Chuyển giao ký ức?

Nhiều năm qua, cho đến tận hôm nay, ngay cả khi bị chiếm đoạt, tước đoạt, chửi bới, khinh bỉ, lăng nhục… tôi chọn cắn răng chịu đựng, chấp nhận, nhún nhường.
 
Tôi biết mình không ngu khờ, cam chịu, bất lực…
 
Tôi có đủ niềm tin rằng, có lúc nào đó, dù muộn, rất nhiều người sẽ nhìn nhận lại những điều họ đã làm.
 
Xin cảm ơn cuộc đời đã giăng bẫy, ngáng trở, xếp đặt, dàn dựng những thách thức, biến cố quá lớn, vượt rất xa sức tưởng tượng…
 
Gần 1/4 thế kỷ qua, trong từng ngày, tôi cố gắng đặt cược, giữ gìn đức tin không gì lay chuyển đó.
 
Tôi đang dần lương thiện!
 

2 (1)

Phía sau sen gỗ, đôi chim Uyên ương, cá là huyền thoại về người mẹ của vua Lê Hoàn, một biểu tượng phồn thực…

Cuộc đời là một hành trình miên viễn không thủy vô chung, không khởi đầu chẳng kết thúc.

Ngôi nhà dù ở lâu hay mau cũng chỉ là bến dừng, ga xép của cõi tạm.

Trước một cung đường, lộ trình mới, ngôi nhà, đồ vật sẽ lui lại phía sau. Theo thời gian, nó dần nhòa đi trong quá khứ mênh mang. Nhưng nếu có hy vọng, kỳ vọng hay đức tin tươi sáng về tương lai thì những kỷ niệm, hoài niệm, ký ức sẽ còn theo TA đi tiếp một chặng rất dài nữa… Đó đâu phải là sự đứt đoạn, chia lìa hay mất đi. Đó là một sự tiếp nối, chuyển giao, đón nhận rồi hội nhập vào cảnh giới vô định đang nồng nhiệt chờ đón phía trước.
Hình thức đồ vật, vỏ xác vật chất của không gian sống cũ có thể thay đổi bởi chủ sở dụng, sử hữu nhưng vết dấu, trọng lượng, sức nặng và sự lan tỏa của ký ức, những giá trị tiềm ẩn của cảm xúc, tri thức sẽ làm cho tương lai, bến đỗ sắp tới trở nên đẹp đẽ, đáng sống hơn rất nhiều, rất nhiều lần.
Và trong một thời khắc tạm biệt, tạ từ, không kể ngắn dài, lâu mau, mỗi đồ vật dù chỉ là một chiếc gương, tủ sách, bức tranh, góc sân, tán lá, hương hoa hay chùm quả ngọt thơm đều thì thầm nhắc lại những gì đã khiến chúng ta, con người, đồ vật và ngôi nhà gắn quyện với nhau trong biết bao thang bậc cảm xúc vui buồn.

Và dưới đây là những lá thư ngắn, chút tâm tình của người viết dành cho những tri kỷ, tri âm. Có thể tạm gọi là những giao kết chuyển giao giữa quá khứ và tương lai, những khế ước tinh thần của con người với thời gian và không gian!
3 (1)

Người nữ Bích Câu

Tôi không phải là Tú Uyên, nho sinh Thăng Long tài hoa trong Bích Câu kỳ ngộ của Đoàn Thị Điểm.

Tôi tự thấy mình giống như phố Bích Câu, quận Đống Đa, HANOI thời hỗn mang. Nó sừng sộ, bặm trợn, tan nát, xấu xí.

Ngày nay, không còn tìm thấy chút dấu tích nào của một dòng suối thần kỳ từng chảy qua những miền tiên cảnh với nhấp nhô tưởng tượng, điệp trùng huyền thoại, dạt dào yêu đương. Nào đâu nơi người xưa từng mơ tìm, gặp và sống với người trong … mộng.

Nhưng với tôi, người nữ trong bức tranh mà bạn sắp đón nhận thực sự là Giáng Vân, là gương soi, là động Từ Thức, một câu chuyện có hậu.

Ngày chưa xa đó, mỗi khi sân hận, sau hồi điên loạn, lắm lúc ê chề, tôi thường trở về, dừng lại, len lén chào hỏi, lặng lẽ chiêm ngắm, rồi trò chuyện, đối thoại với Người nữ Bích Câu.

Nàng thì thầm những tiếng bình an để giúp tôi tịnh tâm. Có lúc nàng hơi trách móc, giận hờn.

Tôi không nhớ rõ đã mua bức tranh này như thế nào. Chỉ nhớ những ngày ăn nhờ, ngủ vạ nhà họa sỹ trong ngõ nhỏ hẹp. Căn nhà thấp, cũ, nhiều lối đi như mê cung, cổ vật nhiều hơn đàn bà.

Ánh mắt Người nữ Bích Câu thoạt nhìn tưởng là ngơ ngác trôi rơi vào miền vô cực. Vậy mà tôi đi đâu nàng cũng lem lém dõi theo. Đôi môi khép, ửng lộ màu son như muốn nói điều gì. Dáng tay ấy không xa buông hờ hững mà chẳng có nhu cầu động chạm, ôm ấp, gần gũi…

Nhiều năm sau này, qua rất nhiều biến cố, người nữ, đàn bà yêu mới lại tái hiện trong tranh của họa sỹ. Có rất nhiều bức được thoát thai, tái sinh cùng những bột màu rừng rực, quằn quại, gào thét, hoan hứng yêu đương…

Nhưng chỉ còn duy nhất một chân dung Người nữ Bích Câu là thản nhiên trước mọi biến đổi.

Nàng biết mình đã là một dấu mốc, giới tuyến mà dường như chính họa sỹ không muốn hoặc không thể trở lại. Hơn thế, nàng là một nửa, một chân dung khác biệt, luôn thường trú, gắn bó trong tôi!

1 (1)

Gương nhân quả

Lịch sử soi chiếu lại chính mình có thể bắt đầu từ khi con người rón rén bước xuống sông, hồ, ao để xách, múc, tát, tưới nước.

Từ di chỉ khảo cổ ở Phụ Hào, người Trung Hoa đã làm ra gương đồng hình cầu từ hơn 4000 năm. Gương kính có thể xuất hiện sớm nhất ở Leabanon hồi thế kỷ thứ nhất. Hơn trăm năm sau, ở Trung Hoa, thầy Trang Tử ghi lại trong “Đức sung phù” hướng dẫn người đời: “Người ta không soi vào dòng nước chảy mà soi vào nước phẳng lặng”

Anh đã đi qua phòng tắm của Dương Quý Phi ở cố đo tây An của người Trung Hoa, phòng Gương của Hoàng gia Áo hay khuê phòng của Nữ hoàng Anh… Gương tròn thì nhỏ. Gương lớn thì vuông, chữ nhật hoặc bầu dục… Gương Nouveau thì cầu kỳ đến phù phiếm. Gương Celtics đẹp mê hồn nhưng trang trí trừu tượng, bí ẩn như người cổ từng vẽ trên đá cách nay hơn 3000 năm. Chưa từng thấy gương nào lại Phồn Hoa như tác phẩm này.

