Vienna và giao hưởng chiến tranh

 

 

 

Biển Đông dậy sóng. Thần chiến tranh lại tỉnh giấc?… Chợt nhớ, tròn một thế kỷ trước, chính nơi đây, trên  xứ sở bình yên và xinh đẹp như mơ này, từng có những gã đàn ông châm ngòi cho một cuộc chiến kéo dài từ 1914 đến 1945?

a

Lâu đài vỹ đại Schonbrunn. Trong tâm trí nhiều người, Vienna sẽ luôn là một ấn tượng rất khó quên.

Trên kiến trúc lâu đời nhất của thành phố, chiếc tháp dang dở trên nóc nhà thờ Stephan như khắc khảm lên trời cao lời nguyền bí ẩn của một mối tình tuyệt vọng. Những kiến trúc Baroque tráng lệ, những điêu khắc nhân sư quyến rũ của Belvedere vẫn ngạo nghễ suốt hơn 400 năm. Hoàng cung Hapsburg kiêu hãnh, trầm mặc. Mùa hè, ngoại ô vẫn đẹp và trong vắt như những nét nhạc mà cậu bé Wolfgang Amadeus Mozart đã viết trong lần đầu tiên đến thành Vienna. Con sông Danube vẫn bình thản đến nao lòng. Đây là nơi mà Phạm Duy muốn tìm đến trước khi thoát bỏ kiếp trần để bước vào cõi vĩnh hằng. Nhạc sỹ tha hương từng nghẹn ngào: Hay là chết bên bờ sông Danube… những đêm sáng sao…

 

b-1

Nhưng lịch sử lại mách bảo với tôi một thành Vienna của những lời ca ai oán, một giao hưởng khác về định mệnh, một opera bi tráng, một requeum buồn thương nào đó.  Tôi không may mắn tận hưởng hết những cung bậc êm ái, thanh nhã, lãng mạn hay sâu lắng nhất từ một miền cổ tích.

b

 

 

Đêm khuya, chẳng hiểu vì đâu, chẳng biết lý do nào đã dẫn tôi dừng lặng ở một khoảng đất trống mang danh quảng trường Karls.

Giữa sân cỏ, Daniel Knorr dựng lên điêu khắc Vụ nổ- Explosion.  Được tạo nên từ những sợi thép không rỉ, các cột khói văng ra bốn phía như xé toạc không gian yên bình.

Hầu hết các tác phẩm điêu khắc của Viên đều ít nhiều liên quan đến các cuộc chiến. Nhưng chưa có tác phẩm nào mô tả, biểu đạt một dạng mỹ cảm mới về chiến tranh như Daniel Knorr.

Từ những ám ảnh về chiến tranh ở Việt Nam, từ khi súng đạn và những hình ảnh hủy diệt đã tràn ngập trên các loại kênh truyền thông, nghệ sỹ người Rumani này muốn mang tới Vienna một ẩn dụ về chiến tranh. Explosion đã tạo ra một khoảnh khắc của sự tĩnh lặng . Những cột khói bị đông cứng như khới lên những đối thoại vô ngôn về cách con người ta nhận thức và hành xử với chiến tranh vcũng như hàng loạt biến cố khác trong cuộc đời.

 

d Bound to fail

Mấy năm trước, cũng tại bãi cỏ này, người Vienna đã cho dựng “Bound to fail” tạm hiểu là sụp đổ- tác phẩm của điêu khắc gia nổi tiếng Henry Moore. Khác hẳn với những mô típ hình hài đàn bà ẩn hiện mềm mại trong những chuyển động của núi đồi, thiên nhiên, “Bound to fail” lại có những lỗ đen lớn, sâu hoắm và sắc lạnh. Thân thể người đàn bà như bị đạn bắn, giáo đâm hay gươm khoét thủng. Không có chỗ cho những biểu hiện duy mỹ, cầu kỳ, tráng lệ của điêu khắc Phục hưng, Baroque… Những dấu vết hun hút đủ khiến hình hài đàn bà oằn oại và chuẩn bị đổ sụm.

Đến từ Việt nam, tôi hiểu điều gì xui khiến mình trở nên quá mẫn cảm với “Vụ nổ” hay “Bound to fail”…?

c-3

Tổng lãnh thiên thần Michael chống lại Lucifer trong cuộc chiến trên thiên đàng

Cách đây vài trăm mét thôi, từ hàng trăm năm nay, trên mặt tiền của Hoàng cung, thần Hercules vẫn hung hãn tiêu diệt các nữ thần, Nhân mã và tiếp tục lao tâm khổ tứ với 12 kiếp nạn đẫm máu.

Ngay kế bên là các nhóm tượng đài tuyệt đẹp có tên gọi Quyền lực của biển hay Sức mạnh của đất. Nam thần Đất và Nữ thần Nước được dựng lên, được tôn vinh trên biết bao đau đớn quằn quại, những xung đột bất tận của con người.

Mỹ cảm của điêu khắc Phục Hưng đâu chỉ dừng lại ở việc phô lộ những cơ bắp, đường cong của cơ thể người. Phía sau cái mãn nhãn, lướt qua những ấn tượng thị giác và đừng quên lột bỏ vỏ xác của cái đẹp, có gì đã chạm đến lằn ranh cuối cùng của những nỗ lực sinh tồn.

Dường như mọi điêu khắc đều được sinh ra để mô tả, tái hiện rồi tưởng thưởng về những cuộc quyết đấu man dại của con người thời kỳ đồ đồng, đồ sắt từng được mô tả trong thần thoại Hy-La. Trong khoảnh khắc mong manh, khi sắp chạm tay tử thần, từ cơ thể những vị thần, từ trong các mạch máu của mỗi chiến binh bỗng bộc lộ và rạng ngời vẻ đẹp ma mị? Đó là một  khúc xạ của địa ngục, là hồi quang rờ rỡ của một quyền lực tàn hủy?

Trên đồi cao, trong khuôn viên lâu đài vỹ đại Schonbrunn, từ nơi có thể bao quát toàn bộ thủ phủ của đế quốc Áo – Hung, kiến trúc sư Johann Bernhard von Erlach đã xây dựng tòa nhà Gloriette như một biểu tượng tôn vinh các cuộc chiến, ngợi ca thần chiến tranh. Suốt hơn 500 trăm năm qua, kiến trúc Tân cổ điển ấy vẫn ngạo nghễ, sừng sững bất chấp sự hùng mạnh, suy vong hay biến mất của đế chế. Khung cảnh kỳ vỹ ấy cũng đã kịp làm phông nền cho gã điệp viên James Bond thoáng hẹn hò với người tình trước khi kịp bắt tay vào những cuộc bắn giết mới …

a-1

Staatsoper

 

Nếu chót bị cuốn vào một thành Vienna khác ngược và đầy nghịch lý, chắc chắn người ta không thể bỏ qua Staatsoper. Cách quảng trường Karls chỉ vài bước chân, Nhà hát quốc gia vẫn sừng sững và lặng phắc. Có thể nó không mềm mại và tình cảm như nét vẽ trên tranh màu nước của Hitler từng được bán đấu giá ở Thụy Điện, Anh hay Mỹ gần đây. Nhưng những hàng cột, mái vòm, điêu khắc các vị thần vẫn tôn vinh những dấu ấn của thời kỳ La Mã hùng mạnh.

Kế bên nhà hát, điêu khắc nữ thần lấy cảm hứng từ ca kịch Magic Flute của Mozart thật duyên dáng và quyến rũ. Có biết bao người ước muốn tới đây để thưởng thức những bản giao hưởng số 9 của Bethoven, Riquime của Mozart, Dạ khúc (Serenade) của Franz Schubert…

Ngay cả Hitler, trong những ngày đói rách, khốn khổ, khốn nạn nhất cũng từng bỏ ra những đồng tiền cuối cùng trong đáy túi để tới đây tận hưởng Rienzi hay Der Ring des Nibelungen- Chiếc nhẫn của người Nibelung- những tác phẩm opera nổi tiếng nhất của Richard Wagner.

