Bernini và Vatican

f

h

Quảng trường Thánh Peter  Vatican và kiến trúc của Bernini

 

Lần đầu tiên đứng trước Vatican, thú thực, tôi bối rối, choáng váng, ngây ngất.

Phải mất một lúc lâu tôi mới hồi tâm và tự hỏi: Để… chạm khẽ vào thành phố nhỏ bé nhất thế giới nhưng tầng tầng lớp lớp những tuyệt phẩm kiến trúc, điêu khắc, hội họa, trang trí nội thất thì nên bắt đầu từ đâu, thời đại, công trình, tác phẩm nào, của ai…?

Những câu hỏi không nhỏ này cứ đeo đẳng mãi ngay cả khi tôi đã dời xa miền đất mà bất kỳ ai cũng bảo rằng: Mọi con đường trên thế gian này đều dẫn đến thành Roma.

Tình cờ, một lần ghé qua quán ăn Ý trong một khu đô thị mới của Hà Nội. Thật buồn, ngay phía sau lưng tôi là chú ngựa tung bờm được chép lại từ điêu khắc “Vua Louis XIV cưỡi ngựa” đang đặt ở Cung điện Versailles, Pháp. Khuất lấp bởi hàng ghế cao là cái tên từng khiến bất kỳ ai yêu quý Vatican, Roma- trung tâm nghệ thuật thế giới đều phải sửng sốt, kinh ngạc, khâm phục: Bernini!

Có điều gì mách bảo, dù chỉ bằng tâm tưởng, ký ức, hồi nhớ, hãy trở lại ngay Vatican huyền thoại.

Bay cùng Cupid

a

Tranh tường Thiên thần và những câu chuyện ẩn dụ khi lý giải về Kinh Thánh của Thánh Augustine 

Tôi nhớ lại cảm giác như được các thiên thần bé nhỏ gọi mời, nâng đỡ, dìu dắt rồi cùng bay lên trên khoảng không rộng lớn của Vatican. Tôi như vượt qua mái vòm huyền thoại, lướt trên khu vườn Giardini Vaticani cổ tích rồi lang thang, treo mình trên những bức tranh tường…

Khi bay cao trên bầu trời Roma chẳng hiểu vì sao tôi lại nhớ về Florence, Tuscan. Cùng đến từ xứ sở lạ kỳ này để kiến tạo một Vatican huyền thoại, Leonardo và Michelangelo thì quá vỹ đại. Phần lớn di sản hội họa của Sandro Botticelli, và Rafael, … thì vẫn lơ lửng trên tường, trần, cao và xa quá. KTS Donato Bramante thật đáng nể nhưng dấu ấn của ông chưa thực sự tạo nên những kết nối, chuyển tiếp của Thời đại Phục hưng như Baroque. Những tác phẩm kiến trúc nổi tiếng nhất của Filippo Brunelleschi chỉ dừng lại ở quê hương…?

Đang lúc phân vân, do dự, cân nhắc, lựa chọn, hình như chính những cậu bé Cupid, Eros, thiên sứ bé nhỏ, có đôi cánh hồn nhiên, những mũi tên yêu cảm tính, không chút toan tính, con trai của Mars và Venus đã đến và thì thầm bên tai tôi: Gian Lorenzo Bernini!

Theo mách bảo đó, tôi chợt nhớ rằng mình mới chỉ vội vã lướt qua Apollo và Daphne của Bernini ở bảo tàng Louvre, Paris. Tôi chưa kịp đến Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, New York để trực cảm, chiêm ngưỡng Thần dê bị các thiên thần trêu chọc (1562-1629)- một tác phẩm siêu phàm, không tưởng về giải phẫu đá. Tôi không đủ thời gian đến Santa Maria della VittoriaRome để thưởng lãm The Ecstasy of Saint Teresa- Sự bàng hoàng của Thánh Teresa-  tuyệt phẩm của nghệ thuật Baroque trong Nhà nguyện Cornaro, St Mary of the Victory. Tôi mong sẽ một lần được diện kiến  The Goat Amalthea with the Infant Jupiter and a Faun- Dê Amalthea với thần Jupiter và thần Rừng- tác phẩm được Gian Lorenzo Bernini thực hiện vào khoảng giữa năm 1609 và 1615 khi ông mới 8 tuổi và hiện nằm trong Bộ sưu tập Borghese tại Galleria Borghese … 

 

Bù lại, trước Vatican, sự nghiệp vỹ đại của Bernini hiển hiện trong rất nhiều các tác phẩm quy hoạch, kiến trúc, điêu khắc, trang trí…

