Trầm tích Hallstatt

20180501_1457342a

Nhiều người hay dùng mỹ từ “Viên ngọc của nước Áo” để ngợi ca làng cổ Hallstatt. Nhưng vốn thế, Hallstatt đương nhiên lộ thiên, một tinh thể MUỐI lạ lùng, dễ nhìn nhưng khó thấy và luôn thách thức sự khám phá. Hallstatt lớn, lấp lánh và đắt giá hơn những viên ngọc hay kim cương quý nhất?

Tự vấn Hallstatt

DCIM100MEDIADJI_0013.JPG

Sông Nhuệ 76 km, nguồn mạch sống của Hà Tây, khi giãy chết cũng a dua xiết cổ chùa làng? Không còn ” chiền” (ruộng được cấp để sư tự lo, tực túc), chùa phai nhợt màu thanh tịnh?

Tôi đến Hallstatt, Áo ngay sau khi tạm dừng một đợt khảo sát kiến trúc tiêu biểu của những ngôi làng đặc trưng nhất ở Đồng bằng Bắc bộ.

Đồng hiện hai hành trình đam mê này lại thấy có quá nhiều quan sát, cảm nhận, trải nghiệm bị xô đẩy, biến dạng ở những thái cực tương phản, đối ngược, thậm chí xung đột.

Văn hóa làng, đình chùa Việt thì đang tiếp tục suy tàn đến mức khó tin. Đình chỉ còn là nhà kho chứa đồ, phương tiện tuyên truyền của văn hóa thôn xã. Chùa, nơi có nhiều tượng Phật, đã biến thành đền, miếu, phủ để người dân tới đó thờ cúng, cầu đoạt, mặc cả với niềm tin của chính mình. Sư và an ninh cùng nhờn nhợt sắc áo vàng?  Ghê sợ nhất là có chùa, cả sư và sãi đạt đến độ thượng thừa …. côn đồ.

Từ một ngôi làng cổ nhất thế giới, một vài tự vấn đặt ra là: Khoảng cách nào giữa Hallstatt- Hà Nội, Áo và Đồng bằng Bắc bộ? Mọi thước đo không dừng lại ở hơn 8500 km đường chim bay? Cao thấp không còn là chênh lệch vài vỹ độ? Ngắn hay dài những con đê đã nẫng mất cơ hội trưởng thành của thềm phù sa trẻ đồng bằng châu thổ sông Hồng và những đường ống dẫn muối? Nông hay sâu những ruộng lúa nước và hầm mỏ? Nền Văn hóa Hallstatt đã xuất hiện sớm hơn Văn hóa Đông Sơn? Người Hallstatt xuất khẩu muối khắp châu Âu trước khi huyền thoại về Chử Đồng Tử  lưu truyền như ông tổ ngoại thương ra đời từ rất xa? Từ thế kỷ 12, Nhà thờ cổ nhất làng đã hiện diện sớm hơn vài trăm năm những ngôi đình tiêu biểu như Tây Đằng, Chu Quyến?

Xa xưa, với Hallstatt, nước Áo và cả châu Âu thì LÀNG vẫn luôn có tầm ảnh hưởng lớn tới những pháo đài Trung cổ, với tư cách như những hạ tầng ban đầu của các thành bang, đô thị? Và sau hàng nghìn năm thăng trầm, điều gì khiến Hallstatt tiếp tục kiến tạo nên những ảo giác hay trực cảm thiên đường?

May mắn thay, được lộ trình hàng triệu năm lịch sử kiến tạo mỏ muối và làng cổ Hallstatt  khải thị, có điều gì đã giúp tôi lui bớt những nỗi buồn, suy tư hay cả sự thất vọng ê chề khi liên tưởng, so sánh những khác biệt quá lớn và sâu sắc về văn hóa.

Hơn thế, sẽ là có phúc nếu trong tâm tưởng chỉ còn lại những gợi mở một hướng cảm xúc an nhiên, một vài cách tư duy điềm tĩnh, sáng tỏ và cả những giải pháp thiết thực, hiệu quả, phù hợp với những ý tưởng, nỗ lực gìn giữ, bảo tồn và phát triển quỹ văn hóa làng Việt.

Gõ cửa âm phủ

1aa

                                                      Hallstatt đâu đó trong dãy Alps

Hãy thử ngoái lại quá khứ, từng dấu mốc nhỏ của Hallstatt đủ làm người ta sững sờ.

