Hoàng gia, Rama VI hành xử như Rama II hòa hoãn với Bồ Đào Nha, như Rama IV cầu thân với Anh hoặc kiềm tỏa những xung đột với Pháp như Rama V.

Ông chọn mở cửa với phương Tây,  nỗ lực cao nhất để phát triển kinh tế và bảo vệ lợi quyền của người dân, né tránh chiến tranh tàn hủy, sẵn sàng hòa hoãn, thỏa hiệp, bắt tay, cắt đất cho kẻ thù, không giành “độc lập” bằng mọi giá để có thể tiếp nhận những cơ hội tốt nhất từ chính các xung đột văn hóa Đông- Tây.

Vượt qua những người tiền nhiệm, Rama VI xác quyết về lộ trình để đất nước phát triển phồn vinh thì không thể chỉ dựa vào ý thức dân tộc của người dân vốn chỉ được gây dựng từ lòng yêu nước, trung thành với vua và đức tin Phật giáo.

Rama VI đẩy mạnh hơn nữa phát triển kinh tế Tư bản, đặt nền móng cho xã hội dân chủ, khích lệ tự do ngôn luận , tự do báo chí , đổi mới cấu trúc cùng phương thức hoạt động của bộ máy chính quyền. Rama VI thủ tiêu chế độ nô lệ như Tổng thống Mỹ A.Lincoln. Ông xây dựng Royal Pages College trường đại học đầu tiên theo mô hình giáo dục Anh.  Ông đẩy nhanh hơn tiến độ xây dựng các tuyến đường sắt so với những người kế nhiệm của “vua đường sắt” P. Doumer. Ông cho khai mở công nghiệp đóng tàu và khai trương công ty vận tải Siam- Hoa. Rama VI cũng khởi công xây dựng sân bay Don Mueang, mở ra kỷ nguyên mới cho việc chinh phục bầu trời cho người Thái …

2 (1).JPG
Cầu tàu vận chuyển xi măng của nhà máy Don Muang xây dựng từ 1913 vẫn được bảo tồn.

Trong tiến trình hào sảng đó, SCG hưởng lợi rất nhiều từ một nền tảng chính trị vững mạnh, ngoại giao khôn khéo, nền kinh tế năng động và một xã hội khá cởi mở, tự do. Sau 104 năm, từ một Nhà máy Don Mueang, SCG trở thành tập đoàn đa ngành, đa quốc gia hàng đầu của Thái Lan. Cơ sở sản xuất  xi măng đã vươn ra khắp Đông Nam Á. Ngược đường với Rồng Xanh- Việt Nam năm nào, các nhà máy xi măng SCG đã xuất hiện từ miền Nam, Trung đến Bắc Trung bộ. Sản phẩm gạch lát nền thì chiếm thị phần rất đáng kể…

Hạt bobo trong bát chè Thái

yeu to2

Sinh ra và lớn lên ở một nơi rất gần nhà máy xi măng Hải Phòng cũ kỹ, lạc hậu, bệ rạc, bẩn thỉu, ô nhiễm, tôi có phần ngỡ ngàng khi đến thăm một Trung tâm nghiên cứu, cải tiến, phát triển xi măng và nhà máy xi măng ở Sarabury.

Thật ấn tượng với những tác phẩm chân dung nhà vua, hoàng gia Thái hay biểu tượng SCG mà các nghệ sỹ đã thể hiện trên chất liệu xi măng trang trí. Trí tưởng tượng và ước mơ về một kiến trúc xanh đích thực ở Việt Nam của tôi được kích hoạt khi tiếp cận những sản phẩm xi măng nhẹ, xuyên sáng, chiếu sáng, đổi màu, giảm hấp thụ nhiệt hay vật liệu cho công nghệ in 3D…

Nhưng thật lạ, điều ám ảnh, khó quên hơn lại nhỏ nhặt đến tầm thường.

Nhà máy xi măng lọt thỏm giữa một cánh rừng già. Trong nắng hè, dưới bóng những cây Mưa đại thụ, vạt tre cao, dày, gió mát như quyện hương bạch đàn, hoa đại và cỏ dại. Sân trước, trên một con suối, có chiếc cầu thép giống như một tác phẩm điêu khắc được làm từ vỏ lò nghiền clinke hay bồn chứa xi măng cũ……Nơi chúng tôi ăn trưa như đặt trong một khu resort nhỏ xinh.