Đó là những hàng cột Colonnade  có kích cỡ, quy mô khổng lồ, chưa từng thấy, một không gian gợi lên cảm giác choáng ngợp. Đó là hồi quang rực rỡ được tái hiện, phóng chiếu, khuếch đại từ những hàng cột Doric của La Mã hùng tráng khi xưa. Những hàng cột trầm mặc, uy nghi, kiêu hãnh không chỉ đưa ra một định nghĩa, khái niệm kinh điển về không gian quảng trường. Kích cỡ bất ngờ, không tưởng của vật liệu đá không chỉ định vị và mở ra một quảng trường lớn, nơi nhiều người nhất có thể nhìn thấy Đức Giáo Hoàng ban phước lành từ ban công. Với Quảng trường St. Peter’s Basilica, Bernini mong muốn biến đó trở thành một biểu tượng, sự mặc khải về thiên đường. Tới đó, sau một hành trình dài, bước vào quảng trường rực rỡ, mọi giáo dân tìm thấy, cảm nhận sâu sắc từ tuyệt phẩm kiến trúc này một “Vòng tay của Mẹ” thiên chúa, của Giáo hội, Giáo hoàng

ga
Trung tâm quảng trường St. Peter’s Basilica , sừng sững, kiêu hãnh cột biểu tượng của văn minh Ai Cập. Ngày ngày, Bernini đã biến obelisk- thành chiếc đồng hồ mặt trời lặng lẽ mô tả những chuyển vận huyền hoặc, miên viễn, không dừng nghỉ của vũ trụ? Đó là ngón tay của Thiên chúa nhắc nhớ nơi đây Thánh Peter đã bị đóng đinh?

e
Trung tâm nhà thờ Thánh Peter, xuyên qua tương phản sáng tối những tia sáng thần Crepuscular màu cam hiện ra lúc bình minh và hoàng hôn, dưới mái vòm huyền thoại lấy cảm hứng từ mái vòm khổng lồ Pantheon cổ đại  của Michelangelo là Nhà nguyện, ban thờ Thành Peter. Trên cột xoắn solomonicas, gợi nhớ Jerusalem, nơi Chúa Kitô  bị đóng đinh, phục sinh và lên trời. Đây là tác phẩm đầu tiên mà Bernini tạo nên những hài hòa  của chuyển động kỳ ảo từ cái tĩnh lặng, một phối cảnh mới của điêu khắc và kiến ​​trúc, thể hiện sự phát triển quan trọng trong thiết kế và trang trí nội thất nhà thờ. Tầm nhìn thống nhất, độc đáo  mang đến những công trình, tác phẩm “không có gì giống như nó từng được nhìn thấy trước đây.

Ở những nơi khác trong Vatican, Bernini đã sắp xếp lại, kiến tạo, tôn vinh không gian trống rỗng hoặc không có thẩm mỹ hiện tồn thành một tổng thể kỳ vĩ. Và cho đến ngày nay chúng vẫn là biểu tượng không thể xóa nhòa.

 

Lời nhắn từ bộ xương tử thần

c

Tôi dừng lại rất lâu trước Lăng mộ của Giáo hoàng Alexander VII. Tác phẩm mô tả Đức Thánh Cha quỳ gối, mải mê cầu nguyện. Chung quanh Đức Thánh Cha là Thần Nhân Ái- Charity bế một đứa trẻ trên tay, Thần Chân Lý- Truth đặt chân lên bản đồ thế giới. Và bên dưới, bất ngờ hơn là bộ xương của Tử thần được mạ vàng đang giơ cao đồng hồ cát biểu tượng của “memento mori”- “Hãy nhớ bạn sẽ chết!”.

Kể từ khi 8 tuổi, với điêu khắc một cái đầu đá, thiên tài Bernini đủ khiến Giáo hoàng Paul V choáng váng tuyên bố: “Chúng ta hy vọng rằng thần đồng này sẽ trở thành Michelangelo trong thế kỷ của cậu ấy.”

Và thực sự là suốt hơn 70 năm sau đó, Bernini làm thay đổi diện mạo của Rome thế kỷ 17 cũng như Michelangelo đã định hình Florence và Rome một thế kỷ trước.

Để có được thành tựu  phi thường đó, cả đời, Bernini là một nghệ sỹ kỷ luật, tự giác và làm việc không mệt mỏi.  Người đời ngờ rằng, trong hơn 80 năm, Bernini chỉ dành vài tháng cho ăn và ngủ. Mỗi ngày, sau khi dùng than đánh dấu trên đá cẩm thạch ở một trăm nơi cho các cộng sự, bản thân Bernini lao động bảy giờ trên một khối đá cẩm thạch. Theo mô tả của một người bạn, nhà điêu khắc vừa trò chuyện sôi nổi về các công việc trong khi vẫn cúi gập mình, mải mê đục đẽo  không dừng nghỉ.

Có phải mượn tử thần trong điêu khắc cuối cùng của mình, Bernini nhắc nhớ mọi người rằng: thời gian đã và sẽ lạnh lùng trôi qua. Và hơn 80 năm sống đời, bằng mọi nỗ lực, Bernini không dễ dàng tuân phục rồi tìm mọi cách vượt thoát quy luật nghiệt ngã, không tránh khỏi của trật tự vũ trụ?

Bernini trở nên bất tử theo cách bình dị mà khó ai có thể theo được?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s