Hợp lưu Bálna

 

1 (1)a

 

Theo thời gian, bên dòng Danube tráng lệ, tiếp nối một chuỗi những công trình kỳ vỹ, Cá Voi- Bálna là hợp lưu của nhiều hy vọng- kỳ vọng, cũ và mới, vui- buồn, được- mất… Nó trở thành một điểm đến mới, một kiến trúc biểu tượng ngay cả khi vẫn đang mắc, vướng một vài chuyện hơi long đong, chìm nổi?

 

11a

Danube 2018, Bên sông là con đường mang tên Sứ Thần Tòa Thánh, Đức Tổng Giám Mục Angelo Rotta người Ý và Mục sư Phần lan Sztehlo Gábor.

Trước đó, từ hàng nghìn năm qua, người Hungari bền bỉ xây cất nên những công trình đột khởi trên đồi cao Buda, kết nối, tiếp nhận sinh lực từ Danube và lan tỏa rộng dài sang đồng bằng Pest để kiến tạo một phối cảnh kiến trúc có một không hai trên thế giới.

Đó là Cung điện Hoàng gia, kiến trúc Baroc tuyệt vời, di sản văn hóa nhân loại, được xây cất từ những năm 1700; Nhịp cầu Chain với những vòm cong được tái hiện từ những Khải hoàn môn La Mã, Roma, Paris được xây dựng từ năm 1836; Nhà Quốc hội mang phong cách Gothic Revival, xây năm 1885; Sừng sững Ngư phủ Halászbástya- Fisherman’s Bastion và nhà thờ Matthias theo phong cách Neo- Gothic và Neo-Romanesque, xây năm 1895; Cây cầu Elizabeth, thiết kế tiêu biểu của trào lưu Art Nouveau, xây năm 1899; Tòa thánh Stephen một ví dụ chuẩn mực về phong cách kiến ​​trúc Tân Cổ điển Neo-Classical, hoàn tất năm 1905 …

12

Danube năm1840. Bên kia sông , con đường từng mang tên  Franz Joseph Hoàng đế Áo và Vua Hungary lâu đời nhất nay là đường Jane Haining- nữ tu người Scotland.

Nhưng buồn thay, sau dấu mốc Tòa thánh Stephen này, đã hơn 100 năm, đô thị hiện đại Budapest chưa có nhiều cơ hội tìm kiếm, kiến tạo, vinh danh thêm những công trình biểu tượng cho một thời đại mới?

Giữa thế kỷ 20, kiến trúc Budapest thực sự biến dạng sau khi trải qua WW II- cuộc chiến tàn hủy kinh hoàng nhất mọi thời đại. Năm 1956, tạm ngưng tiếng súng với phát xít Đức, trong vài ngày, khoảng 2700 người dân yêu nước, khát khao tự do, dân chủ của thành phố này lại gục ngã trước tiểu liên, trọng pháo, xe tăng của bọn phát xít không mới Hồng quân Liên xô? Thành phố thêm một lần tàn hoang. Người Budapest từng  câm lặng trước Statue of Liberty- một kiến trúc có  hình khối quá đồ sộ, khống chiếm, áp chế, thô thiển, phô trương? Họ phẫn uất trước một tượng đài lệch hướng, quy hàng, triều phục, lập lờ đánh lận các chuẩn mực, giá trị? Họ sợ hãi một biểu tượng ám thị màu sắc sô vanh ((Chauvinism), kết cấu niềm tin, tự hào dân tộc lỏng lẻo, phối cảnh tinh thần xa lạ? Budapest cũng mong muốn có gì đó dần thay thế những khối hộp tẻ nhạt, nặng nề, quê kệch, ảnh hưởng của kiến trúc kết cấu Xô viết?

Người dân nơi đây từng không hài lòng với Nhà hát mới ở quận Ferencváros và những thay đổi, cách tân dang dở, nửa vời, không vượt thoát bóng đè của quá khứ? Budapest chờ đợi một công trình có ngôn ngữ cởi mở, hiện đại, không phá vỡ trật tự, cấu trúc vốn có, tiếp nhận, kế thừa, hài hòa với di sản truyền thống, tạo nên một không gian mới với chất lượng khác biệt cho đô thị?

3 (2)

Bước sang Thiên niên kỷ mới, hơn lúc nào hết, Budapest khao khát tìm được câu trả lời cho những đòi hỏi, thúc bách của thực tại.

Người dân nơi đây hiểu rằng, trên dòng sông Danube vỹ đại này chưa bao giờ từng là nơi cư trú của cá voi nhưng họ vẫn kỳ vọng Bálna lướt đi, vượt trên sóng nước như một giả định, một ước lệ hay ngụ ngôn về những điều khác thường, phi thường, không có thật và chỉ hiện hữu trong tâm trí, cảm xúc, niềm tin yêu của những ai yêu mến nó.

