Những dòng nước ngược?

 

5

Muôn đời các thiên thần vẫn bị … xích cho Con Người được Tự Do?

Hugo ra mắt Những người khốn khổ- Les Misérables năm 1862. Nếu không tìm nhận được nhiều từ một hành trình dữ dội biến Paris thành một trung tâm lớn nhất của châu Âu? Thế giới tinh thần của ông bị ám ảnh bởi điều gì? Ai soi chiếu những cảm xúc đen đúa vỹ đại ấy? Ai đồng hành cùng những nỗi đau, giằn vặt như một mệnh nghiệp đó?

Hugo có ảnh hưởng từ Nhà triết học Jean-Jacques Rousseau  với những mô tả sự thất vọng của ông khi lần đầu tiên đến Paris vào năm 1731: “Tôi mong đợi một thành phố đẹp như một thành phố hùng vĩ, nơi bạn chỉ nhìn thấy những con đường tuyệt vời và cung điện bằng đá cẩm thạch và vàng. Thay vào đó, khi tôi bước vào Faubourg Saint-Marceau, tôi chỉ nhìn thấy những con phố nhỏ hẹp, bẩn thỉu và hôi thối, và những ngôi nhà màu đen phản diện, với không khí không lành mạnh; người ăn xin, nghèo đói…”

Hugo có liên hệ nào đó từ cách mà Voltaire viết từ năm 1749 về Paris : “Chúng tôi đỏ mặt vì xấu hổ khi thấy công trường xây dựng trên những đường phố hẹp, bẩn thỉu và rối loạn liên tục. Thành phố tối, chật chội, ghê tởm, một cái gì đó từ thời man rợ đáng xấu hổ nhất. ”

Hugo đồng điệu với nhà báo Louis-Sébastien Mercier khi ông này phẩm bình về phong cách tân cổ điển, dựa trên mô hình kiến ​​trúc La Mã hồi đầu vào năm 1764: “Đơn điệu là thiên tài của kiến ​​trúc sư chúng tôi! Làm thế nào họ sống trên các bản sao, về sự lặp lại vĩnh cửu! Họ không biết làm thế nào để làm cho tòa nhà nhỏ nhất không có cột … Tất cả chúng nhiều hay ít đều giống các đền thờ. ”

Trong dòng mạch này, đã có lúc tôi hoài nghi nếu còn sống đến khi xây tháp Eiffel,  chắc hẳn Hugo cũng sẽ cùng Guy de Maupassant, các  nhà văn, họa sĩ, nhà điêu khắc, kiến ​​trúc sư, những tín đồ đam mê của vẻ đẹp hoang sơ của Paris sẽ ví công trình này như “một cái dương thực khí cương cứng, cái tháp vô dụng và quái dị, một tòa tháp lố bịch, một ống khói khổng lồ màu đen thống trị Paris, nghiền nát  hết Notre Dame, Tour Saint-Jacques, Louvre, Dome of les Invalides, Arc de Triomphe , tất cả các di tích nhục nhã của chúng ta sẽ biến mất trong giấc mơ khủng khiếp này.”

7a

Paris 1583 đã thế này rồi V.Hugo ơi ời…

Cống ngầm, Pompidou thì … nổi?

Tôi mang theo tất cả những cảm nhận thất vọng ê chề này lang dạt khắp  Paris của thế kỷ 21.

Một ngày đầu hè 2018, Paris nóng hơn Hà Nội những ngày đỏ lửa, tôi lơ đễnh với Eiffel, không mấy xao động với Kim tự tháp Louvre của Ieoh Ming Pei, hơi nản với Philharmonie concert hall của Jean Nouvel … Bất chợt vấp phải Trung tâm Georges Pompidou. Kiến trúc từng được giải Pritzker này như nhảy sổ vào giữa mặt, trợn trừng dọa nạt. Phải mất một lúc lâu, sau vài vòng đi chung quanh công trình này, khi điềm tĩnh hơn, tôi mới dần quên rằng tờ Le Figaro nổi tiếng nhất xứ này từng tuyên bố cáo trạng: “Paris có con quái vật riêng của nó, giống như ở Loch Ness”.

Hugo từng mô tả còn ghê rợn hơn: “ Dưới thành phố Pari, có một thành phố Pari khác, thành phố cống rãnh. Thành phố cống rãnh cũng có phố phường, có ngã tư, có quảng trường, có ngõ hẻm, có đường sá, có giao lưu, giao lưu của bùn nhơ, duy chỉ thiếu có người.