Khi ngược dòng thời gian về hàng triệu năm trước, những va đập của những ngọn núi lớn, những chuỗi “ức chế”  trong quá trình kiến tạo vỏ trái đất đã vùi lấp, làm chết những vịnh biển nhỏ. Quá trình tuần hoàn của nước để tạo nên vị mặn muối biển cũng bị dừng khựng lại. Từ biến cố đó, những trầm tích muối đã tích tụ, hóa thạch để tạo ra những bể muối rất lớn, sâu hàng trăm mét trong lòng đất. Quá trình tạo sơn đã khiến cho vùng đất này cách ly với chung quanh. Lòng hồ Hallstätter See là đại lộ, Hallstatt kết nối với phần còn lại của thế giới bằng thuyền.

Và để sinh tồn, không còn lựa chọn nào khác, con người nơi đây đã buộc phải đương đầu với thách thức lớn nhất của số phận. Từng ngày, mỗi giờ, họ thầm lặng chui sâu vào nơi tăm tối và rất gần địa ngục. Họ mạo hiểm trực diện thần chết, làm việc trong môi trường rất dễ mất nước hay ngộ độc Natri. Để tồn tại, những người phụ nữ mang thai cũng phải gồng mình trở thành những cỗ máy vượt núi, thoát mỏ, chuyển muối.

Trong những lộ trình nhọc nhằn ấy, người dân Hallstatt đã đào 65 km hầm, dài hơn 8 lần chiều dài của làng. Làng rất hẹp, chỉ sâu 135m và có vài ba cao độ khác nhau nhưng dưới lòng đất, họ tạo nên 21 tầng mỏ và đường hầm cổ nhất nhân loại dài hơn 40km….

Khi chui xuống đất, bằng chính những kinh nghiệm xương máu để tìm kiếm sự sống, từ cách mở đường, dẫn truyền dưỡng khí, thắp sáng, khai thác, vận chuyển muối, người Hallstatt đã được mách bảo phương cách tổ chức, quy hoạch, thiết kế, trang trí làng đẹp như một giấc mơ bên bờ vách đá dựng đứng.


Bay… cùng Friedrich Morton

2 (2)a

Trung tâm Hallstatt chỉ với hai nhà thờ, một quảng trường nhỏ, chừng  vài trăm nóc nhà. Không gian du khách quan tâm, tò mò, hiếu kỳ dài chừng 2km, đi bộ tha thẩn chỉ mất hơn hai giờ là hết làng. Vậy mà đó là lộ trình tập hợp của những tiếng ồ à, những bất ngờ, lôi kéo, quyến rũ.

Sau vài thế kỷ, khi công việc khai thác muối ngưng trệ, Hallstatt đã làm gì để tiếp tục trở thành một điểm đến hấp dẫn bậc nhất?  Vì sao Hallstatt trở thành ngôi làng được chụp ảnh nhiều nhất trên thế giới? Đâu là cơn cớ để người Việt chụp ảnh xeophi không ngơi tay hay người Tàu chôm cóp nguyên xi cả quy hoạch tổng thể, phối cảnh chi tiết kiến trúc đến từng con ngõ về đặt chễm chệ ở … Huệ Châu, Quảng Đông?

Hãy chầm chậm từng bước nhỏ cùng con ngõ mang tên Tiến sỹ Friedrich Morton. Những công trình khảo cổ của ông và đồng nghiệp đã đẩy Hallstatt thành tên gọi, định danh cho Thời kỳ đồ sắt mới (Celtic Hallstatt 800 – 400 TCN) và xác quyết những nhân vật đầu tiên tạo dựng lên Hallstatt từng xuất hiện cách nay 7000 năm.