Gương có hình tròn. Giới trí thức phương Tây cổ xưa cho đó là biểu tượng bầu trời, chu kỳ của vũ trụ, sự toàn hảo của thế giới tinh thần vô hình và siêu nghiệm…

Gương có trang trí hoa dây. Nếu ai nghiền lịch sử design sẽ tưởng tượng và có hình dung khác về những vòng ngọc khổng lồ thời Thương, Chu hay Chiến Quốc. Lớp lớp cánh lá, dồn nén, quấn quyện, không dứt đoạn, khác nào văn sấm, quyên vân. Tạo hình chặt chẽ như trang trí kỷ hà. Hoa lá đó mà biến ảo như long phượng. Trên nền son thắm, son nhì, cúc đại đóa hay mẫu đơn thì cũng ngọt ngào gửi đi lời chúc “Mãn đường hồng” hạnh phúc, may mắn tràn đầy…

Như mọi cô bé, cô gái, em cũng biết đến gương thần và nàng Bạch Tuyết của anh em nhà Grim. Nhưng ít ai biết, gương như có một thế phận mới khi Võ Tắc Thiên-Người đàn bà đẹp Trung Hoa, tự tạo tác ra chữ CHIẾU để gương kính không phạm húy, nàng cũng lấy tên đó đặt riêng cho mình.

Hôm tôi mang gương đến, em vừa đi Yên Tử về.

Tự soi chiếu, quán chiếu, tôi thấy thật rõ cái cách mà chúng ta luôn hiện thân, biểu hình. Người ta chỉ thấy mình khi soi gương. Gương không tì vết thì in ghi cả Sắc và Không.
Chỉ muốn nói với em gái, rằng: Người ta sẽ dần nhận ra và quả đắc khi luôn tự soi chiếu, điều chỉnh, đổi thay. Sống đời, yêu thương, làm việc, thụ hưởng thì nên biết đủ, đắc ý rồi thì nên dừng.

Người xưa dạy: “Thủ phận an mệnh, thuận thời thính thiên”. Biết vâng lệnh Trời, xuôi theo Thời, giữ Phận, yên Mệnh.
Nếu được thế, Gương là Tịnh Độ, Niết Bàn. Cẩn trọng soi chiếu là độ trì chính mình để đạt tới một cảnh giới khác sáng trong.

1 (5)

Tủ sách của Đại quan Tế Tửu và quý nhân!

20 năm trước, vô tình có được quý vật của người từng dạy ba đời vua nhà Nguyễn.

Về DUYÊN, nhớ ca dao xưa có câu: ” Cái lá sen rủ, cái củ sen chìm, Bao nhiêu quý vật đi tìm quý nhân “.

Tự hỏi, mình đâu phải quý tử con nhà quyền thế, không học hành tử tế như quý sỹ, không cao sang như những bậc quý nhân?

Nay, vì có nhu cầu chuyển đổi nơi ở, tôi không bán mua mà chỉ muốn chuyển nhượng quý vật. Người thích rất nhiều. Người có tiền không ít. Vậy mà vẫn thực sự lo lắng. Biết tìm đâu cho thấy quý nhân?

Nhớ khi xưa La Ẩn từng xuống thơ vỗ về:

“Mộng lý cựu hành xứ,

Nhãn tiền tân quý nhân.

Tưởng như chỉ còn gặp nhau trong mộng,

Nay trước mắt là một người như ý nguyện.”

Và một buổi trưa nóng oi ả, bạn đã tìm đến nhà. Bạn là Luật sư, doanh nhân trẻ. Gia thế khác thường “Tiên tế gia phong, hữu đạo đức giả, Đạo cao đức trọng. Tự toàn kỳ đạo. Tử hiếu tôn từ, Nhân nhân ái lạc…”. Bản thân bạn thì “Bần nhi cần học, Trưởng tắc thi hành. Chính tâm tu thân, Khả di lập thân. Lập thân, hành đạo, Quả ngôn cẩn hậu, Rõ tiếng hậu lai….”

Bạn thích đồ ta, bỏ đồ tàu. Bạn rất cẩn trọng dõi theo những màu men gốm từ Lý chuyển sang Trần. Bạn có sở hữu những món gốm  Chu Đậu mộc mạc đến độ sang trọng… Bạn kính Phó vương Hoàng Cao Khải, nể trọng Tổng đốc Hoàng Trọng Phu. Bạn cất công sang Pháp để mua lại đôi ghế của gia đình Phó Vương. Bạn luận rất hay về tên một người bạn chung, về lẽ cương- nhu. Bạn không quá buồn khi gia thế lụn bại thảm hại sau bao biến đổi thê thảm của thời cuộc. Bạn phẩm cực chuẩn về một tác giả trừu tượng đắt giá nhất hiện nay. Bạn bình rất chính xác về bức mưa hiếm hoi của một họa sỹ ấn tượng.

Chuyển giao món đồ quý cho bạn thực là quý nhân tầm quý vật?

Tiễn cụ tủ mà thấy xao xuyến quá. Chỉ muốn gửi đến chủ nhân mới vài điều mà cổ nhân luận về sách, sự học.

Khi xưa Hoàng Sơn Cốc, bạn của Tô Đông Pha, từng nổi tiếng nhân gian khi luận về tiền kiếp. Danh sĩ từng nói rằng: “Sĩ phu ba ngày không đọc sách thì soi gương mặt mũi đáng ghét, nói chuyện nhạt nhẽo khó nghe”.

Thiên Khuyến học, vua Nhân Tông nhà Tống từng viết:

“Thư trung tự hữu thiên chung túc.

Thư trung tự hữu hoàng kim ốc.

Thư trung hữu họa nhan như ngọc

Nam nhi dục toại bình sinh chí,
Ngũ kinh khuyến hướng song tiền độc.”

Trong sách tự có ngàn chung thóc.

Trong sách tự có lầu son gác tía

Trong sách có người nữ đẹp như ngọc quý

Nam nhi muốn thỏa chí bình sinh,

Tứ thư, Ngũ kinh nên chuyên cần đọc

Trên núi Phượng Hoàng, Hải Dương, Tư nghiệp Quốc Tử Giám, tiều ẩn, người thầy của muôn đời Chu Văn An từng nhắc lời Trình Di:

“Thiên kim di tử,

Bất như nhất kinh.

Ngàn vàng để lại cho con,

Chẳng bằng một quyển sách.”

Còn ai xứng đáng hơn bạn để gìn giữ một kỷ vật quý của một quan đại thần, một trí thức lớn của một làng khoa bảng tiêu biểu bậc nhất Bắc Kỳ?

 

0 (1)

Góc sân thượng chỉ có cỏ cây làm bạn.

Đồ gỗ phỏng theo thiết kế thời nhà Minh thế kỷ 14.

 

 

Tranh Hà Nội phố theo trường phái Ấn tượng

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Ljubljana… xanh.

Ljubljana, for you all hearts are burning, The sun, moon and all the stars,

Listen, can’t you hear what they are saying? Ljubljana is green.

From bird to bird

The news is spreading,

Ljubljana khiến cho trái tim chúng ta, mặt trời, mặt trăng và tất cả các ngôi sao bùng cháy, rực sáng

Hãy lắng tiếng, bạn có thể nghe thấy đàn chim đang véo von?

Chúng loan tin cho nhau: chip chip chip … Ljubljana … xanh!

