Xôn xao … cõi Nước?

1 (1)Cò quăm và thiên nga ở Oela

 

Hồ nước như là một vật liệu, định vị, định hướng, kiến tạo hình thái của đô thị, nơi nuôi sống con người, nơi sắp đặt không gian thử nghiệm các giác quan, địa điểm của ký ức, nơi tiếp nhận, cất giấu vẻ đẹp của quá khứ, những thăng trầm của lịch sử, cái nôi văn hóa, tác nhân đánh dấu nền văn minh…?

Bài và ảnh: Hải Sơn- Đăng Lâm-Xuân Bình

 

Trung tuần tháng 6, tiễn con trai lớn đi du học ở thành phố Winter Park, Orlando, Florida, Mỹ, tôi ra đề: Bài tháng 7 này, ba bố con sẽ viết chung, đề tài do các con tự chọn!

Hơn một tuần sau, trong một ngày mà khối bê tông Hà Nội bị nung đỏ, tôi nhận từ các con rất nhiều hình ảnh về những mặt nước, mép hồ, bờ kè, vỉa hè, ghế đá, hàng cây, đàn chim, con đường, công viên, góc phố nổi tiếng nhất của Hà Nội và Winter Park. Những góc nhìn đầy tương phản, ghi chép khác ngược gói ghém bởi thật nhiều cảm xúc vui buồn, hoài nghi, hy vọng, đổ vỡ, thăng hoa …

default

Đường trên cao cắt nát đảo Linh Đàm, mặt hồ, một quỹ đất đẹp, hiếm hoi của HN

Hà Nội, còn đó niềm tin yêu và hy vọng?

Mấy ngày ròng rã, mặc trời nắng như thiêu đốt, cậu học trò đang tuổi yêu vẫn lọ mọ sục tìm từng góc nhỏ nhất ở hồ Linh Đàm, hồ Gươm, hồ Tây…

Trong mắt con trai, hồ Tây bây giờ không còn “Đàn sâm cầm nhỏ vỗ cánh mặt trời”. Phần lớn con đường có thể trở thành đẹp nhất đất nước này lại không có nổi vỉa hè. Không có điểm dừng lại để thưởng ngoạn một báu vật mà thiên nhiên ban tặng. Đường cho xe ô tô, xe đạp hay người đi bộ bị gom lại, chồng lên nhau, co rúm, bất toàn. Những hàng lan can kiểu trại giam được làm bằng những tuýp thép to, thô kệch.

 

Hồ Gươm không có chỗ cho mọi người có thể chạm nhẹ vào mặt nước. Chẳng còn chỗ cho những câu thơ “ Cao đê vận tống hoành giang điểu”- tạm dịch “tiếng chim lao xao loang trên mặt nước” mà tiền nhân đã treo ở nhà tiền tế đền Ngọc Sơn.

Linh Đàm, quận Hoàng Mai từng gần được là một khu đô thị kiểu mẫu. Trong quá khứ. Về điều kiện tự nhiên, Linh Đàm có nhiều nét tương đồng với Winter Park. Đây cũng là vùng đất trũng, có nhiều sông nhỏ, ao, hồ, đầm và hệ động, thực vật thủy sinh đa dạng. Cậu học trò rất thích hội họa siêu thực của Salvador Dali, Rene Magritte… phải chờ đợi rất lâu mới chộp được một cánh dơi lẻ loi vào ảnh của mình. Cậu học trò lặng đi khi chụp một con ngựa nhựa cũ nát đang ngả đầu đầy cảm thương, ân cần, trìu mến với cô bạn cá nhựa cùng bị con người vứt bỏ ở một góc … công viên tàn tạ. Và bạn ấy ngậm ngùi hơn khi ghi lại hình ảnh những con thiên nga nhựa lềnh phềnh, ngơ ngác, lạc lõng trên cái bóng ngả ngốn của những tòa nhà, bức tường bê tông Mường Thanh…

1 (5)

Công viên Linh Đàm

    2 (8)                                 2 (6)

hồ… Tây?