Trong “La Part de L’Autre”, Eric Emmanuel Schmitt từng viết: “Với loại âm nhạc này, Hitler không nghe; hắn hít lấy nó, uống lấy nó. Bơi trong nó. Những làn sóng du dương của bộ dây, bộ gõ dìm hắn trong những đợt sóng nối tiếp nhau, hắn lăn lộn trong đó, lạc lối trong đó… Hitler  thuộc lòng từng câu hát, hắn chếnh choáng vì sự thanh cao, sự oai hùng ấy, hắn nạp sức mạnh từ thứ âm nhạc sung mãn này”

Hitler  thấy mình giống nhân vật chính với giọng ténor của Rienzi, một nhân vật chiến đấu đến chết để lật đổ các trật tự hiện hành. Trong cảm xúc và nhận thức, Hitler đã tìm thấy từ opera của Wagner những ý tưởng về “super man”, siêu nhân, hình bóng người anh hùng của Dionysus hay cảm hứng để ông ta suy nghĩ về việc phát triển sự nghiệp chính trị.

Thật lạ, cũng thất bại trong tình yêu như Schubert, cũng từng khốn khó như Bethven, cũng thăng trầm như Mozart, từng mê đắm Wagner nhưng vì sao một Hitler đầy mẫn cảm, nhạy cảm không tiếp tục đam mê hội họa hay biến những ý tưởng kiến trúc vỹ đại thành hiện thực?

Trong tay kẻ từng bị Học viện nghệ thuật Vienna từ chối, cây cọ đã biến thành vũ khí. Màu biến thành thuốc súng và đạn. Không ai có thể tưởng tượng một họa sỹ với nét bút tao nhã khi thể hiện “Đức mẹ Mary và Jesus Christ”, “Nhà có một hàng rào trắng “ hay “Nhà thờ trắng ở Wachau” lại có thể thảm sát hàng triệu người.

Không ai có thể tưởng tượng được một gã trai từng ngã ngất khi nhìn thấy thân xác đàn bà trần truồng lại có thể là tác giả của hàng loạt lò sát sinh dân Do Thái.

Khi không trở thành kiến trúc sư, Hitler ra tay san phẳng hàng trăm thành phố làng mạc, thay đổi diện mạo đường chân trời của quá nhiều quốc gia.

Khi mất cơ hội thành họa sỹ, Hitler lấy máu của hàng chục triệu người để nhuộm lại màu cho mặt đất. Thế giới điêu linh…

140g6528_resize

Hoàng đế Franz Joseph

Trong lúc còn lang thang bất định với muôn vàn hoài nghi về chiến tranh và hòa bình, về những bài học từ lịch sử, tôi may mắn lạc chân tới một góc khuất của công viên Burggaten.

Giữa thế kỷ trước, Vienna đã dựng lên bức tượng đồng của Hoàng đế Franz Joseph. Gương mặt Hoàng đế nước Áo bớt cáu kỉnh, giận dữ nhưng buồn hơn so với bức chân dung của ông do nhà nhiếp ảnh Hoek chụp trong ngày một tháng tám năm 1914, sau khi ông tuyên chiến với Serbi?

Ủ rũ trong quân phục buông chùng, nhàu nhĩ, Franz Joseph  đang thương nhớ Công tước Franz Ferdinand, em trai mình, nạn nhân vụ ám sát bi thảm ở Sarajevo đã châm ngòi cho cuộc đại chiến thế giới  thứ nhất? Ông luyến tiếc Đế chế Áo- Hung sụp đổ? Ông buồn thương cho gần 20 triệu sinh mạng đã mất đi mà nhân loại không có một cơ hội nào để lập lại được một trật tự thế giới mới ngoài sự sụp đổ của các đế chế quân chủ? Hay là ông ân hận vì thời đại của ông, cuộc chiến thảm bại của ông đã kịp song sinh một đại dịch kinh hoàng cùng một trùm phát xít Hitler…?

Như Hercules, “Bound to fail” hay “Vụ nổ”, Franz Joseph tiếp tục im lặng, vô ngôn như vốn thế. Nhưng Franz Joseph khác muôn nghìn điêu khắc các vị thần, các tên vua, bao hoàng đế, những nhân vật đầy quyền sinh sát trên thế gian này là: ông biết… cúi đầu, biết buồn, biết suy tư, biết sám hối…? Đó có phải là giai điệu bí ẩn nhất của thành Vienna?

1

(2014)

 

 

Tầm nhìn Đà nẵng?

 

3_resize.jpg

Sự phát triển giả hiệu không thể là UFO?

Đô thị là cỗ máy làm ra của cải, là cái lò rèn đúc văn minh. Ngược lại đô thị cũng dễ là nơi sản sinh ra nấm độc. Đô thị có khỏe mạnh, có sức sống lâu bền. Đô thị có thể mắc bệnh, thậm chí trầm kha. Tất cả phụ thuộc ở ta, nhà quản lý biết quản trị có tư tưởng. Tất cả phụ thuộc ở ta, những thị dân không quên mình là những con ong làm tổ. – Hoàng Đạo Kính

 

 

Thành phố của những cái nhất?

5_resize.jpg

Góc nhìn này cánh sen cong Liên Chiểu như một lưỡi gươm lạnh? (   là ao hay 炤 đểtỏa sáng  đơi?

 

Một vài năm gần đây Đà Nẵng bỗng trở thành một hiện tượng nổi bật trong phát triển đô thị? Đâu đó, có người từng thốt lên: Ai đã từng một lần đặt chân đến thành phố Đà Nẵng sẽ không khó để công nhận một điều “thành phố Đà Nẵng lạ quá, nhanh quá, rộng quá và có thể đẹp quá (?)

Cùng với Bahia ở thành phố Trancoso, (Brazil); Bondi ở thành phố Sydney (Australia); Castelo ở thành phố Albufeira (Bồ Đào Nha); Las Minitas ở thành phố Casa de Campo (Dominica); Wailea ở đảo Maui, bang Hawaii (Mỹ), người Đà Nẵng tự hào với Mỹ Khê khi được một tờ báo uy tín bình chọn là bãi biển quyến rũ nhất hành tinh.

Trong lĩnh vực xây dựng, phát triển hạ tầng đặc biệt là các công trình giao thông, Đà Nẵng không khó khăn gì khi chỉ ra những dấu mốc đầy hãnh diện. Đó là hầm Hải Vân là hầm đường bộ dài nhất Đông Nam Á. Tuyến đường Liên Chiểu – Thuận Phước là đường ven biển dài nhất. Cầu sông Hàn là cây cầu quay duy nhất ở Việt Nam. Cầu Thuận Phước – cây cầu dây võng lớn nhất Việt Nam. Cầu Rồng được công nhận con rồng thép lớn nhất thế giới. Cầu Trần Thị Lý có gối trụ cầu lớn nhất thế giới. Sân bay quốc tế Đà Nẵng là cảng hàng không lớn nhất của khu vực miền Trung – Tây Nguyên. Hệ thống cáp treo lên đỉnh Bà Nà là tuyến cáp treo một dây dài nhất, có cao độ chênh lệch giữa ga trên và ga dưới lớn nhất. Hơn 10 km dọc bờ biển sẽ hình thành chuỗi khách sạn , khu nghỉ cao cấp đã được mệnh danh là con đường 5 sao. Cung thể thao Tiên Sơn được đánh giá là hiện đại nhất, nhì khu vực Đông Nam Á. Còn phải kể đến tượng Quan Thế Âm cũng… to, cao nhất khu vực… Gần kết thúc chuỗi thống kê, rất nhiều người quyết suy luận: Đà Nẵng là thành phố đáng sống nhất???

Với cá nhân người viết, cách khoe phô bộ sưu tập kỷ lục này chỉ giống như người nông dân vừa bán đất và loan tin khắp xóm về viêc mới tậu chiếc xe máy đời mới, một cái tủ lạnh to hay cái khoong vàng đeo cổ có trọng lượng được tính bằng nhiều lạng, lượng. Nếu chỉ cần thoát ra xa hơn cửa Hàn, đèo Hải Vân hay đảo Hoàng Sa một chút để nhìn lại, người ta sẽ thấy những thống kê trên chỉ phản ảnh chân xác tâm lý mặc cảm, thiếu tự tin vào bản thân của người thích sưu tập mà thôi.

 

Không chỉ là khát vọng

4_resize.jpg

Người ĐN dưới vương triều của cò đất bá Thanh rất ư thích” Giải pháp đà điểu” không thấy, không dám nhìn thẳng vào sự thật, thích lừa dối bản thân?