(Lời ca trong một bài hát của Dàn hợp xướng trường tiểu học Poljane Ljubljana- nhạc trưởng: Lucija Tozon)

6 (1)

Tôi chỉ dự định đến Ljubljana để quan sát một THỦ ĐÔ XANH của châu Âu.
1 (1)
Thủ đô của Slovenia một ngày mưa. Núi cao, pháo đài cổ trầm mặc. Dòng sông nhỏ Ljubljanica và những con thuyền êm trôi. Sâu dưới lòng đất, những bánh xe bằng gỗ cổ nhất trên thế giới như không ngừng xoay chuyển. Nhà thờ Truyền Tin khắc khảm lời Kinh ngợi ca ân sủng của Mẹ Maria. Những cây cầu như những viên đá lớn vắt qua dòng thời gian. Dưới những hàng cổ thụ, điêu khắc Adam và Eva của Jakov Brdar. Sau khi nếm trái Tri thức Thiện và Ác, bị trục xuất khỏi thiên đường. Họ xiêu vẹo, biến dạng như những dáng gỗ lũa dị dạng di động. Họ thảng thốt, âu lo, mặc cảm, đang cố thoát bỏ tội tổ tông và vội vã lao vào vô định. Dưới chân bức tượng đồng lớn của France Prešeren có bức phù điêu nhỏ mô tả Nhà thơ cổ điển vỹ đại nhất Slovenia đang cúi đầu, lặng thinh, đau khổ. Ông không dám ngắm nhìn Julija- tình yêu, nàng thơ của mình đang hạnh phúc trong vòng tay của người khác. Gần đó, có con Thiềm Thừ đang bình thản ngậm giữ, trân quý những chiếc khóa tình yêu.…

Hình như Ljubljana còn có nhiều điều muốn nói hơn một danh xưng mới hay tước hiệu trân quý. Hơn mười năm qua,người dân nơi đây đã nỗ lực, tận tâm cống hiến chỉ để bớt đi chút tiếng động ồn ào, gìn giữ cho từng giọt nước trong sạch hơn, bầu không khí thơm mùi thanh khiết, …

3 (1)       3 (4)       3 (2)

 

Tôi ngẩn ngơ ngắm dòng suối người từ khắp thế giới về đây, ngược lên núi cao để thăm pháo đài cổ. Từ một điểm cao nhất ở trung tâm thủ đô Slovenia, họ muốn ngược dòng lịch sử đầy biến động dữ dội, để tìm cho mình một cảm xúc, một định nghĩa bình yên rồi tận mắt nhìn thấy xa hơn, rõ hơn những biến đổi kỳ diệu của thành phố nhỏ bé này.

Tôi tin rằng rất nhiều người trong số họ còn đi tiếp đến bờ sông Sava, đi bộ trên con đường mòn thật dài và hoang sơ. Sẽ có không ít người đến bên hồ Koseze để thiền tịnh và quán tưởng, trực cảm, thụ hưởng một cảnh giới thiên đường mà mình từng háo hức, mơ ước. Và từng đoàn người nối nhau đạp xe quanh con đường hình trái tim trên núi cao Šmarna gora của KTS danh tiếng Plečnik, người từng đã xây dựng nhiều cây cầu, bờ kè, quảng trường, tượng đài và những tòa nhà hoành tráng của thành phố.

Cảm xúc đó khiến tôi tạm quên những bảng liệt kê thật dài về những việc mà người dân Ljubljana đã tỉ mỉ, kiên nhẫn và đồng lòng kiến tạo. Nếu có nhiều thời gian hơn, tôi sẽ ghi nhớ những cách mà các bà nội trợ phân biệt màu của những thùng phân loại các loại rác thải; cách cài đặt chế độ cho tủ lạnh , tủ đá cho tiết kiệm điện nhất; cách họ thiết kế, tự tạo ra một kiểu túi đi chợ, mua sắm mà không dùng đến vật liệu nhựa dù là tái chế.

Tôi cũng không dành nhiều thời gian bận tâm đến những phát biểu hùng hồn và đầy sức thuyết phục của những nhà lãnh đạo hay các diễn đàn có sự tham gia của hàng trăm chuyên gia từ các lĩnh vực nước, chất thải, hiệu quả năng lượng, biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học, khu vực xanh và chất lượng không khí cùng khẩu hiệu “Trách nhiệm hôm nay – Sự bình đẳng với các thế hệ tương lai”.

Nếu có cơ hội tôi sẽ quan sát thật kỹ lưỡng các sinh viên Khoa Kiến trúc thiết kế đô thị tổ ong, thùng rác thông minh có thể nén rác, nhà máy sản xuất điện từ vi khuẩn; làn sạc không dây cho xe điện, thiết bị thu gom, làm sạch nước mưa bằng đèn UV và pin mặt trời để tự cung cấp năng lượng cho đèn…

Tôi sẽ tìm đến Tiến sĩ Bavcon trường đại học Ljubljana một nhà nghiên cứu nổi tiếng, người ủng hộ việc thúc đẩy và bảo vệ hệ thực vật bản địa. Bavcon chọn các loài thực vật điển hình của vùng núi đá Karst để trồng ở những bức tường phía nam, nơi tiếp xúc nhiều hơn với ánh nắng mặt trời, những loài chịu hạn, thiếu nước, không cần chăm sóc quá nhiều, đưa Hoa lồng đèn và thu hải đường trồng ở phía đông và phía bắc. Hoa cẩm chướng cũng đẹp hơn ở những nơi ít nắng hơn. Trồng 24 loại cây khác nhau trên bức tường xanh của điểm đến. Tại Riko, Bavcon tích cực theo đuổi các khái niệm bền vững cả trong các hoạt động kỹ thuật của chúng tôi và trong mô hình xây dựng tiền chế bằng gỗ.

 

1 (6)

Tôi sẽ tìm Tina Zdjelar, người yêu thích khái niệm Smooth- an nhiên và thúc đẩy lối sống lành mạnh. Tina Zdjelar cảm nhận chắc chắn rằng buổi tối và đêm trên đồi Polhov Gradec hoặc Šmarna Gora an toàn hơn so với những con đường được chiếu sáng ở trung tâm. Thật dễ thương khi Tina Zdjelar từng viết:
“ Cái gì trong bụi rậm vậy? Một cành cây đã gãy? Một con nai hoang nhảy ra? Một con sơn dương tức giận đá chúng tôi vì đã làm phiền giấc ngủ của nó?

Ánh sáng làm dịu đi và tạo ra ảo ảnh của cái trực cảm, nhưng bóng tối phát tán sự thiếu hiểu biết này. Nó gây ra một làn sóng sợ hãi phi lý mà chúng ta không biết phải đối mặt như thế nào. Trong rừng, nơi bóng tối thay đổi cây cối thành những hình ảnh kỳ lạ của một số loại sinh vật thần thoại, những cành cây rên rỉ, than khóc và những tiếng động trong bụi rậm khiến trí tưởng tượng trở nên điên cuồng.

Bạn có sợ bóng tối không? Bạn có dám đi vào rừng trong bóng tối! khi nỗi sợ hãi của bạn được phủ một tấm chăn và ngủ vùi, cuối cùng bạn cũng thấy khu rừng trong bóng tối rất đẹp, yên tĩnh, vắng vẻ.

Trên đỉnh đồi Polhov Gradec, bạn vẫn có thể nằm dài trên những bức tường dày bao quanh nhà thờ St Lovrenc xinh xắn và ngắm nhìn những ngôi sao nhấp nháy hay ánh đèn của Ljubljana. Hoặc gặp đêm rằm, trăng tỏa sáng tưởng chừng bầu trời bị cắt làm đôi. Hoàng hôn đỏ cam chìm dần.”

3 (3)

Tôi sẽ theo chân Mateja Gruden đến hồ Koseze.

Nữ nhà báo, biên tập viên này thích tập thể dục, chào đón mặt trời, hít thở không khí trong lành, thở sâu hơn, để làn da trần chạm vào và tận hưởng năng lượng thực sự của trái đất.