Sau khi xem những bức ảnh được chụp cách Hà Nội nửa vòng trái đất, cậu học trò viết trên Fb:

“Thật buồn, Winter Park và Linh Đàm lại có những khoảng cách quá lớn về văn hóa, về cách con người ứng xử với tự nhiên, với nơi mình đang sống. Điều gì tạo nên sự khác biệt quá lớn đó?

Cho dù đô thị Linh Đàm đang ngày càng xuống cấp, chỗ nào cũng có thể nhìn thấy những điều phản cảm, nghịch lý và cả những bức xúc. Tuy nhiên, tôi vẫn muốn đến với Linh Đàm từ một góc nhìn khác, góc nhìn của cái đẹp có phần huyền ảo giống như người xưa từng viết và kiến tạo về một vùng đất thờ long thần, thủy thần linh thiêng”

 

Winter Park- công viên 5 mùa

1 (2)

 Diệc ở hồ Oela

Đến thành phố của hồ, có gì vui hơn khi nằm dài trên cỏ, dõi theo một cánh chim trời, lắng nghe tiếng gió hoang, chạm vào nước, hít thở không khí trong lành và nếm thử một trải nghiệm rất khác của mùa thứ năm.

Lần đầu tiên tới Winter Park, quận Cam, Mỹ, chàng sinh viên Việt Nam rất giỏi nấu ăn đã không giấu được cảm giác thảng thốt, ngỡ ngàng khi lần đầu tiên biết thế nào là… CAM, thứ quả hữu cơ ( organic) rực vàng màu nắng, múi, tép mềm hơn, vị ngọt chưa từng thưởng cảm và giá thì rẻ hơn ở VN… 6 lần!

Chính ngọ, nắng gắt, chàng trai tuổi đang lớn, luôn phải nhịn thở rất lâu mỗi khi qua hồ Thanh Nhàn, sông Kim Ngưu, Tô Lịch đã tự cho phép mình lang thang quanh hồ Ocseola, Oela, Virgirna, Mizell, Baldwin…  cũng chỉ để hiểu thế nào là hít thở căng lồng ngực.

Như một thi sỹ, chàng tự hỏi: Sao mùi cỏ nồng trong nắng gắt lại thơm ngọt thế? Sao nước hồ trong vắt? Sao có nhiều cây cổ thụ ven hồ? Sao chẳng thấy xe tưới mà cây rất xanh màu khác lạ? Dưới mép nước có những thảm thực vật như cói, sậy, lau, tùng mà vắng tảo độc, rong gai, bèo tây? Bao nhiêu năm lang thang cùng gia đình khắp mọi nơi chốn VN, sao lần đầu mình mới thấy diệc, cò quăm lang thang cùng thiên nga? Mình có thể ngâm chân dưới hồ sau những cuốc đi bộ dài hơn chục cây?

Chàng sinh viên Hà Nội ham chơi có thể biết cách nay 138 năm, trong khi trốn chạy sự đe dọa của thời tiết mùa đông khắc nghiệt ở miền bắc, Loring Chase, một bệnh nhân viêm phổi mãn tính đã lần tìm về vùng đất cận nhiệt đới để vượt qua bệnh tật hiểm nghèo và lần đầu tiên tạo dựng nên tên gọi, danh tiếng Winter Park.

Đứng trước khách sạn cổ nhất Winter Park, một gã trai nuôi ước vọng đi vòng quanh thế giới chắc đã biết nơi đây vào ngày 1 tháng 1 năm 1883, Chester A. Arthur-  Tổng thống Hoa Kỳ từng hết lời ngợi ca miền đất, thành phố đẹp nhất Trung Mỹ.

Một đầu bếp đầy triển vọng, đặc biệt nhạy cảm về mùi và vị của đồ ăn có thể biết vào năm 1910, vợ chồng John và Mary Hakes đã nhọc nhằn và đầy hứng khởi khi vun trồng cam Florida trở thành một loài cây, một thương hiệu tạo nên lịch sử.