Nếu có chìm sâu, lạc bước ký ức, xin hãy đừng quên những chùm hoa lê trắng tinh khôi bên quán cà phê Erika Marina Pomberger. Khắp làng, chỗ nào đẹp nhất lại thấy những cây lê đang bung nở mãn khai. Phía trước nhà Gamsjäger, trong một trật tự quy hoạch nghiêm ngặt, với mật độ xây dựng rất cao, người ta vẫn có một góc nhìn rộng mở, mạch lạc cắt ngang qua các cao độ khác nhau của làng, xuyên qua đường chính See straße. Từ nhiều chỗ cao thấp khác nhau, Hallstatt luôn có tầm nhìn vươn qua mặt hồ để cảm nhận thấy sự kiêu hãnh của lâu đài Grub xa xa bên kia hồ nước. Ở vị trí cao nhất, cuối một hẻm nhỏ và kết nối với nhà Gummerer là một vườn tượng tuyệt hay. Ai đó đã mượn gỗ để kể lại một hành trình điêu khắc kỳ lạ mà người Celts đã từng lưu dấu quanh đây từ 500 năm trước Công nguyên. Hãy tạm bỏ qua Quảng trường chợ Oberer, nơi có điêu khắc chú gà trống bơ vơ và lui vào phía sau cửa hàng thịt Gottlieb Leopold Zauner . Hãy đứng bên cầu đá nhỏ hoặc ngồi trước hiên nhà kế bên Salzhaus, ngắm nhìn những phù điêu ngợi ca Đức mẹ Maria và nghe tiếng nước đổ trên một con suối nhỏ…
2 (6) a

Từ ngõ Friedrich Morton, từng cánh hoa, lan can, cánh cửa, bức tường, âm thanh, mùi hương của rừng và hồ… tất thảy điều khiến cho người ta cảm nhận thấy rất rõ sự chăm chút tỉ mỉ, cẩn trọng đầy cảm hứng của từng người dân, mỗi gia đình.

Cái khác biệt có thể sờ thấy từ những đồ vật tầm thường như những đôi giầy cũ được biến thành bồn hoa trên cái hàng rào tựa như vườn treo nho nhỏ. Cái mới lạ ẩn sâu trong những chi tiết dễ nhìn thấy như nét chì vẽ hàng cột Doric làm cho bức tường bớt phẳng. Điều làm cho người ta có thể xúc động đôi khi chỉ là những cơn gió vô tình hòa trộn hương vị nhẹ, mát, lành của một cốc bia của làng với thoảng mùi hoa lê hay bọt nươc hồ vuột qua.

Những cảm nghiệm đó đủ giúp cho người ta tưởng tượng là có thể thoát bỏ trọng lực, nhẹ bay lên rất cao. Và từ nơi ấy, người ta sẽ nhìn thấy Hallstatt nhỏ xíu bên hồ nước lớn, trên mặt bằng mênh mang Alps. Không xa Hallstatt là những cánh đồng hoa cúc như một tác phẩm hội họa trừu tượng biểu hiện vỹ đại. Nếu nghịch ngợm như một đứa trẻ, khi dựng ngược ngôi nhà Áo, lấy thủ đô Vienna làm nóc, người ta có một mặt đứng kỳ ảo. Bên trái Hallstatt là Salzburg, quê hương của nhà soạn nhạc thế kỷ 18 Wolfgang Amadeus Mozart, là Linz- từng là thủ đô văn hóa châu Âu, là Bảo tàng nghệ thuật điện tử hiện đại bên dòng sông Danube. Bên phải là Cung điện Eggenberg, một phức hợp Baroque, tuyệt phẩm kiến trúc Trung cổ. Từ thế kỷ 17, Hoàng tử Hans Ulrich von Eggenberg đã thiết kế kiến trúc này với số cửa sổ, căn phòng, tầng nhà được tạo nên từ những cảm quan, suy nghiệm về giây, phút, giờ, ngày, tuần, tháng, năm- những trật tự, quy luật miên viễn của thời gian…

Trực cảm trên cho thấy, Hallstatt có những giá trị riêng, khác biệt nhưng nó chỉ có thể trở nên nổi bật, hấp dẫn hơn vì nó cộng sinh một môi trường đậm đặc những giá trị văn hóa luôn được trân quý. Huyền thoại Hallstatt hôm nay được kết tinh từ một không gian rộng lớn, thời gian huyền diệu đó!

1b (1)a

Phía sau những bức tranh trừu tượng vỹ đại là một thực trạng ruộng đất được tích lũy ở quy mô rất lớn. Điều này cho phép nông thôn tạo nên sức sống cho chính nó bằng tăng năng suất canh tác. Nông thôn từng ngày thay đổi diện mạo, phối cảnh và mức độ ảnh hưởng tới đô thị.

1c (1)aNhững ngôi nhà mang hình dáng núi

 

4 (4)  4 (5) a  4 (6)a 4 (1)

4 (7)

Những giải pháp trang trí thông minh. Đồ thủ công, các tác phẩm nghệ thuật tạo cho làng những sắc thái riêng biệt, hấp dẫn

.

 

 

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s