Mateja Gruden từng chia sẻ: Hít thở bên ngoài bốn bức tường mang đến cho chúng ta các chiều không gian khác. Khi hít ngửi thấy thiên nhiên thuần khiết, chúng ta thực sự thở đúng nghĩa. Không khí trong rừng, trên một ngọn đồi, bên hồ, trong một đồng cỏ hoặc cánh đồng chứa sức mạnh đặc biệt mạnh mẽ, thậm chí là chữa lành bệnh. Khi đứng như một cái cây, chúng ta xoay uốn sống lưng như một con mèo. Khi chúng ta trải nghiệm sự chuyển dịch của mặt trời, chúng ta thức dậy, hài hòa, vượt thời gian và kết nối với vũ trụ. Và Ljubljana xanh cung cấp cho chúng ta tất cả điều này. Chúng tôi chào mặt trời trên đỉnh núi Šmarna gora hoặc nói lời tạm biệt với nó trên mặt hồ Koseze. Hãy thở ở Ljubljana.”

6 (2)

Trong nhiều năm qua, Ljubljana có lắp đặt những thiết bị quan trắc … màu trời, đo những biến động của nước, không khí, tiếng ồn…. Nhưng có thiết bị nào có thể đo chính xác hơn tiêu chuẩn, chất lượng THỦ ĐÔ XANH bằng những trải nghiệm, những cảm xúc của mỗi chủ nhân thành phố?

 

6 (3)

12.089 thành viên của Đại gia đình Ljubljana là linh hồn của Thủ đô xanh. 37.000 trẻ em từ các trường tiểu học, mẫu giáo 13 trường trung học và đại học hợp tác tham gia dự án. Hơn 100 dự án Thủ đô xanh được thực hiện trong năm 2016. 1.304.861 lưu trú ở Ljubljana năm 2016, tăng 12% so với 2015.

 

542 m2 diện tích cây xanh công cộng trên mỗi người dân ở Ljubljana

90 ha diện tích xanh dành cho thể thao và giải trí được xã hội hóa.

300 m là khoảng cách đến một khu vực màu xanh lá cây công cộng cho hầu hết các khu dân cư

Hơn 12.000 cây được trồng bởi các thành viên của Đại gia đình Ljubljana

10.000 Động vật lưỡng cư được vận chuyển trên đường hàng năm bởi các tình nguyện viên, nhà bảo tồn thiên nhiên và chính quyền thành phố

Bảo tồn 161 loài chim, trong đó 86 loài nằm trong Danh sách đỏ các loài có nguy cơ tuyệt chủng

20% diện tích đất tự nhiên được bảo vệ

 

2.183 phương tiện giao thông trong Cơ quan hành chính thành phố và các công ty đại chúng của Thành phố thân thiện với môi trường. 95,048 chỗ đậu xe trong 5 công viên

1.200.000 người dùng đã đăng ký hệ thống BicikeLJ, đã sử dụng Kavalir- xe điện miễn phí trong trung tâm thành phố.

100.000 m2 dành riêng cho người đi bộ và người đi xe đạp trong Trung tâm thành phố

Hơn một phần ba phương tiện thân thiện với môi trường, trong đó hơn một nửa sử dụng CNG (khí nén tự nhiên- compressed natural gas).

Ljubljana đứng thứ 8 sau Copenhagen, tiếp theo là Utrecht và Amsterdam trong 20 thành phố trong136 thành phố được đánh giá được xếp hạng thành phố thân thiện với xe đạp nhất

 

74% căn hộ được sưởi ấm bởi hệ thống sưởi ấm và hệ thống cung cấp khí đốt tự nhiên của quận

 

Châu Âu bị quá tải tiếng ồn vào ban đêm (hơn 65 decibel). Các biện pháp xanh ở Ljubljana đã giảm 14%

Tỷ lệ người không hài lòng với chất lượng không khí dao động từ 22 đến 88%. Tỷ lệ của những người hài lòng với mức độ tiếng ồn là từ 31 đến 82%. Bucharest và Sofia bày tỏ sự hài lòng ít nhất. Ít nhất ba phần tư cư dân thủ đô châu Âu rất hài lòng với chất lượng không khí ở Dublin, Vienna và Helsinki (88%), Luxembourg (83%), Stockholm (77%), Ljubljana (76%)

(Tư liệu của Eurostat 2016)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cẩu giản và…

 

 

Cẩu nên chưa giản?

1 (1)

                       1 (3)     1 (2)

 

Mạo danh Minimalism? (6- 2019)

 

Gần đây, trên báo có nhiều bài viết tán thưởng, ngợi ca những căn hộ, kiến trúc, thiết kế nội thất theo phong cách tối giản ở Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Sài Gòn…
Ngoài ngôn từ, theo những bức ảnh đi kèm, minh họa, thật khó nhận thấy từ các công trình này tinh thần tiết chế, ý thức buông bỏ, thái độ xa dời những tham muốn vật chất và các nỗ lực hướng đến một cuộc sống có ý nghĩa hơn. Chỉ thấy từ những căn hộ… cao cấp một không gian trống rỗng, nghèo nàn, buồn tẻ. Vách kính dựng lên vô cớ. Không gian học của con nhỏ hơn mức cần thiết, sách vở, đồ dùng để tùy tiện dưới sàn. Bữa cơm của gia đình tuềnh toàng, mâm để xuống sàn, mọi người ngồi bệt trong một tư thế vẹo vọ chẳng khác những người nông dân thời bao cấp nghèo khó …

Tuy nhiên, ý thích, cách sống của mỗi người, lựa chọn của một gia đình là chuyện riêng tư, không nên lạm bàn. Chỉ tiếc, người viết, các tòa soạn và kiến trúc sư thiết kế đã hiểu, diễn đạt sai lạc những nguyên tắc, quan niệm Minimalism của phương Tây hay tinh thần tối giản tuyệt hay của phương Đông?

Về cách sống này, người xưa bình và phẩm là: “cẩu giản”. Trong những ngữ cảnh cụ thể,  “Cẩu” không chỉ là ẩu, cẩu thả, bừa, tuỳ tiện, tạm, tạm bợ, làm lấy được, không có ý lo tới chỗ lâu dài, tầm nhìn xa rộng, nhân văn. “Giản” không chỉ là qua loa, sơ sài, thờ ơ, bất cẩn, không thấu đáo.
Albert Einstein từng nói: “Make things as simple as possible but no simpler.” – “Không thể hoàn tất những điều đơn giản bằng sự giản đơn”


Minimalism ?

 

                      2 (2)                              2 (1)a

2 (1)

Vườn sỏi, trà thất, chùa tháp Kyoto, Nhật Bản (1995)

Ở một khu sân golf sang trọng cách HN không xa, dọc con đường đắt giá bậc nhất bên bờ vịnh Hạ Long… thấy không ít những căn hộ được copy, sao chép, mô phỏng biệt thự Savoye của Le Corbusier, Nhà kính ở New Canaan của Philip Johnson, Biệt thự Tugendhat của Ludwig Mies van der Rohe

Ngay trong những cuộc đất đắt tiền, sang trọng, có cảnh quan núi đồi, thảm cỏ, mặt nước, biển đảo, di sản thiên nhiên thế giới, đẹp như mơ, lại thấy những khối hộp vuông chằn chặn. Không khí ô nhiễm, an ninh không tốt nên tường, cửa vây kính. View nhìn mở rộng nhưng lại đóng gói kiến trúc thành hộp kín, thiếu khí tươi và chi phí làm mát thì … không cần tính đếm.  Công trình giấu đi được những hàng cột kết cấu thô cứng thì lại phơi lộ ra những rèm tre chống nắng vụng về và chẳng có được cái tiện ích giản dị, cái thú vui thuần nhã của nhà tre ở quê…

Ở miền nhiệt đới nóng ẩm, chẳng phải vô tình, những tinh hoa Minimalism từng tạo nên diện mạo mới cho kiến trúc hiện đại nhân loại  đã lộ nguyên hình những… “máy ở”. Kiến trúc miền ôn đới từng tương phản, đối lập, phản kháng với những cầu kỳ, xa hoa, kỳ vỹ của các hàng cột Hy- La, vòm cong Gothic, mái vòm Phục Hưng… cơn cớ gì lại trôi giạt về gần xích đạo rồi nghênh ngang,  học đòi, khoe mẽ vô lối …?