Ở một góc nhìn cởi mở và sòng phẳng hơn thì đằng sau những kỷ lục có thể nhận thấy là một khát vọng, khát vọng rất lớn, khát vọng cháy bỏng. Ngay Bá Thanh- người có nhiều quyền lực nhất thành phố cũng chẳng giấu diếm khi tuyên ngôn rằng: “làm được gì chưa biết nhưng phải có khát vọng”.

Tiếp theo những công trình cụ thể, những phần việc đã làm, người Đà Nẵng đang nỗ lực phấn đấu “làm sao để trong tương lai không xa lắm 5-10 năm nữa, sẽ có một Đà Nẵng công nghiệp phát triển, trong đó tập trung cho khu công nghệ cao, công nghệ thông tin; một thành phố mỗi năm đón 5-7 triệu lượt khách du lịch quốc tế; sẽ có những khu giải trí, nghỉ dưỡng cao cấp nổi tiếng, xây dựng thành phố thật sự là một nơi an lành, đáng sống”.

Bám sát theo định hướng này, các nhà lý luận và hoạch định chiến lược thì có nhiều cơ hội để sử dụng nhiều mỹ từ hơn. Họ chỉ ra xu thế tất yếu của Đà Nẵng phải là “đô thị ven biển, trung tâm du lịch, dịch vụ chất lượng cao, công nghiệp công nghệ cao phù hợp xu thế phát triển khu vực ASEAN và Châu Á, phát triển hài hòa giữa hiện đại và truyền thống và hướng tới phát triển đô thị bền vững”.

Các nhà văn hóa, kiến trúc thì kiên định con đường, một định hướng mù mờ: “Phát triển không gian đô thị Đà Nẵng để trở thành thành phố có bản sắc”.

Các quy hoạch sư yêu thích mô hình đô thị thông minh thì tìm kiếm hướng phát triển công nghiệp, công nghệ cao, tiến tới ĐN trở thành một cực về công nghệ đặc thù, đóng góp giải pháp đột phá xây dựng hạ tầng và dịch vụ CNTT, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững và có khả năng kết nối vùng.

Tiếp nối theo lộ trình trên, cụ thể hóa các ước vọng là hàng loạt cột mốc, mục tiêu, kế hoạch rất hấp dẫn. Đà Nẵng phải có quy mô dân số tối thiểu từ 2 đến 3 triệu người. Đà Nẵng phải là nơi thu hút nguồn lực lao động có tay nghề, thu hút chất xám. Xác định phát triển dịch vụ là đúng hướng nhưng Đà Nẵng cũng phải ưu tiên song song phát triển công nghiệp có hàm lượng công nghệ cao. Đà Nẵng phải là thành phố thu hút và tổ chức các sự kiện tầm vóc quốc gia, khu vực và quốc tế. Đà Nẵng phải tạo ra nguồn thu bền vững, giảm dần nguồn thu từ quỹ đất.  Đà Nẵng phải là Thành phố Môi trường, ở đó kinh tế phát triển dựa trên sự bền vững của hệ sinh thái, không khai thác cạn kiệt, không để lại các chất thải nguy hại. Đà Nẵng phải tổ chức lại không gian quy hoạch vừa thích nghi và sẵn sàng ứng phó với biến đổi khí hậu, vừa mang đến cho cộng đồng những không gian sống lý tưởng (biển xanh, cây xanh, không khí trong lành, các thiết chế văn hóa)… Vân vân và rất nhiều vân.

Nếu cứ lần bám theo động từ “Phải”, Đà Nẵng sẽ chuyển động theo con đường một chiều rồi tiến thẳng tới mô hình đô thị nào? Alexandria của Ai Cập? Constantinopole của Bizantine? Marseille của Pháp? Rotterdam của Hà Lan? Liverpool của Anh? New York của Mỹ? Singapore? Hongkong? Hay… Hội An của TK 16- 17?

Những cách nhìn khác

 

140G1439_resize_resize.JPG

Khoảng cách chụp giữa hai bức ảnh này là 5 năm

a (2)_resize.JPG

Định hướng, quy hoạch một đô thị thông minh, sống tốt dĩ nhiên không chỉ là mong muốn của lãnh đạo kết hợp các thao tác di chuột của quy hoạch sư rồi cùng nhau vẽ ra một tương lai hấp dẫn, bắt mắt.

Bên kia bờ Thái Bình Dương, trong bài viết “Đồng tiền của nước ngoài đang làm thay đổi thành phố biển”, The Financial Times không mấy lạc quan khi nhìn nhận về Đà Nẵng. Tờ báo rất có uy tín của Mỹ nhận định: “Ở Việt Nam, Đà Nẵng là điển hình của sự hăng hái phát triển tập trung vào bất động sản…Sự rủi ro nằm ở chỗ sự phát triển này đang dẫn đến quá nhiều vụ đầu cơ đất đai và làm sao nhãng nhu cầu phải phát triển những ngành có ích hơn để tạo ra việc làm trong dài hạn, chẳng hạn lĩnh vực sản xuất.”

Còn một vài chuyên gia trong nước thì dè dặt, rón rén đặt ra nghi vấn: Chúng ta đã thật hài lòng với những gì đã có?

Thực tế tăng trưởng quá nóng của Đà Nẵng đã xui khiến rất nhiều người nghi ngờ về sự phát triển bền vững của đô thị này. Những thay đổi của Đà Nẵng có gắn kết, tương thích với tầm nhìn, sự phát triển của hệ thống các đô thị ven biển trong một chiến lược tổng thể phát triển đô thị Việt Nam hay không? Trong suy nghĩ, phát biểu, hành xử của những lãnh đạo thành phố được xây dựng trên những lí luận cơ bản nào về qui hoạch xây dựng đối với các đô thị ven biển? Mấy năm qua tốc độ đô thị hóa quá nhanh có làm cho Đà Nẵng mất đi hoặc biến dạng hệ sinh thái nội và ngoại vùng? Các dự án qui hoạch đô thị, du lịch có bị  xé nhỏ, khu biệt làm ảnh hưởng đến tổng thể ? Hậu quả nào sau khi mở những tuyến đường đô thị quá lớn, xây dựng những công trình dịch vụ du lịch khách sạn, nhà hàng quá gần sát với mép biển ( kể cả những công trình cao tầng rất gần căn cứ căn cứ quân sự trọng yếu)? Với việc công bố 21 điểm nhấn về kiến trúc thì đôi bờ sông Hàn sẽ có diện mạo, hồn vía ra sao?

Kiến trúc như một phép thử

7_resize.jpg

 

8_resize.jpgCon đường 5 sao? hài vãi.

Nếu chưa có điều kiện đi sâu phân tích trên lý thuyết cũng như thực tiễn, hãy thử nhìn lại một vài công trình đầu tư của thành phố, đầu tư nước ngoài và đầu tư của tư nhân, người Đà Nẵng và những ai quan tâm đến thành phố này sẽ không khó tìm ra những mối lo không nhỏ cho tương lai.

Nhìn nhận từ đầu tư nước ngoài, có thể lựa chọn Fussion Maia-một dự án khá tinh tế trong phát triển các khu nghỉ cao cấp. Quy mô đầu tư không lớn. Kiến trúc rất biết tôn trọng, tôn vinh trật tự của thiên nhiên. Trong xây dựng có sử dụng nhiều vật liệu địa phương, thân thiện môi trường. Deco cho thấy một khả năng kết nối tính logic, khoa học, thực tế của phương Tây với cái ẩn dụ tinh tế, hướng đến ấn tượng, hiệu quả thị giác của phương Đông. Tuy nhiên, trong khi vô tình tham gia vào một bản quy hoạch “đánh cắp không gian công cộng”( Viện trưởng Quy hoạch Bộ Xây dựng), tiếc thay Fusion Maia cũng chỉ nối dài hơn 10 km “đường 5 sao”.