3 (2)               2 (3)

  2 (2)                               2 (4)

Hệ thống cống, xử lý nước mưa ở hồ Ocseola- Hồ Oela- Hồ Baldwin

 

Nhưng có nhiều điều nhỏ bé, ẩn khuất, không dễ nhìn thấy mà cư dân mới của Winter Park rất nên biết. Sau hơn 100 năm, thật đáng nể, bản quy hoạch tổng thể, định hướng phát triển lớn của thành phố gần như không đổi, hay điều chỉnh.

Để có nước hồ trong xanh, sạch, cỏ thơm và công viên, cảnh quan quyến rũ hẳn là một nỗ lực không mệt mỏi của thành phố suốt một thế kỷ qua.
Cuối đường Alexander, phía trước những kiến trúc theo phong cách Địa Trung Hải vùng Tây Ban Nha đẹp sửng sốt, không chỉ là một bùng binh hay là chỗ quay đầu xe trang trọng dành riêng cho một khu đất quá đắt giá. Dưới đất sâu là một bể ngầm, cửa cống lớn, Baffle Boxes, bể xục khí, đập tràn… để chặn lá, rác, bùn, chất thải. Kế đó không xa là trung tâm bơm phèn vào nước mưa để lắng lọc bùn, phân hủy rác. Nước chỉ được chảy vào hồ với độ trong được kiểm soát ngặt nghèo.

Winter Park nằm trên trên đường của các đàn chim di cư từ Đại Tây Dương và Mississippi đến khu vực trú đông Caribbean và Nam Mỹ.  Trên hồ Oela, dễ gặp hình ảnh thật lãng mạn khi nhiều du khách cho thiên nga, diệc, cò quăm ăn. Hãy lưu ý một chút, chính quyền thành phố có cả những khuyến cáo rất rõ ràng rằng: Hãy để chim thú tự kiếm ăn, sinh tồn và cùng con người tham gia thiết lập một hệ sinh thái thân thiện, có kiểm soát. Thức ăn cho chim thú có thể gây ô nhiễm nước hồ.

Trên hồ Ocseola, để có gương nước trong vắt, mở rộng, xa ngút tầm mắt, từ những năm 1960, thành phố từng có những nỗ lực không mệt mỏi để loại bỏ tảo độc, rong gai, bèo tây, chống nguy cơ thực vật thủy sinh ngoại lai phát triển hoang dại, mất kiểm soát sinh khối, biến hồ trở lại thành đầm lầy.

Hồ Baldwin, cao dần từ mặt nước, thảm cỏ thủy sinh, bờ mép, đường đi bộ, cây xanh tiểu cảnh, sân, quảng trường và tòa nhà trung tâm… những phối cảnh đủ sức níu kéo con người ngồi lại, dừng lại để nghi ngơi, thư giãn, vui chơi và suy ngẫm. Con trai đừng quên, năm 1988, mưa lớn, nước lũ không kịp thoát ra lưu vực sông St. Johns, SôngEcllockhatchee, mực nước hồ đã dâng cao hơn 3m. Chiều cao mỗi mặt sân, con đường, hàng cây chính là sự nhắc bảo về những giới hạn an toàn khi bất trắc…

  Lâm thủy

4

 Ánh sáng, chiếu sáng như cách này cũng có thể làm ô nhiễm thị giác. Có còn “một lối dẫn tới tiên cảnh”?