Tối giản …!

3 (3)

3 (1)

 Khu tưởng niệm trịnh Công Sơn ở Bình Quới, Sài Gòn (2000)

 

Nếu tạm hiểu là giản lược, giản dị đến hơn nhất, tối ưu, tinh hoa, có thể chữ “Tối giản” không to tát, kinh viện, trừu tượng nhưng nó đa tầng, đa nghĩa, tinh tế và phổ quát hơn Minimalism?

Nhiều năm qua, trong khi văn minh phương Tây đang có xu hướng thắng thế, thời thượng, có thể “Tối giản” đã ngược đường và được chuyển ngữ từ Minimalism. Báo chí, nhiều nhà nghiên cứu và cả giới nghề trên thế giới lại có xu hướng cho rằng Minimalism hình thành, phát triển từ giữa thế kỷ trước ở Âu- Mỹ.

Nhưng, nếu đặt Minimalism trong một tiến trình tiến hóa của kiến trúc và văn minh nhân loại, e rằng niên đại trên chưa chính xác, định nghĩa này tự khu biệt, hạn hẹp và có phần vội vàng, lệch lạc?  Có lẽ các nhà phân tích, lý luận hay truyền thông cần một sự điềm tĩnh, thấu đáo hơn chăng?

4 (3)

 

4 (2)              4 (6)                   4 (5)

4 (1)

Six Senses Ninh Van Bay, Nha Trang (2014)- Tối giản là một hành trình khiêm nhã để kiến trúc và con người trở về, hướng tới gần nhất với thiên nhiên, chạm vào tự nhiên. Từ sau 2005, thật khó tìm thêm một kiến trúc nào vừa hiện đại vừa đậm đà bản sắc hơn thế?

 

Hãy thử ngược dòng lịch sử văn hóa- kiến trúc Nhật Bản. Thử tới những trà thất, những  “Ngôi nhà Không” ở Hoàng cung, để hiểu về một kết cấu, một cấu trúc: Hòa, Kính, Thanh, Tịch. Tới Kyoto để ngắm vườn sỏi, vườn khô. Đến Nara để lưu nhớ về kiếm đạo…

 

Giản đơn, gần gũi hơn, hãy trở về với khu nghỉ đẳng cấp Six Senses Ninh Van Bay, chậm bước quanh khu đền thờ Trịnh Công Sơn ở Bình Quới, Sài Gòn… Có thể hai không gian hiếm hoi này sẽ cho phép người ta chạm nhẹ, nhìn sâu hơn vào một khái niệm Tối Giản Việt. Có thể người ta sẽ dần nhận thấy rõ hơn xuất sứ, dấu mốc, thành tựu, sự lan tỏa những quan niệm rất khác giữa Tối giản và Minimalism.

Thử ngẫm về những đường kẻ thẳng cùng kiệt giản đơn, các mặt phẳng cùng khối màu nguyên và hệ lưới trừu tượng từng ảnh hưởng sâu sắc, toàn diện tới kiến trúc và rất nhiều lĩnh vực khoa học sáng tạo của Mondrian. Họa sỹ lừng danh có chép lại, cóp lại, mô phỏng lại các cấu trúc khung gỗ, trật tự và logic của thảm Tatami trong những ngôi nhà, từ kiến trúc shinden-zukuri dựng trên đất hẹp và nhiều động đất ở nhật Bản cách nay gần 13 thế kỷ?

 

Vào thế kỷ 15, trong khi Filippo Brunelleschi còn đang mải mê với mái vòm bằng gạch khổng lồ bao phủ không gian trung tâm của Nhà thờ Florence để trở thành KTS đầu tiên phát triển kiến ​​trúc Phục Hưng thì những người thợ xây nhà quê ở Nhật Bản đã hoàn tất phong cách Shoin với những tác phẩm tối giản trác tuyệt.

Le Corbusier từng nói: “Khoảng trống, ánh sáng và sự ngăn nắp cần thiết chẳng kém gì cái ăn và một mái nhà với một con người”. Frank Lloyd Wright từng nói: “Hình thức và công năng là một”. Nếu so sánh với triết lý tinh tế, gần như vô ngôn của kiến trúc Trà thất Jo-an, e rằng, các ý tưởng của hai KTS lừng danh, từng được giới nghề trích dẫn rất nhiều này đã muộn hơn 6 thế kỷ và có phần nôm na, vụng về?

Chắc chắn câu nói nổi tiếng Less is more được cho là của Ludwig Mies van der Rohe xuất hiện muộn hơn bốn thế kỷ so với Haiku – những câu thơ không thể ngắn, xúc tích hơn?

Hẳn là Minimalism sẽ còn phải suy ngẫm nhiều về “nhất chiêu tất sát” của kiếm đạo- kendo Nhật Bản.

Có nhìn lại như thế mới tạm thấy Minimalism là một hành trình mà kiến trúc phương Tây nhọc nhằn kế thừa rồi thoát bỏ, đoạn tuyệt với di sản quá lớn của kiến trúc cổ điển. Nó vật vã tìm kiếm một vài nhóm giải pháp nhiều phần kỹ thuật, cố gắng đổi thay, làm cách mạng về không gian, nhằm thỏa mãn những nhu cầu vật chất không có điểm dừng của con người, đáp ứng tiện ích, công năng của không gian đô thị đang ngày càng bị nén ép, dần hẫng hụt các giá trị nhân văn.

“Tối Giản” thì khác rất nhiều, đôi chỗ còn ngược đường với  Minimalism. Ngay ban đầu, từ rất sớm, trong những công trình nhỏ bé nhất đến những biểu tượng lớn, “Tối giản” đã mạnh mẽ chối bỏ cái khệnh khạng, lòe loẹt, rườm rà của quyền lực thế tục trong kiến trúc phong kiến Trung Hoa. Nó lặng kẽ tiếp nhận tinh thần vi diệu của Vô Vi trong Đạo Lão. Nó nghiêm cẩn chắt lọc cả những cái buông bỏ, buông xả của Phật giáo. “Tối giản” nắm bắt công cụ Kinh Dịch huyền nhiệm để biểu đạt những giá trị lớn, đa tầng, vi tế hơn mọi vỏ xác kiến trúc.

Tối hậu, lược bỏ công năng, chắt lọc tiện ích, buông xả nhu cầu sở hữu nhiều hơn các giá trị vật chất, để con ngườigiao hòa với đại đạo, kiến trúc hài hòa cùng trời đất, “Tối Giản” tiếp tục tiết chế rồi đồng hành với chỉ một chữ, một con âm, một đại tượng: Zen (Thiền).

 

4

Nhà của lãng tử Quý Đức ( Tam Đảo 7-2008)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Xôn xao … cõi Nước?

1 (1)Cò quăm và thiên nga ở Oela

 

Hồ nước như là một vật liệu, định vị, định hướng, kiến tạo hình thái của đô thị, nơi nuôi sống con người, nơi sắp đặt không gian thử nghiệm các giác quan, địa điểm của ký ức, nơi tiếp nhận, cất giấu vẻ đẹp của quá khứ, những thăng trầm của lịch sử, cái nôi văn hóa, tác nhân đánh dấu nền văn minh…?