 Cống Pari đã từng là một thực tế ghê gớm. Nó từng là hầm chôn, cũng đã là hố nấp. Tội ác, trí thông minh, sự phản kháng xã hội, tự do tín ngưỡng, tư tưởng, trộm cướp, nghĩa là tất những gì mà luật pháp loài người săn bắt hay đã săn bắt, đều trốn vào hố đó;  Cống ngầm là lương tâm của thành phố! Tất cả đều hội tụ ở đấy, đối diện ở đấy. Tất cả những dơ bẩn của văn minh khi đã hết tác dụng, đều rơi vào cái hố ngay thật đó. Cảnh hỗn độn, ấy là một cuộc xưng tội.”

8

Paris 1679 đã thế này rồi V.Hugo ơi ời…

May thay, những cơn choáng sốc điên rồ rồi cũng vụt qua. Có một sự bình thản hiếm hoi đã bất ngờ khiến tôi liên tưởng khu phức hợp đa văn hóa của Renzo Piano và Richard Rogers (1977) với RUỘT GAN CON QUÁI KHỔNG LỒ – tác phẩm kiến trúc, thiết kế thành công nhất mà Hugo từng kiến tạo trong không gian văn học thế kỷ 19?
Kỳ lạ hơn, hình như, diễn trình so sánh có phần khập khiễng này có giúp tôi nhận thấy Pompidou còn vượt qua cả “dương thực khí” bẽ bàng Eiffel? Nó chợt tàng hình, giũ bỏ vỏ xác quái vật để đẹp đẽ hơn những con phố Paris ghê bẩn của Voltaire hay Jean-Jacques Rousseau.
Giống như RUỘT GAN CON QUÁI KHỔNG LỒ, khi “ lộn mề”, khỏa thân, Pompidou biến thành một cái gương vỹ đại. Nó hấp thu, phản xạ, khúc xạ, soi chiếu rồi lột trần tất thảy: “Ở đây không có cái dáng bên ngoài giả dối, không có vỏ bọc thanh cao: rác rưởi cởi áo trong, hiện ra hoàn toàn trần trụi; ảo tưởng, ảo hình tan biến, chỉ còn trơ cái thực tại với bộ mặt thảm hại của cảnh kết cục. Cuộc đời thực và sự hủy diệt phơi trần”

 

    9                      Paris 1763 đã thế này rồi V.Hugo ơi ời…                      

Như một bào thai của Tự Do, chìm trong nước ối bi quan, vật vã quá lâu và bị khóa chặt trong một tử cung, một trật tự già cũ và có quá nhiều thứ trì néo, Pompidou chính là con đẻ, hậu duệ hoàn hảo của V.Hugo? Nó di truyền các gen tinh thần cốt lõi của một Paris khốn khổ? Nó là một di sản vật thể đương đại hiếm hoi ở kinh đô tráng lệ này đã phơi nhiễm rồi dám bóc ra một chân dung thật, một tinh thần Hugo khác?
Nó cũng tuyên cáo, rằng, Hugo thừa Bác Ái, đủ Bình Đẳng và hơn hết là trụ vững trên nền tảng Tự Do, lừng lững dưới vòm trời hư cấu, bằng ánh mắt cú vọ sắc rợn, không hề lãng mạn, với ngọn doi rắn độc hay cây trường kiếm ngôn ngữ dữ dằn, V.Hugo khiến sông Seine đứt gãy, đổi dòng, từng góc phố xộc xệch xiêu vẹo, mọi con đường Paris biến hình, biến dạng và đường chân trời kiến trúc nước Pháp nhiều phen chuyển màu, xoay đổi, chao đảo, mất dấu?

Phải chăng, để làm nổi bật một cấu trúc, phối cảnh thân phận con người, một thức kiến trúc ôm trùm, bao phủ lên mọi bản thiết kế, công trình hay đô thị, có phải Hugo đã chấp nhận mạo hiểm khi nhào trộn, đổi màu, lật bỏ và cả đánh tráo hiện thực?

6

Pompidou 2018

Hay là Hugo muốn nhắc nhớ hậu sinh cần phải thoát bỏ vỏ xác ngôn từ, vượt qua cái nhìn thấy, lơ đi cái đọc được. Ông xác quyết: chỉ khi “Con người mở căng đôi mắt trong đêm tối, và cuối cùng thấy được ánh sáng, cũng như tâm hồn người ta mở căng ra trong cảnh khốn cùng, và rồi thấy được Thượng đế.”  Ông chỉ ra: sau những trải nghiệm vật vã, kinh hoàng đó người ta mới có nhiều cơ hội để nhận thấy rồi kiến tạo “Paris là một thành phố điển hình, là khuôn mẫu cho các dân tộc khác rập theo để xây dựng thủ đô, là tổ quốc của lý tưởng, của phát minh, của mọi khởi phát và thể nghiệm, là trung tâm của tri thức, là thành quốc, là tổ ong của ngày xưa”

20180421_172623aaa'

Viết như V. Hugo thì tượng cũng sầu?

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s