Cẩu giản và…

 

 

Cẩu nên chưa giản?

1 (1)

                       1 (3)     1 (2)

 

Mạo danh Minimalism? (6- 2019)

 

Gần đây, trên báo có nhiều bài viết tán thưởng, ngợi ca những căn hộ, kiến trúc, thiết kế nội thất theo phong cách tối giản ở Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Sài Gòn…
Ngoài ngôn từ, theo những bức ảnh đi kèm, minh họa, thật khó nhận thấy từ các công trình này tinh thần tiết chế, ý thức buông bỏ, thái độ xa dời những tham muốn vật chất và các nỗ lực hướng đến một cuộc sống có ý nghĩa hơn. Chỉ thấy từ những căn hộ… cao cấp một không gian trống rỗng, nghèo nàn, buồn tẻ. Vách kính dựng lên vô cớ. Không gian học của con nhỏ hơn mức cần thiết, sách vở, đồ dùng để tùy tiện dưới sàn. Bữa cơm của gia đình tuềnh toàng, mâm để xuống sàn, mọi người ngồi bệt trong một tư thế vẹo vọ chẳng khác những người nông dân thời bao cấp nghèo khó …

Tuy nhiên, ý thích, cách sống của mỗi người, lựa chọn của một gia đình là chuyện riêng tư, không nên lạm bàn. Chỉ tiếc, người viết, các tòa soạn và kiến trúc sư thiết kế đã hiểu, diễn đạt sai lạc những nguyên tắc, quan niệm Minimalism của phương Tây hay tinh thần tối giản tuyệt hay của phương Đông?

Về cách sống này, người xưa bình và phẩm là: “cẩu giản”. Trong những ngữ cảnh cụ thể,  “Cẩu” không chỉ là ẩu, cẩu thả, bừa, tuỳ tiện, tạm, tạm bợ, làm lấy được, không có ý lo tới chỗ lâu dài, tầm nhìn xa rộng, nhân văn. “Giản” không chỉ là qua loa, sơ sài, thờ ơ, bất cẩn, không thấu đáo.
Albert Einstein từng nói: “Make things as simple as possible but no simpler.” – “Không thể hoàn tất những điều đơn giản bằng sự giản đơn”


Minimalism ?

 

                      2 (2)                              2 (1)a

2 (1)

Vườn sỏi, trà thất, chùa tháp Kyoto, Nhật Bản (1995)

Ở một khu sân golf sang trọng cách HN không xa, dọc con đường đắt giá bậc nhất bên bờ vịnh Hạ Long… thấy không ít những căn hộ được copy, sao chép, mô phỏng biệt thự Savoye của Le Corbusier, Nhà kính ở New Canaan của Philip Johnson, Biệt thự Tugendhat của Ludwig Mies van der Rohe

Ngay trong những cuộc đất đắt tiền, sang trọng, có cảnh quan núi đồi, thảm cỏ, mặt nước, biển đảo, di sản thiên nhiên thế giới, đẹp như mơ, lại thấy những khối hộp vuông chằn chặn. Không khí ô nhiễm, an ninh không tốt nên tường, cửa vây kính. View nhìn mở rộng nhưng lại đóng gói kiến trúc thành hộp kín, thiếu khí tươi và chi phí làm mát thì … không cần tính đếm.  Công trình giấu đi được những hàng cột kết cấu thô cứng thì lại phơi lộ ra những rèm tre chống nắng vụng về và chẳng có được cái tiện ích giản dị, cái thú vui thuần nhã của nhà tre ở quê…

Ở miền nhiệt đới nóng ẩm, chẳng phải vô tình, những tinh hoa Minimalism từng tạo nên diện mạo mới cho kiến trúc hiện đại nhân loại  đã lộ nguyên hình những… “máy ở”. Kiến trúc miền ôn đới từng tương phản, đối lập, phản kháng với những cầu kỳ, xa hoa, kỳ vỹ của các hàng cột Hy- La, vòm cong Gothic, mái vòm Phục Hưng… cơn cớ gì lại trôi giạt về gần xích đạo rồi nghênh ngang,  học đòi, khoe mẽ vô lối …?

Tối giản …!

3 (3)

3 (1)

 Khu tưởng niệm trịnh Công Sơn ở Bình Quới, Sài Gòn (2000)

 

Nếu tạm hiểu là giản lược, giản dị đến hơn nhất, tối ưu, tinh hoa, có thể chữ “Tối giản” không to tát, kinh viện, trừu tượng nhưng nó đa tầng, đa nghĩa, tinh tế và phổ quát hơn Minimalism?

Nhiều năm qua, trong khi văn minh phương Tây đang có xu hướng thắng thế, thời thượng, có thể “Tối giản” đã ngược đường và được chuyển ngữ từ Minimalism. Báo chí, nhiều nhà nghiên cứu và cả giới nghề trên thế giới lại có xu hướng cho rằng Minimalism hình thành, phát triển từ giữa thế kỷ trước ở Âu- Mỹ.

Nhưng, nếu đặt Minimalism trong một tiến trình tiến hóa của kiến trúc và văn minh nhân loại, e rằng niên đại trên chưa chính xác, định nghĩa này tự khu biệt, hạn hẹp và có phần vội vàng, lệch lạc?  Có lẽ các nhà phân tích, lý luận hay truyền thông cần một sự điềm tĩnh, thấu đáo hơn chăng?