Bài và ảnh: Hải Sơn- Đăng Lâm-Xuân Bình

 

Trung tuần tháng 6, tiễn con trai lớn đi du học ở thành phố Winter Park, Orlando, Florida, Mỹ, tôi ra đề: Bài tháng 7 này, ba bố con sẽ viết chung, đề tài do các con tự chọn!

Hơn một tuần sau, trong một ngày mà khối bê tông Hà Nội bị nung đỏ, tôi nhận từ các con rất nhiều hình ảnh về những mặt nước, mép hồ, bờ kè, vỉa hè, ghế đá, hàng cây, đàn chim, con đường, công viên, góc phố nổi tiếng nhất của Hà Nội và Winter Park. Những góc nhìn đầy tương phản, ghi chép khác ngược gói ghém bởi thật nhiều cảm xúc vui buồn, hoài nghi, hy vọng, đổ vỡ, thăng hoa …

default

Đường trên cao cắt nát đảo Linh Đàm, mặt hồ, một quỹ đất đẹp, hiếm hoi của HN

Hà Nội, còn đó niềm tin yêu và hy vọng?

Mấy ngày ròng rã, mặc trời nắng như thiêu đốt, cậu học trò đang tuổi yêu vẫn lọ mọ sục tìm từng góc nhỏ nhất ở hồ Linh Đàm, hồ Gươm, hồ Tây…

Trong mắt con trai, hồ Tây bây giờ không còn “Đàn sâm cầm nhỏ vỗ cánh mặt trời”. Phần lớn con đường có thể trở thành đẹp nhất đất nước này lại không có nổi vỉa hè. Không có điểm dừng lại để thưởng ngoạn một báu vật mà thiên nhiên ban tặng. Đường cho xe ô tô, xe đạp hay người đi bộ bị gom lại, chồng lên nhau, co rúm, bất toàn. Những hàng lan can kiểu trại giam được làm bằng những tuýp thép to, thô kệch.

 

Hồ Gươm không có chỗ cho mọi người có thể chạm nhẹ vào mặt nước. Chẳng còn chỗ cho những câu thơ “ Cao đê vận tống hoành giang điểu”- tạm dịch “tiếng chim lao xao loang trên mặt nước” mà tiền nhân đã treo ở nhà tiền tế đền Ngọc Sơn.

Linh Đàm, quận Hoàng Mai từng gần được là một khu đô thị kiểu mẫu. Trong quá khứ. Về điều kiện tự nhiên, Linh Đàm có nhiều nét tương đồng với Winter Park. Đây cũng là vùng đất trũng, có nhiều sông nhỏ, ao, hồ, đầm và hệ động, thực vật thủy sinh đa dạng. Cậu học trò rất thích hội họa siêu thực của Salvador Dali, Rene Magritte… phải chờ đợi rất lâu mới chộp được một cánh dơi lẻ loi vào ảnh của mình. Cậu học trò lặng đi khi chụp một con ngựa nhựa cũ nát đang ngả đầu đầy cảm thương, ân cần, trìu mến với cô bạn cá nhựa cùng bị con người vứt bỏ ở một góc … công viên tàn tạ. Và bạn ấy ngậm ngùi hơn khi ghi lại hình ảnh những con thiên nga nhựa lềnh phềnh, ngơ ngác, lạc lõng trên cái bóng ngả ngốn của những tòa nhà, bức tường bê tông Mường Thanh…

1 (5)

Công viên Linh Đàm

    2 (8)                                 2 (6)

hồ… Tây?

Sau khi xem những bức ảnh được chụp cách Hà Nội nửa vòng trái đất, cậu học trò viết trên Fb:

“Thật buồn, Winter Park và Linh Đàm lại có những khoảng cách quá lớn về văn hóa, về cách con người ứng xử với tự nhiên, với nơi mình đang sống. Điều gì tạo nên sự khác biệt quá lớn đó?

Cho dù đô thị Linh Đàm đang ngày càng xuống cấp, chỗ nào cũng có thể nhìn thấy những điều phản cảm, nghịch lý và cả những bức xúc. Tuy nhiên, tôi vẫn muốn đến với Linh Đàm từ một góc nhìn khác, góc nhìn của cái đẹp có phần huyền ảo giống như người xưa từng viết và kiến tạo về một vùng đất thờ long thần, thủy thần linh thiêng”

 

Winter Park- công viên 5 mùa

1 (2)

 Diệc ở hồ Oela

Đến thành phố của hồ, có gì vui hơn khi nằm dài trên cỏ, dõi theo một cánh chim trời, lắng nghe tiếng gió hoang, chạm vào nước, hít thở không khí trong lành và nếm thử một trải nghiệm rất khác của mùa thứ năm.

Lần đầu tiên tới Winter Park, quận Cam, Mỹ, chàng sinh viên Việt Nam rất giỏi nấu ăn đã không giấu được cảm giác thảng thốt, ngỡ ngàng khi lần đầu tiên biết thế nào là… CAM, thứ quả hữu cơ ( organic) rực vàng màu nắng, múi, tép mềm hơn, vị ngọt chưa từng thưởng cảm và giá thì rẻ hơn ở VN… 6 lần!

Chính ngọ, nắng gắt, chàng trai tuổi đang lớn, luôn phải nhịn thở rất lâu mỗi khi qua hồ Thanh Nhàn, sông Kim Ngưu, Tô Lịch đã tự cho phép mình lang thang quanh hồ Ocseola, Oela, Virgirna, Mizell, Baldwin…  cũng chỉ để hiểu thế nào là hít thở căng lồng ngực.

Như một thi sỹ, chàng tự hỏi: Sao mùi cỏ nồng trong nắng gắt lại thơm ngọt thế? Sao nước hồ trong vắt? Sao có nhiều cây cổ thụ ven hồ? Sao chẳng thấy xe tưới mà cây rất xanh màu khác lạ? Dưới mép nước có những thảm thực vật như cói, sậy, lau, tùng mà vắng tảo độc, rong gai, bèo tây? Bao nhiêu năm lang thang cùng gia đình khắp mọi nơi chốn VN, sao lần đầu mình mới thấy diệc, cò quăm lang thang cùng thiên nga? Mình có thể ngâm chân dưới hồ sau những cuốc đi bộ dài hơn chục cây?

Chàng sinh viên Hà Nội ham chơi có thể biết cách nay 138 năm, trong khi trốn chạy sự đe dọa của thời tiết mùa đông khắc nghiệt ở miền bắc, Loring Chase, một bệnh nhân viêm phổi mãn tính đã lần tìm về vùng đất cận nhiệt đới để vượt qua bệnh tật hiểm nghèo và lần đầu tiên tạo dựng nên tên gọi, danh tiếng Winter Park.

Đứng trước khách sạn cổ nhất Winter Park, một gã trai nuôi ước vọng đi vòng quanh thế giới chắc đã biết nơi đây vào ngày 1 tháng 1 năm 1883, Chester A. Arthur-  Tổng thống Hoa Kỳ từng hết lời ngợi ca miền đất, thành phố đẹp nhất Trung Mỹ.

Một đầu bếp đầy triển vọng, đặc biệt nhạy cảm về mùi và vị của đồ ăn có thể biết vào năm 1910, vợ chồng John và Mary Hakes đã nhọc nhằn và đầy hứng khởi khi vun trồng cam Florida trở thành một loài cây, một thương hiệu tạo nên lịch sử.