 

Cách nay gần 20 năm, Christian Pe’delahore de Loddis- một KTS người Pháp có bài chuyên khảo sâu sắc “Hà Nội và hình tượng của nước”.
Thật bất ngờ khi KTS đề dẫn những vần thơ ngắn trong tập Lá Cỏ- một trong những sự kiện văn học quan trọng nhất, một cuộc cách mạng trong thi ca đương đại, với sự ra đời của một thể thơ mới – thơ tự do mà Walt Whitman là người khởi xướng:

“Vốn đã hiểu từng tấc đất mỏm đá
Những bông hoa mùa hè
Những vì sao, cơn mưa mùa hè cho tôi niềm cảm phục

Vốn đã lắng nghe trong ánh hoàng hôn tuyệt diệu
Tiếng chim hót trên cành thông tuyết chốn đầm lầy”

Ngầm mách bảo, cảnh báo về việc Hà Nội tàn hủy miền đất “Venice phương Đông”( cảm nhận của một người Ý hồi thế kỷ 14), có phải KTS ý tứ, tế nhị, mượn lời thơ của một người Mỹ, để luận giải về vị thế, tâm thế con người trước những mặt nước, ao hồ, thiên nhiên?

Nhận thức, cảm xúc, hành xử của họ mới chính là chất liệu để xâu chuỗi nước, hồ với tư cách là một vật liệu, định vị, định hướng, kiến tạo hình thái của đô thị, nơi nuôi sống con người, nơi sắp đặt không gian thử nghiệm các giác quan, địa điểm của ký ức, nơi tiếp nhận, cất giấu vẻ đẹp của quá khứ, những thăng trầm của lịch sử, cái nôi văn hóa, tác nhân đánh dấu nền văn minh…?

Đọc lại Walt Whitman , chỉ muốn ngừng viết, ngửa mặt lên trời mà ngâm ngợi và… cầu nguyện:
“Lâm thủy, đăng sơn, nhất lộ tiệm nhập giai cảnh
Tầm nguyên phỏng cổ thử trung vô hạn phong quang”

Tạm dịch:
“Ngắm nước, lên non, một lối dần tới tiên cảnh
Tìm về bản nguyên, cõi ấy sáng tỏ đến vô cùng”

Cùng thời và không xa cái ngày mà Thần Siêu ( Nguyễn Siêu) hay cao nhân nào đó viết mấy câu đối ở Tháp môn, cổng chính đền Ngọc Sơn, David Mizell Jr, người Mỹ đầu tiên đến cắm đất, dựng nhà, xây trang trại trên đầm lầy. Ban đầu họ định danh miền đất mới là Lakeview. Đó cũng là một diễn dịch khác, giản dị, chất phác hơn của “Lâm thủy”.

Để các con có nhiều lựa chọn, niềm tin, hy vọng mỗi khi tới gần, chiêm ngắm, hòa cùng suối sâu, sông dài, hồ rộng, biển lớn rồi “tiệm nhập giai cảnh”, lại xin được mượn lời thơ “Hát cho chính mình” của Walt Whitman. Xin gửi đến cho mọi người và cũng là tự… ru mình vậy!

 

I loafe and invite my soul,

I lean and loafe at my ease observing a spear of summer grass.

My tongue, every atom of my blood, form’d from this soil, this air,

Houses and rooms are full of perfumes—the shelves
are crowded with perfumes,

I breathe the fragrance myself, and know it and like it,

The distillation would intoxicate me also, but I shall
not let it.

The atmosphere is not a perfume, it has no taste of the distillation, it is odorless, It is for my mouth forever, I am in love with it,

 

Tôi thong thả bước đi và ngỏ lời mời gọi linh hồn

Khi chênh vênh nghiêng, tôi bình thản nhận ra những ngọn cỏ mùa hè sắc nhọn.

Tiếng nói, mọi điều sâu kín ẩn trong máu huyết tôi, hình thành từ đất này, từ bầu không khí này

Ngôi nhà tràn đầy hương hoa

Tôi hít thở hương thơm và biết mình yêu thích nó

Khi chưng cất hương thơm trời đất, tôi mê say nhưng sẽ không để nó chế ngự

Bầu không khí không có hương vị, mãi gắn bó theo từng nhịp thở và tôi yêu….

3 (1)

Kiến trúc phong cách Địa Trung Hải vùng Tây Ban Nha ở hồ Ocseola

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s