4 (3)

 

4 (2)              4 (6)                   4 (5)

4 (1)

Six Senses Ninh Van Bay, Nha Trang (2014)- Tối giản là một hành trình khiêm nhã để kiến trúc và con người trở về, hướng tới gần nhất với thiên nhiên, chạm vào tự nhiên. Từ sau 2005, thật khó tìm thêm một kiến trúc nào vừa hiện đại vừa đậm đà bản sắc hơn thế?

 

Hãy thử ngược dòng lịch sử văn hóa- kiến trúc Nhật Bản. Thử tới những trà thất, những  “Ngôi nhà Không” ở Hoàng cung, để hiểu về một kết cấu, một cấu trúc: Hòa, Kính, Thanh, Tịch. Tới Kyoto để ngắm vườn sỏi, vườn khô. Đến Nara để lưu nhớ về kiếm đạo…

 

Giản đơn, gần gũi hơn, hãy trở về với khu nghỉ đẳng cấp Six Senses Ninh Van Bay, chậm bước quanh khu đền thờ Trịnh Công Sơn ở Bình Quới, Sài Gòn… Có thể hai không gian hiếm hoi này sẽ cho phép người ta chạm nhẹ, nhìn sâu hơn vào một khái niệm Tối Giản Việt. Có thể người ta sẽ dần nhận thấy rõ hơn xuất sứ, dấu mốc, thành tựu, sự lan tỏa những quan niệm rất khác giữa Tối giản và Minimalism.

Thử ngẫm về những đường kẻ thẳng cùng kiệt giản đơn, các mặt phẳng cùng khối màu nguyên và hệ lưới trừu tượng từng ảnh hưởng sâu sắc, toàn diện tới kiến trúc và rất nhiều lĩnh vực khoa học sáng tạo của Mondrian. Họa sỹ lừng danh có chép lại, cóp lại, mô phỏng lại các cấu trúc khung gỗ, trật tự và logic của thảm Tatami trong những ngôi nhà, từ kiến trúc shinden-zukuri dựng trên đất hẹp và nhiều động đất ở nhật Bản cách nay gần 13 thế kỷ?

 

Vào thế kỷ 15, trong khi Filippo Brunelleschi còn đang mải mê với mái vòm bằng gạch khổng lồ bao phủ không gian trung tâm của Nhà thờ Florence để trở thành KTS đầu tiên phát triển kiến ​​trúc Phục Hưng thì những người thợ xây nhà quê ở Nhật Bản đã hoàn tất phong cách Shoin với những tác phẩm tối giản trác tuyệt.

Le Corbusier từng nói: “Khoảng trống, ánh sáng và sự ngăn nắp cần thiết chẳng kém gì cái ăn và một mái nhà với một con người”. Frank Lloyd Wright từng nói: “Hình thức và công năng là một”. Nếu so sánh với triết lý tinh tế, gần như vô ngôn của kiến trúc Trà thất Jo-an, e rằng, các ý tưởng của hai KTS lừng danh, từng được giới nghề trích dẫn rất nhiều này đã muộn hơn 6 thế kỷ và có phần nôm na, vụng về?

Chắc chắn câu nói nổi tiếng Less is more được cho là của Ludwig Mies van der Rohe xuất hiện muộn hơn bốn thế kỷ so với Haiku – những câu thơ không thể ngắn, xúc tích hơn?

Hẳn là Minimalism sẽ còn phải suy ngẫm nhiều về “nhất chiêu tất sát” của kiếm đạo- kendo Nhật Bản.

Có nhìn lại như thế mới tạm thấy Minimalism là một hành trình mà kiến trúc phương Tây nhọc nhằn kế thừa rồi thoát bỏ, đoạn tuyệt với di sản quá lớn của kiến trúc cổ điển. Nó vật vã tìm kiếm một vài nhóm giải pháp nhiều phần kỹ thuật, cố gắng đổi thay, làm cách mạng về không gian, nhằm thỏa mãn những nhu cầu vật chất không có điểm dừng của con người, đáp ứng tiện ích, công năng của không gian đô thị đang ngày càng bị nén ép, dần hẫng hụt các giá trị nhân văn.

“Tối Giản” thì khác rất nhiều, đôi chỗ còn ngược đường với  Minimalism. Ngay ban đầu, từ rất sớm, trong những công trình nhỏ bé nhất đến những biểu tượng lớn, “Tối giản” đã mạnh mẽ chối bỏ cái khệnh khạng, lòe loẹt, rườm rà của quyền lực thế tục trong kiến trúc phong kiến Trung Hoa. Nó lặng kẽ tiếp nhận tinh thần vi diệu của Vô Vi trong Đạo Lão. Nó nghiêm cẩn chắt lọc cả những cái buông bỏ, buông xả của Phật giáo. “Tối giản” nắm bắt công cụ Kinh Dịch huyền nhiệm để biểu đạt những giá trị lớn, đa tầng, vi tế hơn mọi vỏ xác kiến trúc.

Tối hậu, lược bỏ công năng, chắt lọc tiện ích, buông xả nhu cầu sở hữu nhiều hơn các giá trị vật chất, để con ngườigiao hòa với đại đạo, kiến trúc hài hòa cùng trời đất, “Tối Giản” tiếp tục tiết chế rồi đồng hành với chỉ một chữ, một con âm, một đại tượng: Zen (Thiền).

 

4

Nhà của lãng tử Quý Đức ( Tam Đảo 7-2008)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s