3 (2)               2 (3)

  2 (2)                               2 (4)

Hệ thống cống, xử lý nước mưa ở hồ Ocseola- Hồ Oela- Hồ Baldwin

 

Nhưng có nhiều điều nhỏ bé, ẩn khuất, không dễ nhìn thấy mà cư dân mới của Winter Park rất nên biết. Sau hơn 100 năm, thật đáng nể, bản quy hoạch tổng thể, định hướng phát triển lớn của thành phố gần như không đổi, hay điều chỉnh.

Để có nước hồ trong xanh, sạch, cỏ thơm và công viên, cảnh quan quyến rũ hẳn là một nỗ lực không mệt mỏi của thành phố suốt một thế kỷ qua.
Cuối đường Alexander, phía trước những kiến trúc theo phong cách Địa Trung Hải vùng Tây Ban Nha đẹp sửng sốt, không chỉ là một bùng binh hay là chỗ quay đầu xe trang trọng dành riêng cho một khu đất quá đắt giá. Dưới đất sâu là một bể ngầm, cửa cống lớn, Baffle Boxes, bể xục khí, đập tràn… để chặn lá, rác, bùn, chất thải. Kế đó không xa là trung tâm bơm phèn vào nước mưa để lắng lọc bùn, phân hủy rác. Nước chỉ được chảy vào hồ với độ trong được kiểm soát ngặt nghèo.

Winter Park nằm trên trên đường của các đàn chim di cư từ Đại Tây Dương và Mississippi đến khu vực trú đông Caribbean và Nam Mỹ.  Trên hồ Oela, dễ gặp hình ảnh thật lãng mạn khi nhiều du khách cho thiên nga, diệc, cò quăm ăn. Hãy lưu ý một chút, chính quyền thành phố có cả những khuyến cáo rất rõ ràng rằng: Hãy để chim thú tự kiếm ăn, sinh tồn và cùng con người tham gia thiết lập một hệ sinh thái thân thiện, có kiểm soát. Thức ăn cho chim thú có thể gây ô nhiễm nước hồ.

Trên hồ Ocseola, để có gương nước trong vắt, mở rộng, xa ngút tầm mắt, từ những năm 1960, thành phố từng có những nỗ lực không mệt mỏi để loại bỏ tảo độc, rong gai, bèo tây, chống nguy cơ thực vật thủy sinh ngoại lai phát triển hoang dại, mất kiểm soát sinh khối, biến hồ trở lại thành đầm lầy.

Hồ Baldwin, cao dần từ mặt nước, thảm cỏ thủy sinh, bờ mép, đường đi bộ, cây xanh tiểu cảnh, sân, quảng trường và tòa nhà trung tâm… những phối cảnh đủ sức níu kéo con người ngồi lại, dừng lại để nghi ngơi, thư giãn, vui chơi và suy ngẫm. Con trai đừng quên, năm 1988, mưa lớn, nước lũ không kịp thoát ra lưu vực sông St. Johns, SôngEcllockhatchee, mực nước hồ đã dâng cao hơn 3m. Chiều cao mỗi mặt sân, con đường, hàng cây chính là sự nhắc bảo về những giới hạn an toàn khi bất trắc…

  Lâm thủy

4

 Ánh sáng, chiếu sáng như cách này cũng có thể làm ô nhiễm thị giác. Có còn “một lối dẫn tới tiên cảnh”?

 

Cách nay gần 20 năm, Christian Pe’delahore de Loddis- một KTS người Pháp có bài chuyên khảo sâu sắc “Hà Nội và hình tượng của nước”.
Thật bất ngờ khi KTS đề dẫn những vần thơ ngắn trong tập Lá Cỏ- một trong những sự kiện văn học quan trọng nhất, một cuộc cách mạng trong thi ca đương đại, với sự ra đời của một thể thơ mới – thơ tự do mà Walt Whitman là người khởi xướng:

“Vốn đã hiểu từng tấc đất mỏm đá
Những bông hoa mùa hè
Những vì sao, cơn mưa mùa hè cho tôi niềm cảm phục

Vốn đã lắng nghe trong ánh hoàng hôn tuyệt diệu
Tiếng chim hót trên cành thông tuyết chốn đầm lầy”

Ngầm mách bảo, cảnh báo về việc Hà Nội tàn hủy miền đất “Venice phương Đông”( cảm nhận của một người Ý hồi thế kỷ 14), có phải KTS ý tứ, tế nhị, mượn lời thơ của một người Mỹ, để luận giải về vị thế, tâm thế con người trước những mặt nước, ao hồ, thiên nhiên?

Nhận thức, cảm xúc, hành xử của họ mới chính là chất liệu để xâu chuỗi nước, hồ với tư cách là một vật liệu, định vị, định hướng, kiến tạo hình thái của đô thị, nơi nuôi sống con người, nơi sắp đặt không gian thử nghiệm các giác quan, địa điểm của ký ức, nơi tiếp nhận, cất giấu vẻ đẹp của quá khứ, những thăng trầm của lịch sử, cái nôi văn hóa, tác nhân đánh dấu nền văn minh…?

Đọc lại Walt Whitman , chỉ muốn ngừng viết, ngửa mặt lên trời mà ngâm ngợi và… cầu nguyện:
“Lâm thủy, đăng sơn, nhất lộ tiệm nhập giai cảnh
Tầm nguyên phỏng cổ thử trung vô hạn phong quang”

Tạm dịch:
“Ngắm nước, lên non, một lối dần tới tiên cảnh
Tìm về bản nguyên, cõi ấy sáng tỏ đến vô cùng”

Cùng thời và không xa cái ngày mà Thần Siêu ( Nguyễn Siêu) hay cao nhân nào đó viết mấy câu đối ở Tháp môn, cổng chính đền Ngọc Sơn, David Mizell Jr, người Mỹ đầu tiên đến cắm đất, dựng nhà, xây trang trại trên đầm lầy. Ban đầu họ định danh miền đất mới là Lakeview. Đó cũng là một diễn dịch khác, giản dị, chất phác hơn của “Lâm thủy”.

Để các con có nhiều lựa chọn, niềm tin, hy vọng mỗi khi tới gần, chiêm ngắm, hòa cùng suối sâu, sông dài, hồ rộng, biển lớn rồi “tiệm nhập giai cảnh”, lại xin được mượn lời thơ “Hát cho chính mình” của Walt Whitman. Xin gửi đến cho mọi người và cũng là tự… ru mình vậy!

 

I loafe and invite my soul,

I lean and loafe at my ease observing a spear of summer grass.

My tongue, every atom of my blood, form’d from this soil, this air,

Houses and rooms are full of perfumes—the shelves
are crowded with perfumes,

I breathe the fragrance myself, and know it and like it,

The distillation would intoxicate me also, but I shall
not let it.

The atmosphere is not a perfume, it has no taste of the distillation, it is odorless, It is for my mouth forever, I am in love with it,

 

Tôi thong thả bước đi và ngỏ lời mời gọi linh hồn

Khi chênh vênh nghiêng, tôi bình thản nhận ra những ngọn cỏ mùa hè sắc nhọn.

Tiếng nói, mọi điều sâu kín ẩn trong máu huyết tôi, hình thành từ đất này, từ bầu không khí này

Ngôi nhà tràn đầy hương hoa

Tôi hít thở hương thơm và biết mình yêu thích nó

Khi chưng cất hương thơm trời đất, tôi mê say nhưng sẽ không để nó chế ngự

Bầu không khí không có hương vị, mãi gắn bó theo từng nhịp thở và tôi yêu….

3 (1)

Kiến trúc phong cách Địa Trung Hải vùng Tây Ban Nha ở hồ Ocseola

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hòa Lạc và Đô thị đại học?