Về đầu tư của nhà nước, Cung thể thao Tiên Sơn là một ví dụ rất đáng ngại. Khánh thành cuối năm 2010, với quy mô xây dựng hơn 40.000 m2, vốn đầu tư xây dựng hơn 1.000 tỉ đồng, công trình được đánh giá là hiện đại nhất, nhì khu vực Đông Nam Á . Nhưng, theo báo Thanh Niên, kể từ khi đưa vào sử dụng cho đến nay, công trình thể thao bề thế này chưa bao giờ tổ chức sự kiện thể thao nào đủ sức hấp dẫn để lấp đầy 6.000 chỗ ngồi (có thể mở rộng lên 7.200 chỗ) như sức chứa theo thiết kế. Từ một kiến trúc biểu tượng cho những đột phá, khởi sắc mới của phong trào thể thao, Cung thể thao Tiên Sơn đã chuyển thành một tác phẩm điêu khắc mới, một UFO để … ngắm nhìn, trầm trồ, thủ dâm  và tự sướng?

Trong một đầu tư khá cầu kỳ, tốn kém của Không gian xưa, phải rất khó khăn người ta mới có thể lựa, chọn một góc nhìn khả dĩ cho thấy dấu ấn, bản sắc của một kiến trúc thuần Việt. Ngay Memory một kiến trúc nổi bật trên dòng sông Hàn thơ mộng vẫn thấy rất cần hai chữ tiết chế trong deco, cách xếp đặt lo go, biểu tượng, thiết kế màu sắc, ánh sáng để đẩy không gian này trở nên sang trọng hơn.

Đà Nẵng cứ mất dần đi những cơ hội tuyệt vời để thực sự trở thành một xứ sở tuyệt vời?

Mỗi lần về đây, vui ít, buồn nhiều. Người viết chỉ có nhu cầu được ngồi lại một mình bên hiên nhà của một người bạn. Không gian không lớn rộng, hiên vườn tràn ngập màu xanh cây lá, mấp mô vài tảng đá mồ côi, thấp thoáng mặt nước, nghiêm ngắn một vài điêu khắc Chămpa…

Giá như Đà Nẵng cứ tiện ích, bình dị, sâu lắng và  gần gũi thiên nhiên như thế?

Có lẽ phải rất nhiều năm sau nhiều người Đà Nẵng mới kịp nhìn nhận lại những điều tưởng như quá giản đơn này?

9_resize.jpg

( 10- 2013 )

 

 

 

 

 

 

Tương lai nào cho Hội An?

 

 

2 (3)_resize

 

Mong manh bảo tồn

Gần 15 năm qua, không ai có thể phủ nhận được những nỗ lực của Hội An trong bảo tồn các di sản văn hóa. Vẫn biết với di sản, Hội An không lười biếng, đại lãn hoặc tận thu như Hạ Long; không cũ kỹ, trì trệ, hình thức như Huế; không mỏi mòn như Mỹ Sơn… Vẫn biết Hội An là một giá trị đa dạng, nổi bật, hơn hẳn mà không phải nơi nào, không phải di sản nào trên cái đất nước này cũng có thể sở hữu. Vẫn biết Hội An có những con người, nhân vật luôn tận tậm với quê hương. Và vẫn biết di sản này quá nhỏ bé và yếu đuối trước thói đời vân cẩu và thực trạng cùng khốn…

Nhưng trong thâm tâm tất cả những ai thực sự nặng lòng với Hội An thì những việc thành phố đã làm là chưa đủ, thành quả đã có là quá mong manh. Lẽ nào Hội An chỉ tự hào với việc gìn giữ cái vỏ xác kiến trúc xưa cũ, cứ bám víu quá khứ, vào di sản để sinh tồn?

Dù đau đớn xin chúng ta hãy một lần ngắm nhìn lại Hội An. Gần 15 năm qua trong hình hài gọi là phát triển, Hội An đã phải hay đúng hơn là buộc phải choàng khoác, đeo bám, níu kéo, đã cõng gánh thêm quá nhiều thứ trên thân xác còm cõi, mong manh của di sản. Đau nhất là Hội An không biết nó đang còng lưng đội, kiệu cái gì, cách nghĩ nào, tầm nhìn nào ở trên… đầu?

Nhỡn tiền là những con đường quá to, những cây cầu quá lớn, những dự án quá khủng đủ khiến biến dạng hay mất đi những làng quê, dòng sông, bãi biển, những không gian đẹp đến đau lòng?

1 (5)_resize.JPG

 

Có quá dễ dãi khi để một chuỗi resort thay thế, chiếm lĩnh những bãi cát đẹp đẽ từ Cẩm An đến Cửa Đại? Hãy nhìn những khu phố mới từ mạn đường Hai Bà Trưng hắt về phía Tây. Cơn cớ gì, số kiếp nào mà bắt phố cổ phải đối thoại với những “đặc sản” đất chia lô, những kiến trúc nhà ống ngớ ngẩn? Cái mà Hội An có thêm phải chăng chỉ là rất nhiều phòng ngủ trọ với đủ loại phong cách deco, giá cả hay chất lượng dịch vụ?

Hãy quan sát những cầy cầu mới từ phố Thoại Ngọc Hầu cho đến Nguyễn Phúc Chu. Chưa nói đến ý nghĩa biểu tượng, từ kết cấu, chất liệu cho đến tạo hình đều rất cũ kĩ. Tại sao cứ vay mượn design Tàu trang trí rồng, phượng, lân, rùa xanh xanh đo đỏ? Có cái cầu nào đáng được cấp phép đứng cạnh chùa Cầu? Tại sao phải tốn quá nhiều tiền để gom lại và phơi ra khá nhiều những khối phế thải đá mang danh điêu khắc? Các lễ hội có khoa trương, bày vẽ, ầm ĩ ?

Hãy thử thống kê và nhận xét xem ai là người đang bán hàng kem ngon nhất phố Nguyễn Phúc Chu? Ai là người bán bánh ngọt ngon nhất đường Nguyễn Thái Học? Ai là chủ sở hữu của quán bar có design rất ấn tượng trên phố Trần Phú? Ai là người đưa ra những thiết kế thời trang hiện đại nhất trên phố Lê Lợi? Ai, những người ở đâu đang dần thay thế những cư dân bản địa? Nguồn lợi từ di sản đã và đang phân bổ cho những ai, như thế nào?…

Từ chi tiết đến cái tổng thể; Từ deco nho nhỏ, kiến trúc nhơ nhỡ tới quy hoạch hoành tráng; Từ chuyển dịch cơ cấu dân số, thay đổi cấu trúc thửa đất và mục đích sử dụng tới việc mất khả năng kiểm soát trong quản lý đô thị; Từ giải pháp tình thế trước mắt đến tầm nhìn 20-50 năm…Tất cả còn ngổn ngang quá nhiều những việc phải thay đổi, điều chỉnh, phế bỏ hay vứt bỏ.

Trong sự chờ đợi, kỳ vọng mỏi mòn, mỗi phút qua đi, từ cái tĩnh lặng, chất hoài niệm cho đến thái độ ứng xử, ước nguyện của người dân, từ cái lõi tinh túy, giá trị hạt nhân cho đến tinh thần phổ quát nhất của Hội An đều có xu hướng teo tóp, liêu xiêu và biến dạng?

6 (2)_resize.JPG

Phép thử Cẩm Thanh

2_resize.JPG

Năm 1999, trong một quán cà phê ven đường Trần Hưng Đạo, khi mọi người vẫn đang hồ hởi với tin mừng di sản văn hóa thế giới, tôi có hỏi anh Nguyễn Sự: Di sản mới nào cho Hội An? Có lẽ anh quá bận nên quên chưa hồi đáp. Nếu được hỏi, câu trả lời của tôi sẽ là: Cẩm Thanh.

Tôi luôn tin rằng trong một quy hoạch tổng thể để bảo tồn và phát triển Hội An, Cẩm Thanh phải là một vị thế nhạy cảm và hết sức đặc biệt. Chưa cần vội tính đến các viễn cảnh to tát, các dự án lớn như Cù Lao Chàm, những dự án thực dụng như An Bàng… Những cái đó, Hội An còn phải chuẩn bị, còn phải chờ đợi và cũng cần phải tỉnh táo hơn.

Trước mắt, phải lấy Cẩm Thanh làm chỗ dựa tựa, nơi chia sẻ nặng nhọc, nơi gánh đỡ cho Hội An đang quá tải, đang nghèo kiệt tài nguyên văn hóa và sẽ mất dần sức hấp dẫn. Ít nhất thì đó cũng là chôn nhau cắt rốn của Bí thư thành ủy, nơi Nguyễn Sự phải tỏ bày năng lực “tề gia”.