Budapest mong muốn Bálna cũng có được những hối thúc từ trong sâu thẳm tình cảm cá nhân và cả những quyết đoán, có tầm nhìn rộng lớn để tạo nên hợp lưu Buda và Pest gần giống như cách István Széchenyi– người Hungari vỹ đại nhất đã quyết định xây dựng cây cầu vĩnh cửu đầu tiên trên sông Danube.

Budapest tìm đến những ý tưởng lớn trong thiết kế Bálna một hợp lưu thú vị giữa Bálna, Oosterhuis Kas – một KTS, kỹ sư Hà lan và Ilona Lenard- một Nghệ sỹ thị giác, điêu khắc gia Hungari. Lựa chọn tốt nhất này cũng là cách mà tiền nhân đã từng mời  kỹ sư người Anh William Tierney Clark thiết kế, kỹ sư người Scotland Adam Clark xây dựng cầu Chain.

Budapest kỳ vọng Bálna với kích cỡ khiêm nhường sẽ là hợp lưu của những gì bình dị, gần gũi và nhân văn nhất giống như cách mà họ lấy biểu tượng cho lòng công chính, nhân ái của những con người đến từ khắp mọi nơi, đã từng xả thân cứu giúp hàng chục ngàn người Do Thái ở Budapest thoát nạn diệt chủng để đặt lại tên cho một loạt đường phố đẹp nhất bên bờ Danube.

Budapest đòi hỏi thay vì cung kính, khiêm nhường như đứng trước kiến trúc truyền thống kỳ vỹ, quá khứ hào sảng, ký ức tráng lệ, khi diện kiến một Bálna mới mẻ, trẻ trung, tiện ích, hiện đại, người ta không thấy mình thấp bé đi, được chào đón cởi mở, khoáng đạt hơn.

2 (2)

Hơn ai hết, Oosterhuis Kas và Ilona Lenard- những người chiến thắng phương án thiết kế thấu hiểu Bálna là một áp lực không nhỏ. Bản thân họ không muốn lặp lại những tai nạn, biến cố và trở thành nạn nhân của chính mình như các KTS thiết kế Nhà Quốc Hội hay Tòa thánh Stephen mắc phải. Những người này đã bị mù hoặc chết trước khi công trình hoàn thành. Họ cũng không muốn bị bất kỳ áp lực nào đến độ phải nhảy cầu như điêu khắc gia tạc bốn chú sư tử oai hùng ở cầu Chain.

Oosterhuis Kas và Ilona Lenard nhận thức đầy đủ rằng: Budapest không chỉ cần ở Bálna một không gian đủ tiện ích và sang trọng. Nơi quảng trường nhỏ, nơi tụ hợp cho số đông mà vẫn thanh lịch, tinh tế. Một trung tâm thương mại năng động nhưng vẫn chú trọng khích lệ tinh thần sáng tạo hay các giá trị văn hóa. Bálna – điểm đến cho tương lai, cải biến từ nền di tích cổ, cũ mà vẫn bảo tồn, kế tục và tôn vinh không chỉ các giá trị truyền thống của kiến trúc…

Và họ đã mượn Kiến trúc- Nghệ thuật và Công nghệ như một phương cách mới lạ để kiến tạo nên một công trình, một điêu khắc, một tác phẩm nghệ thuật thị giác hoành tráng mang hình hài một siêu sinh thể cá voi.

Những nỗ lực đó của họ không bất chợt hiện ra. Từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, vật vã hành nghề từ các studio Hà Lan, Pháp, miệt mài nghiên cứu, thử nghiệm trong các trường đại học lớn, Oosterhuis Kas và Ilona Lenard không ngừng theo đuổi, tìm kiếm, sáng tạo những kiến trúc lập trình.

4 (3)

Trong khi những KTS… nổi … tiếng nhất của Việt Nam đang loay hoay mượn bợ cái vỏ ngoài mỏng toẹt của tre trúc, đánh tráo khái niệm kiến trúc xanh để làm hàng, đánh bóng cho thương hiệu rởm của mình thì Oosterhuis Kas và Ilona Lenard đã mau lướt qua những tháp, mặt tiền, cấu trúc mô cơ (Muscle reconfigured, Muscle tower, Muscle body, Muscle facades), cấu trúc tre ( Muscle  bamboostic), kiến trúc tức thời (immediate architecture) để đạt tới mô hình Kiến trúc Mẫn cảm, phi tiêu chuẩn, không gian siêu vật thể ( Hyperbodies architecture).

Với cấu trúc tre, mô cơ mẫn cảm, kết cấu khung nhôm được điều chỉnh trực tiếp, thông minh, Oosterhuis Kas và Ilona Lenard đã có “khắc nhập, khắc xuất” như những khẩu quyết màu nhiệm từ cây tre trăm đốt.