 

Cuối bữa ăn, tôi chợt thấy những hạt bobo dưới đáy bát chè Tào Thing-Taowting. Người Anh gọi là job’stear- những giọt nước mắt của nhà nông(?) Người Thái gọi là Luk deuxy, hư từ này không mang tải hay ẩn dụ ý nghĩa nào?

download

Di sản của nhà máy xi măng đầu tiên ở Đông Dương chỉ còn từng này thôi sao?

Bát chè Sarabury ngọt mát hôm nay bất chợt gợi nhớ ký ức khốn cùng của những năm 80.

Tôi từng vừa nhai bobo, vừa phóng, ngâm, rửa ảnh suốt đêm trong thứ nước máy sền sệt bụi thải của lò cao xi măng. Từng trực tiếp quan sát Đỗ Mười, Đinh Đức Thiện, Đồng Sỹ Nguyên- các Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Bộ trưởng Giao thông vận tải cùng các tướng lĩnh quân đội ( Đại tá An Đông tham gia …bảo vệ cảng) đứng ngóng chờ từng chuyến tầu chở bobo từ Liên Xô.  Họ chờ đời gì từ những thứ thức ăn mà Xô cộng chỉ để dành cho súc vật?

Ngày ấy, khi đi ca, những người thân của tôi thường mang theo khẩu phần ăn đầy bobo luộc  trong chiếc cạp lồng nhôm. Cuối ca, họ lèn chặt vào đó những cân xi măng đã lén lút ăn cắp được. Từng ngày, mỗi tuần, hàng tháng toàn bộ thực phẩm của gia đình, áo quần, sách vở, thuốc chữa bệnh hoặc sữa cho các con… đều trông chờ vào việc mua bán, trao đổi những hạt xi măng nhỏ mịn đó…

 

Đến bây giờ tôi vẫn không thể hiểu vì sao người Việt lại lấy một tính từ, tính ngữ chỉ sự ích kỷ, ti tiện, hà tiện, bần tiện hay sự trì néo thiếu khôn ngoan, không thể thay đổi để gán cho thứ lương thực thiết yếu một thời đó?

Chợt có gì đó khuyên tôi gạt bớt những ký ức đau buồn, hãy mở lòng, an vui hơn, nghĩ khác đi và tìm kiếm những kết nối nhân văn hơn từ hạt bobo Việt Nam đến từng hạt xi măng SCG, từ Nhà máy xi măng Hải Phòng bên dòng sông Cấm đến Tòa nhà 100 năm bên sông Chao Phraya, từ Paul Doumer tới Rama VI?

Hơn cả những giọt nước mắt của nông dân Anh, hơn một gia vị thêm nếm của chè Thái, vô tình, hạt bobo chỉ cho tôi thấy những câu chuyện chẳng  nhỏ nhạt, không mỏng ngọt.

1 (1)a

Tòa nhà 100 năm của SCG được xây trên nền nhà máy xi măng đầu tiên của Thái Lan là thế này đây?

Từ những bao xi măng đầu tiên ở Don Muaeng, để có những nhà máy xi măng sạch ở khắp Đông Nam Á, các trung tâm khoa học tiên tiến như ở Sarabury cho đến ước mơ kiến tạo Ngôi nhà lý tưởng cho cả Đông Nam Á hôm nay, SCG và người Thái đâu chỉ cần những thủ lĩnh xuất sắc như P. Doumer. Họ đã vượt qua những thụ động, yếm thế, mặc cảm trước sức mạnh thực dân phương Tây bởi chính tầm nhìn kiến tạo đất nước của Hoàng gia, quyết sách ngoại giao khôn khéo của mỗi triều đại đến nỗ lực của từng người dân hay bản lĩnh của mỗi doanh nghiệp. Tất cả nguồn lực, sức mạnh của một xã hội đều được tiếp nối mạch nguồn, tràn đầy năng lượng sống và vận động không ngưng nghỉ để tạo nên một chuỗi những vụ nổ, sự bùng nổ, những biến đổi.

Để kiến trúc hay văn hóa Việt Nam có được một Ngôi nhà lý tưởng như thế, có lẽ, chúng ta hãy thử bon bon cùng Baan Baan?

Advertisements

One response to “Ngôi nhà lý tưởng của người Thái và hạt bobo của người Việt

  1. SCG vừa liên hệ để gửi tặng quà 21-6.
    Cảm ơn vì sự quan tâm của các bạn! Và bài viết này cũng là món quà mọn mà tôi muốn chia sẻ, đồng cảm, cộng cảm!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s