Cẩm Thanh không có những quỹ đất hoang, những cồn cát ven biển như Cẩm An hay Cửa Đại, không có rau ngon như Trà Quế, không có những đồng lúa đẹp như Cẩm Châu, không có nghề mộc như Cẩm Kim, không có những túi bắp rang trôi dạt như Cẩm Hà cũng không có nghề gốm như Thanh Hà…

Nhưng cuộc đất Cẩm Thanh cứ như là tạo hóa sinh ra nó để trở thành một quỹ đất dự trữ trứ danh để dành riêng cho một tương lai mới đầy sinh khí của Hội An. Cũng như Hội An cách đây 7- 8 thế kỷ, Cẩm Thanh là nơi con sông Thu Bồn tiếp giáp và hòa vào với biển. Nơi đây chằng chịt những hệ sông đào. Vùng cuối sông, cửa biển này có những cánh rừng dừa nước ngút ngát, một hệ sinh thái đặc sắc mà dọc biển miền Trung không hề có. Nơi đây có những “ốc đảo” Vạn Lăng, điểm trú ngụ cực kỳ yên bình, an toàn cho người dân trong mọi kỳ bão lũ. Nơi đây có những nhà mái lá rất ấn tượng. Kiến trúc này đủ thông minh và kiêu hãnh khi vượt qua hình hài, vỏ xác của một kiến trúc truyền thống để trở thành một thông điệp, một triết lý sống thân thiện với môi trường , với thiên nhiên. Nơi đây cũng bắt đầu xuất hiện một khu nghỉ hiện đại, những công trình mới mà ngôn ngữ kiến trúc của nó chứng tỏ là rất hiểu nhu cầu kinh doanh của bản thân cũng như đặc trưng, giá trị của một vùng đất luôn thăng trầm, lên xuống cùng các dòng chảy hay những biến động của mặt nước.

2 (2)_resize.JPG

 

Về quy hoạch, tôi nghĩ rằng Cẩm Thanh đâu cần hay lệ thuộc quá nhiều vào một tầm nhìn cao siêu, một phương pháp hay công nghệ quy hoạch quá phương Tây. Vâng nếu cứ quan sát kỹ từng bức tường phố cổ, cách phân chia không gian trong mỗi ngôi nhà, cấu trúc một chiếc ghe bầu, hay cách sử dụng dừa nước để dựng nhà ở thôn 1, thôn 2…Rất nhiều những chi tiết nhỏ nhất, dễ nhìn thấy nhất, bình dị nhất cũng chân thành và tận tình mách bảo cũng như… định hướng một phương pháp tiếp cận, sẵn sàng gợi những ý tưởng sáng tạo đến không ngờ. Chỉ sợ người đời luôn cố tình lờ đi mà thôi.

4 (2)_resize.JPG

Ngay cả trong hoàn cảnh bĩ cực nhất khi khí hậu biến đổi, nước biển dâng cao, vẫn chính những mái nhà, con thuyền, rặng dừa sẽ dõng dạc mà phẩm rằng: Không có gì mà phải gào tướng lên: sống chung với lũ! Nước luôn là MẸ. Mọi thay đổi của thiên nhiên chính là cơ hội. Tất cả những bất thường của tự nhiên chính là điều kiện để khích lệ con người phải khôn khéo thích ứng và sẵn sàng sống tốt, sống thân thiện.

3_resize.JPG

 

Vâng, trước khi thực sự trở thành một di sản mới với không gian sinh thái ngập mặn đặc hữu, không gian văn hóa, giáo dục tiên tiến,  không gian sáng tạo nghệ thuật hấp dẫn, vùng du lịch một đến không muốn đi… thêm vào những vốn liếng vốn có, Cẩm Thanh cứ tạm là không gian vật chất bình dị, năng động. Như gợi ý của URS- công ty giải pháp đô thị và nông thôn, Cẩm Thanh hãy có những homestay tiện ích, những công viên thân thiện, những hoạt động thể thao hấp dẫn, những chuyến du lịch khám phá thú vị, một sân khấu hay gallery ngoài trời luôn ẩn chứa nhiều điều bất ngờ… Đó là cách làm thiết thực, là lộ trình phù hợp để Cẩm Thanh vừa san bớt những gánh nặng, chia sẻ những áp lực của phố cổ, vừa tự tìm cách bảo tồn những giá trị cảnh quan sinh thái vừa phát triển kinh tế một cách thông minh.

Tiếc rằng, cũng giống như Hội An phố cổ, nhiều năm qua, vùng đất tuyệt đẹp này đang bị không ít cá nhân, nhóm lợi ích nhòm ngó, vày vò, trục lợi. Có những ý tưởng quy hoạch muốn biến Cẩm Thanh thành một Venice hiện đại. Mặc dù ý tưởng này rất có nhiều cơ hội để… hiện thực hóa, rất nhiều người hy vọng thế nhưng nó quá xa lạ với một tinh thần Hội An. Có rất nhiều người từng ngày trông ngóng, hóng chờ vào những khoản ngân sách kếch xù khi Cẩm Thanh gắn với chương trình cái gọi là phát triển… nông thôn mới. Dung tục, trơ trẽn và tàn bạo quá! (Nói như Nguyễn Sự: chúng ta không phản đối chính sách, pháp luật nhưng xây dựng nông thôn mới như hiện nay là… phá nông thôn) Có nhóm tư vấn thiết kế XYZ cũng đang cố vay mượn tinh thần Hội An, cầm cố giá trị Cẩm Thanh, để gắn đính thương hiệu, tinh thần… cộng đồng của mình lên trên những dự án không biết là thiết thực với ai? Bạc bẽo thế!?

 

5_resize.jpg

Và trong những ngày này, con đường ven biển, cây cầu Cửa Đại cứ nghiễm nhiên vô duyên, vô cớ, lạnh lùng cắt đứt quỹ cảnh quan quý giá nhất Cẩm Thanh. Có những tuyến đường không đoái hoài gì đến nhu cầu sống chậm hay dừng chân của du khách để chiêm ngưỡng, để luyến tiếc những cái mà các đô thị hiện đại đã biến mất từ xa lắc. Có những con đê đã thản nhiên cắt đứt các dòng chảy hướng tới “ốc đảo” Vạn Lăng…

 

Giải pháp “Chè đậu ván”?

a (1)_resize

 

Từ Hội An đến Cẩm Thanh, từ công to đến việc nhỏ, có vẻ như tất cả đều đang kỳ vọng, trông chờ vào hai chữ : Giải pháp.

Đầu năm 2012, trong Diễn từ nhận giải Phan Châu Trinh cho nỗ lực bảo tồn, phát triển Hội An, anh Nguyễn Sự có ví dụ, ẩn dụ rất hay về cách làm chè đậu ván của những người dân nghèo.

Bí thư Thành ủy Hội An viết: “Một trong những món ăn được nhiều người ưa thích ở Hội An là món chè đậu ván của hai chị em nghèo, chỉ bán về đêm. Chè đậu ván của hai bà đặc sắc ở chỗ nước thì trong veo không chút gợn mà ngọt thanh và dịu, còn các hạt đậu thì mịn bâng mà lại còn nguyên, không hề vỡ, thậm chí một vết rạn nứt nhỏ cũng không. Bỏ vào miệng cứ thế mà tan ra lúc nào không hay nên tưởng cứ còn đó mãi trên lưỡi…Bí quyết của món chè này, là ở cách pha nước đường: hai bà dùng loại đường bát vốn quen thuộc ở các làng quê xứ Quảng. Loại đường quê mùa nhất, thô sơ nhất, nghèo hèn nhất, bình dân nhất, đứng ở bét bảng xếp hạng của họ nhà đường. Đường ấy pha với đường phèn, tức là nghịch lý tột cùng. Đường phèn đứng đầu bảng chót vót, là kim cương của đường, là đường vua, quý phái, vương giả. Chính sự pha trộn bất ngờ, tài tình và mầu nhiệm, mà cũng giản dị ấy đã tạo nên bí quyết của chè đậu ván kỳ diệu là đặc sản lâu đời của thành phố chúng tôi.”