13

Nhà Quốc hội phong cách Gothic Revival, xây năm 1885, vẽ năm 1900

Thấp nhỏ hơn rất nhiều so với giới hạn không vượt qua chiều cao 96 mét của Nhà Quốc hội nhưng Bálna khiến người ta phải trầm trồ, ngước nhìn, ngưỡng mộ khi đã thay đổi và tạo nên một hệ quan niệm, định nghĩa hay giá trị mới cho những định lượng, chiều kích vật lý. Kích cỡ khiêm nhường, nép mình bên di sản của Bálna dường như tiếp nối cái cách mà đạo diễn phim Can Togay và điêu khắc gia Gyula Pauer đã chạm vào những cảm xúc tinh tế, có thể cả lòng trắc ẩn của người Budapest khi họ làm tượng đài Shoes on the Danube Bank- Những chiếc giày trên dòng Danube. Siêu cấu trúc bền vững này cũng giúp người Budapest yên tâm quên đi thảm kịch sụp đổ mái vòm Nhà thờ lớn Stephen hồi 1868.

Ban ngày, dưới ánh sáng mặt trời, với lớp vỏ kính phân mảnh, đa diện, được chiếu sáng tự nhiên tới tầng hầm. Nơi sâu nhất của công trình lúc nào cũng sáng hơn đường hầm xuyên đồi Pháo Đài. Ban đêm, với công nghệ chiếu sáng thông minh, Bálna lấp lánh, hấp dẫn không kém bất kỳ kiến trúc cổ nào khác. Nó đa sắc, tỏa sáng như một viên kim cương khổng lồ.

5 (3)a

Với Bálna, khi xuôi Budapest, lúc ngược dòng văn hóa kiến trúc, người ta sẽ thấy Oosterhuis Kas và Ilona Lenard đã kế thừa một cách hành xử và phát triển những triết lý kiến trúc mà I. M. Pei đã từng tái sinh Bảo tàng Louvre bên bờ sông Seine, Pháp (1989); Norman Foster đã kiến tạo tinh thần mới cho Nhà Quốc hội Đức bên bờ sông Spree ( 1999) hay Jacques Herzog và Pierre de Meuron thay đổi số phận Tate Morden bên bờ sông Thames, London, Anh (2003)…

 

Box 1:
Hyperbodies là phương pháp luận, là giải pháp giúp các kiến trúc và môi trường có thể liên tục thay đổi hình dạng và công năng. Những đột biến của kiến trúc này phụ thuộc vào các dữ liệu đầu vào của người sử dụng cũng như từ môi trường xung quanh. Sự tương tác giữa con người và tòa nhà được xác định bởi những luồng cơ sở dữ liệu mà dự án sử dụng và chuyển đổi thành cấu trúc siêu hình, phi chuẩn mực, mẫn cảm, sau đó làm thay đổi nhận thức của họ về không gian trong và xung quanh kiến trúc. Từ đó, các kiến ​​trúc sư có thể lập trình, xác định đặc tính tương tác cụ thể của tòa nhà.

 

Box 2:
Hai bên bờ sông Danube, thay thế các vị vua, những nhà lãnh đạo chính trị, quân sự kiệt xuất, các đường phố  được đặt theo theo tên của những người từng xả thân cứu hàng trăm nghìn người Do Thái ở Hungari thoát chết bởi nạn diệt chủng của phát xít Đức. Đó là Jane Haining- nữ tu người Scotland; Salkahari- Trinh nữ tử đạo người Cộng Hòa Slovak; Sứ Thần Tòa Thánh, Đức Tổng Giám Mục Angelo Rotta người Ý; Mục sư Phần lan Sztehlo Gábor; Raoul Wallenberg- doanh nhân, nhà ngoại giao và người theo chủ nghĩa nhân đạo người Thụy Điển;  Valderma Langlet- nhà văn , nhà báo , nhà ngôn ngữ học người Thụy Điển; Friedrich Born- Nhà buôn, nhà ngoại giao Thụy sỹ.

 

5 (1)a

Bálna nhìn từ đường Salkahari- trinh nữ tử đạo người Cộng Hòa Slovak.
6a
Cung điện Hoàng gia, kiến trúc Baroc tuyệt vời, di sản văn hóa nhân loại, được xây cất từ những năm 1700. Bên sông là đường mang tên Friedrich Born- Nhà buôn, nhà ngoại giao Thụy sỹ

7a

Nhịp cầu Chain (István Széchenyi) với những vòm cong được tái hiện từ những Khải hoàn môn La Mã, Roma, Paris được xây dựng từ năm 1836

 

9 (1)a

 

9 (2)aTòa thánh Stephen một kiến ​​trúc Tân Cổ điển Neo-Classical, hoàn tất năm 1905

8aNgư phủ Halászbástya- Fisherman’s Bastion và nhà thờ Matthias theo phong cách Neo- Gothic và Neo-Romanesque, xây năm 1895

10aaTượng đài Những chiếc giày trên dòng Danube- Shoes on the Danube Bank của đạo diễn phim Can Togay và điêu khắc gia Gyula Pauer.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s