Trong diễn từ này, Nguyễn Sự đã có những quan sát thực tiễn tinh tế, khả năng khái quát xuất sắc và một cách trình bày, chia sẻ thật giản dị.

Vâng bảo tồn và phát triển của Hội An cũng là một “nghịch lý tột cùng”. Vị ngọt của chè tựa như hồn cốt phố cổ. Cách chế đường không chỉ là thói quen. Nó thanh nhã hơn một thao tác ăn. Nó vượt lên trên một niềm vui thú ẩm thực.

Cũng như tinh thần Hội An, bát chè chinh phục người thưởng lãm, bởi nó lắng lọc, tích hợp cả cái tinh tế với cái thô phác. Nó đã gắn kết cái có giá trị với điều bình thường. Nó hiện hữu trong những giá trị phi hình, phi vật thể. Nó đưa cái tinh khéo, tinh tế đi đến với mọi lớp người dù đang ngồi trong gian nhà sang trọng hay ngõ xóm, vỉa hè. Cũng giống như Hội An, để sinh tồn, cái giá trị thực của bát chè đậu ván đã lớn hơn kinh nghiệm hay thành công của những cá nhân. Nó trở thành một sự lựa chọn, là đặt cược niềm tin của những gì tử tế hơn, cao nhã hơn.

Những năm tiếp theo của Hội An, di sản này rất cần những người lãnh đạo sống tận tâm, tử tế và biết viết diễn từ xuất sắc, biết truyền cảm hứng. Nó cũng quá cần những người trẻ, những nhân vật mới có thể thay đổi, có thể mang đến cho một tương lai khác cho xứ sở này. Tất nhiên, hằng đêm, Hội An không thể mai một hay khuất bóng những người bán chè đậu ván bình dị …

6 (3)_resize.JPG

 

Hội An nhìn từ trên cao

 

3 (3)_resize.jpg

kiến trúc khu nghỉ Nhà Cổ. Cách tổ chức không gian, tổ chức giao thông hiện đại, phù hợp với đặc trưng ngập mặn của Cẩm Thanh

 

 

4 (1)_resize.JPGkiến trúc nhà Dừa- Tre rất đặc trưng và cũng là một thương hiệu của Cẩm Thanh.

 

(tháng 10- 2013)

 

 

 

Zaha Hadid- tinh cầu Starchitect

 

 

Chúng ta chỉ thực sự lĩnh hội được không gian kiến trúc của Zaha khi thoát khỏi trái đất. Khi ấy, mọi điểm tựa vốn có, từng góc nhìn chuẩn mực, kinh điển đều trở nên vô nghĩa.

 

BAY0263A_12.tif

Z!

 

 

Zaha Hadid không biến mất khỏi cuộc đời này, bà tỏa sáng ngay cả khi đã ngừng sống.
Trong những ngày đầu Zaha Hadid viễn du vào một thực cảnh khác, dư luận thế giới đã dành cho bà những tình cảm thật đặc biệt. Tờ The Guardian thì dùng từ “dull” (nhàm chán, tẻ nhạt, đơn điệu, thiếu sáng tạo, không có gì đặc sắc, không đặc biệt, không màu, thiếu sức sống, vô vị, khô, cũ, tầm thường, mờ nhạt, chán ngắt, mệt mỏi…) để mô tả thế giới kiến trúc khi thiếu vắng Zaha Hadid.

Rem Koolhaas- người thầy, người bạn, người đã “đốt cháy tham vọng” của Zaha Hadid từng bày tỏ: “Bất cứ ai gặp Zaha Hadid sẽ bị tấn công bởi sự kết hợp của vẻ đẹp và sức mạnh nội tâm, ý chí. Thực sự thú vị khi bà ấy có thể biến sự nhạy cảm, đa cảm, cùng những thẩm mỹ phức tạp của mình trở thành một lý thuyết, một xu hướng.”

Khác với cách mà báo chí và những người nổi tiếng, rất nhiều người bình thường sẽ có lối cảm nhận riêng về một hiện tượng Zaha Hadid. Họ lặng lẽ lần tìm những năm tháng mà bà đã đi qua. Họ lướt qua những tác phẩm kiến trúc mang dấu ấn của phong cách Tân hiện đại, giải kết cấu hay thuật toán, những dấu mốc mà Zaha Hadid để lại trong hành trình loài người nhìn nhận lại không gian mình đang sống. Đó không giản đơn là vật dụng, đồ dùng, công trình hay tác phẩm. Ngay cả những dấu vết nhỏ bé nhất, hình như Zaha Hadid cũng đã hé mở một góc mới trong trí tưởng tượng vô cùng phong phú về nơi chốn mà họ tồn sinh. Bà thì thầm: Thế giới 360 o sao chỉ chọn một góc nhỏ? Bà khích lệ họ không ngần ngại khi đi tới tương lai bằng chính những dự cảm, linh cảm khác biệt nhất.

Lois & Richard Rosenthal Center for Contemporary Art 5_resize.jpg

Phác thảo Lois & Richard Rosenthal Center for Contemporary Art như mật ngữ Islamic Calligraphy?

 

Có lẽ câu nói nổi tiếng đó cũng đã xui khiến những nhà thiết kế thời trang tinh tế tiếp tục luận bàn về chiếc nhẫn mặt sapphire đen rất lớn của Zaha Hadid. Trong những dịp đặc biệt, trang sức cùng bộ thời trang bằng lụa đen bóng, Zaha Hadid đã phóng chiếu mặt ngọc ở một kích cỡ khác để trở thành một ám ảnh, một biểu tượng độc nhất vô nhị. Ngọc đen hẳn là một quà tặng quý báu của tự nhiên. Với một người phương Đông, mặt ngọc đen, màu đen đặc biệt tương hợp, tương sinh với người đàn bà mệnh Thủy. Với một người Iran, mặt ngọc đen thật giống như dấu chấm không thể thiếu của chữ Z (Zaha) hay các ký tự trong thư pháp Hồi giáo (Islamic Calligraphy). Khi Zaha Hadid xuất hiện, đối thoại, tương tác với chung quanh, mặt ngọc đen như hội tụ rồi lan tỏa sức mạnh, quyền lực bí ẩn. Năng lượng ấy luôn ẩn chứa trong đôi mắt của một người đàn bà Trung Đông.

 

 

 

Và nếu phải bắt đầu từ những điều nhỏ bé nhất, chắc hẳn những người đàn bà sành điệu đã một lần chót dừng chân ở Unite Nude, Bảo tàng Mỹ thuật Pushkin ở Moscow hay cửa hàng L’eclaireur, ở 40 Sévigné, Paris… sẽ còn nhiều lần nhắc đến mẫu giầy Nova. Nova được đúc trên khuôn xoay, trong môi trường chân không. và phủ crom óng bạc. Khi qua bàn tay Zaha, đó không còn là một vật dụng tĩnh lặng. Nó mô tả những chuyển động của tự nhiên và như trồi lên từ mặt đất để ôm ấp đôi bàn chân. Cảm xúc và ý thức này từng được Zaha mô tả, trình diễn trên mẫu giày Melissa. Nhưng ở một phối cảnh nhận thức khác, khi Nova tạm định hình, đôi giày hiển hiện như những vỉa tầng địa chất vừa dừng loang chảy cách đây hàng trăm triệu năm. Những kiến tạo địa chất này vẫn còn đó trong các công viên địa chất, công viên đá Hà Giang hay những tạo hình kỳ ảo ở Hạ Long…Đó là mẫu giày thoát bỏ mọi chuẩn mực cũ để chạm tới một ý niệm về cái đẹp ẩn sâu trong mọi chuyển dịch của sáng tạo, thiên tạo.

Liquid Glacial Table 4_resize

Bàn Liquid Glacial Coffee

Những nhà thiết kế nội thất siêu tưởng chắc hẳn sẽ thích  ngắm nhìn chiếc bàn Liquid Glacial Coffee. Họ sẽ luôn tìm kiếm điều gì đó ẩn giấu sau những chuyển động, loang chảy, vặn xoắn vốn chỉ được trực giác từ những cơn dông, trận bão hay hiện tượng vòi rồng. Mỗi khi người quan sát chuyển động, chiếc bàn hấp thụ, phản quang, tự đổi thay, biến ảo. Cũng có người thì dõi theo từng góc chân bàn Aqua để tưởng tượng về những giọt nước vương dưới mái hiên , dưới lá cây hay trong vòm một hang đá. Những giọt nước tích tụ, dồn, ứ, căng ra. Trước khi rơi vỡ, những giọt nước kịp vẽ nên trong đáy mắt Zaha những chuyển động, những nét cong mềm, những ẩn dụ về một bầu vú, một nguồn sống…

Với các kiến trúc sư, hành trình tìm đến một không gian Zaha Hadid chắc hẳn phải tốn kém hơn cả về thời gian, sức lực, cảm xúc và nhận thức.

Vitra Fire Station_resize.jpg
Vitra Fire Station

Nếu có thể, họ buộc phải đi tới và thưởng lãm từ những chiếc hộp kỳ diệu Phaeno, Trung tâm nghệ thuật đương đại Rosenthal Lois & Richard hay Bảo tàng Nghệ thuật thế kỷ XXI Rome cho đến những tác phẩm được vẽ bởi trí tưởng tượng như Trạm đường sắt Nordpark, Innsbruck, Áo, Trung tâm nghệ thuật trình diễn Abu Dhabi, Al Wakrah Stadium, Mobile Art Chanel Contemporary Art Container, Dongdeamun Design Plaza, Hàn Quốc hay Nhà hát Opera Quảng Châu Trung Quốc…

Dongdeamun Design Plaza (2) _resize

Nhục cảm DDP Seoul?

Cũng giống như chiếc nhẫn, đôi giày, cái bàn, những tác phẩm kiến trúc lớn rộng hơn của Zaha Hadid dần khước từ các chuẩn mực truyền thống về tường, cột, trần, kết cấu. Nó kế tiếp các nguyên tắc của Mies van der Rohe và Le Corbusier. Bằng tất cả những nỗ lực, bản lĩnh khác thường, Zaha tổ hợp lại những giá trị vốn có để kiến tạo chúng trở thành “một thứ chất lỏng mới, một loại không gian mới”. Kỳ lạ là Zaha không dừng lại ở những tinh tế đàn bà, những bí ẩn trong thế giới biểu tượng Ả Rập cũng như phép biểu đạt của phép thuật toán cùng các góc nhìn đa diện của hình học phân mảnh. Zaha mô tả, mô hình hóa một quỹ đạo thiết kế mới cho chính mình. Nóí như A.Gaudi, kiến trúc của Zaha Hadid đã vượt lên, chạm tới những “đường cong của Chúa Trời”.  Có lẽ bởi thế mà Zaha Hadid trở thành một hành tinh khác biệt trong không gian sáng tạo của con người. Và bây giờ, khi nhắm mắt, xuôi tay, bà chấp nhận mình như là một vệ tinh mới trong một vũ trụ đầy quyền năng, không khởi đầu, không kết thúc.

ROCA London Gallery.jpg

ROCA London Gallery

( 5- 2016)

Những cây cầu London

 

 

 

 Ảnh

Bài và ảnh : Xuân Bình

 

Ảnh

Những chuyển tiếp thú vị của phố và cầu vẫn được lưu giữ

Ảnh

Nhìn từ London Moore

Ảnh

Trong Bảo tàng Cầu Tháp

Ảnh

 

Ảnh

Ảnh

Cầu Tháp London các phương án thiết kế

Tôi viết bài báo này trong một tâm trạng rất buồn. Ngay cả Hoàng Đạo Kính (con trai ông Hoàng Đạo Thúy) Nguyễn Văn Huy (con trai ông Nguyễn Văn Huyên) TS GS Trần Đình Bá, KTS Trần Thanh Vân, nhà phản biện rất có tiếng… cũng đã có những phát biểu rất buồn, rất lạ trong việc bảo tồn Long Biên. Chỉ có Dương Trung Quốc là hé ra một chút rất nhỏ về thân phận thực của cây cầu và mối quan hệ của nó với Ha Loi. Nhưng sử gia này cũng không đi đến cùng trong việc chỉ ra cho dư luận nhận thấy một tầm nhìn Đu Me, một hành trình xâm nhập Tàu của người Pháp trong điều kiện các miếng ngon ở phía Đông đã bị Anh, Bồ nuốt mất…? Tiếc là nhiều năm nay tạp chí X&N cũng không có bài nào đáng kể….Nhiều năm qua, những trí thức khá tiêu biểu này có thực sự yêu thương cây cầu? Chưa có ai tự hỏi: từ 45 hay 54, cây cầu này đã bao giờ thực sự thuộc sở hữu của người Việt?… Đây là một bài viết trong loạt bài khảo cứu về văn hóa cầu Việt tôi bắt đầu viết từ 2001.

Không chỉ với cầu Long Biên, đối thoại, ứng xử, dù chỉ với một cây cầu, ở rất nhiều nơi, trên nhiều quốc gia và rất nhiều khi, người ta luôn luôn bị đặt trong những tình huống khó khăn và khó xử? Không phải khi nào cũng có sự đồng hành giữa phát triển và bảo tồn, giữa kinh tế và văn hóa, giữa việc đi lại và nhu cầu cảm thụ những giá trị tinh thần? Thật khó có một nhịp cầu hoàn hảo nào để kết nối giữa quá khứ, hiện tại và bắc nhịp tới tương lai?

Ngay khi chịu khó lật lại hồ sơ những cây cầu của Xứ sở sương mù, một quốc gia hùng mạnh bậc nhất, người ta cũng không dễ tìm kiếm những ý kiến mới, câu trả lời sáng tỏ hay những sự chia sẻ thiết thực?

London là một thủ đô giàu có, văn minh. Suốt hai nghìn năm qua, khi tham gia vào mọi biến cố, khi góp phần tạo nên những dòng chảy văn hóa, tự bản thân mỗi cây cầu đã không chỉ còn là một loại phương tiện giao thông. Cùng với Tháp London, Nhà thờSt Pauls, Nhà Quốc hội, Bảo tàng Tate Modern, Nhà hát Shakespeares… những Cầu Tháp, London, Thiên niên kỷ, Blackfriars, Vauxhall, Southwark, Hungerford… đã lặng lẽ góp phần tạo dựng nên sức năng động, hấp dẫn của một đại đô thị cũng như dấu ấn, biểu tượng của một trung tâm văn hóa lớn của nhân loại.

Vào thế kỷ 16, khi London chỉ có một cây cầu mang tên mình, Sir Walter Raleigh, một trong 100 nhân vật vỹ đại của Anh Quốc từng ngợi ca: Có hai điều hiếm hoi xuất hiện trong vũ trụ là Mặt trời ở trên thiên đường và sông Thames trên trái đất”. Ngày nay, bên con đường nối giữa cầu London và cầu đường sắt Canon Street, những dòng chữ này vẫn được ghi khắc trên một phiến đá hoa cương lớn. Tuy nhiên, khi là chứng nhân, chứng tích hay di sản của từng giai đoạn lịch sử, mỗi cây cầu bắc qua sông Thames cũng cho thấy hoặc phản chiếu thật rõ những thân phận rất khác biệt, khác ngược. Thực chứng 2000 năm qua và nhất là chừng một trăm năm gần đây cũng cho thấy một hình ảnh khác. Không phải cây cầu nào hiện tồn cũng đẹp, cũng hay, cũng tương xứng với lời ca bất hủ đó?

 

Trên sông Thames, đoạn chảy qua London có hơn 30 cây cầu cũ mới, lớn nhỏ. Từ Cầu Tháp đến cầu Chelsea chỉ hơn 6km, dòng sông Thames đã sở hữu 16 cây cầu. Khoảng cách gần nhất giữa hai cầu có nơi chỉ khoảng vài mét. Khoảng cách xa nhất hơn 1400 met. Có một cây cầu xây dựng từ những năm đầu công nguyên, một cây cầu xây thế kỷ 18, 19 cây cầu xây trong thế kỷ 19, 11 cây cầu xây thế kỷ 20 và 2 cây cầu xây năm 2002. Kiểu dáng, mô hình thiết kế cầu khá đa dạng. Có đủ loại cầu đá, thép, cầu thép- bê tông, cầu vòm, cầu cất, cầu treo dây võng, cầu treo tự neo… Phần lớn các cây cầu đều đã sửa chữa, thay hình, đổi dạng, chuyển công năng nhiều lần. Về hình thức, chỉ có một cây cầu còn giữ lại các điêu khắc cổ trên các mố, trụ. Cầu Tháp có sơn màu biểu tượng của Hoàng gia. Có những cây cầu được gắn kết với những quyền lực chính trị bởi sơn màu đỏ, xanh như màu ghế ở Thượng viện hay ở Quốc Hội…

Có thể người London lưu trữ không thiếu một chi tiết nhỏ nào trong lịch sử những cây cầu. Teddington, cây cầu nhỏ bé nhất. Vị trí của cây cầu cho phép xác định điểm cao nhất của thủy triều nên trong quá khứ, tên gọi Tedington có thể là biến âm từ “Tide end Town”. Ở gầm cầu Waterloo, người ta tận dụng những mảng tường trống, ghép những mảnh gốm nhỏ để tạo nên những bức tranh sinh động về công nghệ xây vòm đá, những loại cần cẩu gỗ hay tranh vẽ của danh họa Monet trong một lần chiêm ngưỡng cây cầu Waterloo, sông Thames và London. Trên đỉnh Cầu Tháp, nơi từng trú ngụ của bọn tội phạm và gái điếm nay đã trở thành một bảo tàng của chính cây cầu. Nơi đây, chỉ với 8 bảng Anh, xoay quanh cây cầu, người ta có thể lần ngược trở lại những dấu mốc trọng đại nhất trong lịch sử của đất nước này.

Ảnh

 

Ảnh

 

Ảnh

 

Cầu Warterloo và công nghệ xây cầu TK 19

 

 

Ảnh

Cầu London… hôm nay

Ảnh

Cầu London 1868

Ảnh

Cầu London 1863

Vẫn biết rằng người Anh không duy mỹ đến độ cầu kỳ, phô trương như người Pháp hoặc người Ý nhưng thật khó tin rằng sự duy lý, thực dụng của người London lại có thể biến đổi cầu London, Waterloo, Cannon Street, Putney, Wandsworth, Chiswick trở nên thô, xấu nhường vậy.

Ngày nay, khi ngắm nhìn Waterloo từ nhiều phía, những ấn tượng lãng mạn nhất cũng sẽ khó giúp cho người ta liên tưởng đến trận đánh mà Công tước Wellington, những người lính Anh, Hà Lan và Phổ từng làm tan vỡ mộng thống trị châu Âu của Napoleon. Nếu ai đó từng sống những năm giữa thế kỷ 19, thật khó có thể hình dung những vòm đá tuyệt vời của Waterloo lại bị thế chỗ bởi những trụ cột hay hộp bê tông dự ứng lực khá lạnh lùng, vô cảm.

Cây cầu London đã có 2000 năm sinh tồn, năm lần tái sinh trên dòng sông Thames. Năm 1978, sau một lần đấu giá hy hữu, món ” đồ cổ lớn nhất thế giới ‘ thế kỷ 19 này đã được bán cho Robert P McCulloch một doanh nhân người Mỹ. Việc cây cầu đá biến mất khỏi quê hương của nó đã là một chuyện quá kỳ cục. Rất nhiều người London ngày ấy cho rằng chính quyền thành phố và ý kiến của Ivan Luckin-người khởi xướng chuyện bán đấu giá cây cầu thực sự là điên rồ. Cây cầu London để lại thành phố sinh ra nó gần hai triệu rưỡi Mỹ kim và việc giải tỏa các ùn tắc giao thông ở hai bên bờ sông. Nhưng khó hiểu hơn, buồn hơn và mất mát hơn là việc người London đã thay thế một cây cầu đá cong thế kỷ 19, hoán chuyển một kiến trúc đẹp, phá vỡ một cấu trúc trung cổ từng tồn tại 600 năm bởi một dầm hộp bê tông dự ứng lực. Trong năm lần thay hình đổi dạng, có lẽ chưa khi nào cầu London lại có dạng hình thê thảm như hiện nay. Bây giờ, khi đêm về, người ta chiếu ánh sáng đỏ rất mạnh lên dầm cầu. Với người đi qua, cầu London như gỡ gạc, vớt vát lại chút hào quang đã mất. Với nhiều người nặng lòng với một London có một bề dày văn hóa thì đó có thể là một vết chém?

Sau khi lưu lạc một cách tức tưởi, cầu London làm ma nơ canh du lịch ở tận thành phố Lake Havasu trên samạc Arizona, Mỹ. Ngay năm đầu tiên định cư ở sa mạc miền Tây, cây cầu đã kéo tới Lake Havasu gần 3000 chuyến bay cùng hàng trăm ngàn du khách và tự nó biến thành điểm du lịch hấp dẫn thứ hai của tiểu bang Arizona.

Cầu London để lại những khoảng trống trên sông Thames. Nó chỉ kịp hiến tặng cho trẻ con London những đồng dao buồn. Chúng hát: “Cây cầu London cầu đang đổ, hãy xây nó bằng cọc và đá. Cọc và đá rồi cũng rơi. Chiếc cầu London đang đổ. Hãy xây lại nó bằng gỗ và đất sét. Gỗ và đất sét rồi cũng tan và mục ruỗng. Chiếc cầu London đang đổ. Hãy xây lại nó bằng sắt và thép. Sắt và thép rồi cũng cong và sụm. Chiếc cầu London đang đổ…”

 

 

 

Để Tự Trọng không chỉ cần Chí Dũng?

k (1)

Chân dung Hải Phòng

Ít phút nữa, cái gọi là công lý sẽ giáng tiếp một đòn chí mạng vào gia đình ông Dương Khắc Thụ, nguyên Giám đốc CA thành phố, một “danh gia vọng tộc” của Hải Phòng.

Bác Thụ từng cùng ông Bùi Quang Tạo, Đoàn Duy Thành… cứu mẹ tôi khỏi vòng lao lý, cái bẫy mà bọn tham nhũng gây nên.

Buổi trưa một ngày hè nóng bỏng năm 1974, khi đứng trước cửa nhà bác Thụ ở một ngõ lớn trên đường Cát Dài và chờ đợi trong khi cổ họng khô bỏng vì đói và khát, tôi hiểu được nhiều hơn về thời mình đang sống.

Tôi hiểu một người có hàng chục năm đứng quầy vài công nghệ phẩm mà không đủ tiền mua hai cốc nươc chanh …có đá cho bản thân và cho con trai.

Tôi hiểu, nếu một ông Đoàn Duy Thành gày gò ngày ấy không ngã ngồi trên cái ghế mục mọt ở nhà mình thì mẹ tôi đã đi thẳng từ Côn Đảo của Pháp đến “Ba Toa” của những người… cộng sản.

Tôi dần hiểu, tiếp theo Tám Bính, người Hải Phòng, người nước Việt đang tiếp tục sống trong một nhà tù vĩ đại. Không kể đó là đó là ai, quan chức cao cấp, Bí thư thành ủy, Giám đốc sở CA… tất cả đều là nạn nhân, là … tù nhân.

Và chiều nay tôi hiểu thêm một chút, sống trong thời mạt này, để giữ được Tự Trọng, con người ta không chỉ cần Chí Dũng? Để có được Tự Trọng, một người cha, từng đứa con và mỗi gia đình cũng phải có đủ cái Trí để không đi theo và phò cái thể chế thiếu nhân tính này? Sắp tới, một người mê sách như Dương Tự Trọng sẽ có nhiều cơ hội để làm điều mình yêu thích nhưng ngay bây giờ, Người Đất Cảng có cần lần giở lại Sấm, Bỉ Vỏ, cuốc ca, Truyện kể năm 2000, Làm người là khó…?

Gâu gâu…. tu bi o nót tu bi?

 Image

Sau khi xem Nguyễn Phú Chọng- Tổng bí thư đảng cộng sản “vỡ òa” về Hiến Pháp mới trên VTV tối nay, chú KHUYỂN này đứng nằm không yên? 

Gâu gâu, đâu đâu…. tu bi o nót tu bi ? Chú tru lên hồi dài: gâu gâu hu hú …. Trời đã sinh ta sao còn sinh… lú?

Dưới suối vàng, Xếch xi pia trầm ngâm: 4 thế kỷ qua, chẳng biết có kẻ nào vào vai diễn tài đến thế?

 Image

 

Image

 

 

Image