Tầm nhìn của quy hoạch, ngôn ngữ, phong cách, tầm vóc của kiến trúc là những tín dấu đầu tiên cho một hệ sinh thái đại học sáng tạo?

default

Gần đây, trong một nỗ lực mới nhằm sắp xếp lại hệ thống trường đại học (công và tư), nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho cách mạng công nghiệp 4.0, những vấn đề về quy hoạch Đô thị Hòa Lạc lại được nhắc đến, lựa chọn như một từ khóa?

Gần 20 năm qua, Khu đô thị Hòa Lạc được định hướng phát triển thảnh khu đô thị sinh thái, thành phố khoa học, khu đô thị đại học hiện đại, tiên tiến bậc nhất Đông Nam Á với công nghệ cao, phát triển tri thức, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ưu tiên hàng đầu của Đô thị Hòa Lạc là các lĩnh vực công nghệ thông tin, truyền thông, công nghệ phần mềm, công nghệ sinh học phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, thủy sản, y tế, công nghệ nano, công nghệ năng lượng, điện tử, cơ khí chính xác, điện tử và tự động hóa.

Trong khi dự án Đại học Quốc gia vẫn loay hoay chưa triển khai được bao nhiêu, khi được tự chủ, khi nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng cấp thiết, để đón trước những cơ hội rất lớn trong thị trường giáo dục đào tạo, các doanh nghiệp như FPT, Viettel, TH school… đã nhanh chóng xây dựng trường, đại học, học viện, tổ hợp nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, sản xuất…

Tuy còn rất lâu mới theo kịp được tinh thần Đại học Đông Dương của KTS lừng danh Ernest Hebrard, một biểu tượng về thiết kế kiến trúc trường học thế giới; dù chưa thực sự đối thoại được với những phức tạp của thổ nhưỡng, khí hậu; chưa thoát bỏ được việc tìm kiếm cái lạ về hình thức để săn lùng giải thưởng cùng với những thông điệp truyền thông quá to tát nhưng bước đầu những công trình này đã góp phần tạo nên một diện mạo rất mới, có phần đáng khích lệ cho kiến trúc giảng đường.

Những đặt hàng không nhỏ?

 

defaultFPT

Trong khi thực hiện đề án sắp xếp lại hệ thống các trường đại học, bản thân những người có trách nhiệm cao nhất với giáo dục cũng đã đặt vấn đề tổ chức thực hiện quy hoạch lại không gian Hòa Lạc để tạo xung lực phát triển mới.

Vẫn còn đó những băn khoăn về “chất lượng ĐH chưa đồng đều, hệ thống rời rạc, kém cạnh tranh, mô hình trường đại học bên trong đại học của các đại học còn nhiều bất cập, nguồn cung, từ cơ sở vật chất, đội ngũ, chương trình đều… yếu và thiếu”

Trong rất nhiều cuộc gặp gỡ, làm việc, tọa đàm, hội thảo lớn, khái niệm Đô thị Đại học, Làng Đại học, các industrial clusters (cụm liên kết ngành), ĐH Thông minh đã được các nhà khoa học, các nhà quản lý giáo dục, các doanh nghiệp lớn tiếp tục đặt lên bàn nghị sự kèm theo một chuỗi những giải pháp đầy trách nhiệm.

Đề bài cho quy hoạch, thiết kế kiến trúc sáng rõ hơn với câu hỏi, nghi vấn như: Cái gì tạo ra đô thị đại học? Theo điều tiết cung cầu của thị trường, đến năm 2025-2030 nhu cầu học tập của người dân thế nào? 5-10 năm tới xu hướng giáo dục các nước ASEAN ra sao? Bên cạnh ngành nghề truyền thống, sẽ có những ngành học mới nào xuất hiện? Nếu mở thêm trường sẽ có người học theo học?

Sẽ có xu hướng các trường đại học kết hợp, liên minh với nhau, hình thành các nhóm, tổ hợp để tận dụng nguồn tài nguyên sẵn có? Cần luận cứ để sắp xếp, hợp nhất, sáp nhập, chia tách, giải thể các trường ĐH công lập yếu kém, thu hút, mở rộng ra các trường tư? Mô hình trường, cụm đại học tự chủ, khi tập trung quy mô sẽ khai thác hiệu quả hợp tác win – win, đồng hành cùng phát triển vì lợi ích của các bên?

Xuất phát từ thực lực, chất lượng, nhu cầu của người học, để nâng cao tính cạnh tranh, nghiên cứu đề xuất phương án, khuyến khích các trường liên kết với nhau để lớn mạnh, nhỏ và đơn ngành thì khuyến khích trở thành cụm đại học đa ngành?

Kinh nghiệm quy hoạch thiết kế tổng thể phát triển đô thị đại học California những năm 1960 cũng được nhắc lại như một kinh điển.

 

Oxbridge và Hệ sinh thái đại học?

3 (1)a

Cambridge

Từ Việt Nam, Đông Nam Á, châu Á đến Oxbridge (Oxford và Cambridge), đến nước Anh, quê hương của Cách mạng công nghiệp lần thứ 2 là một hành trình gần 1000 năm phát triển, hoàn thiện một Hệ sinh thái đại học sáng tạo. Thật may mắn, Đô thị ĐH Hòa Lạc hôm nay có thể tìm được từ đó quá nhiều bài học kinh nghiệm đắt giá.

Hướng về Tây, Oxford là trung tâm của Vành đai xanh. Tp có quy hoạch môi trường, không gian nông thôn ở xung quanh thành phố nhằm ngăn chặn sự phát triển đô thị và giảm thiểu sự hội tụ với các khu định cư gần đó.

Chiều cao, điểm nhấn của kiến trúc, đột khởi của “Những ngọn tháp ước mơ”  không hẳn là kích cỡ vật lý của các tháp chuông nhà thờ. Khi nhà thờ muốn đức tin làm con tin, nhà vua và chính quyền buộc thần quyền phải trả quyền tự chủ, tự quyết để nhà trường trở thành một thực thể độc lập.

Sau những biến động khiến Oxford phân mảnh, bi kịch tạm thời của lịch sử đã giúp hình thành mới một Cambridge lừng danh không kém.

4 (1)a

Hong Kong Polytechnic University

Nhìn về Đông, với tổng diện tích 1.586 ha, trong đó có 1000ha cho dự án ĐHQG, không một trường đại học nào của Đô thị Đại học Hòa Lạc phải bị ép, nén như The Hong Kong Polytechnic University, một trường ĐH hàng đầu châu Á. Lựa theo địa hình đồi dốc, sử dụng vật liệu truyền thống với ngôn ngữ hiện đại, tạo nên một thung lũng tĩnh lặng bên trong công trình mang tầm vóc của một pháo đài tri thức. Giản dị hơn, thiết kế PolyU ở trên một đảo lớn lại chính là bài học xương máu cho những kiến trúc chưa biết đâu là Gió và Nước.

6 (1)a

ĐH Vân Nam

Nằm cách biển chỉ hơn 100km, khi ngược lên phía Bắc, Đô thị Đại học Hòa Lạc sẽ tìm thấy từ Đông Lộ, tên gọi cũ, đầu tiên của ĐH Vân Nam những động lực, khát vọng vượt thoát những vây bủa của rừng sâu, núi cao.

Tiếp theo và hiện thực hóa tầm nhìn địa chiến lược lớn rộng, vỹ đại nhằm khám phá Vân Nam và phần nội địa Trung Hoa lục địa của Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer, Đường Kế Nghiêu và những người chủ của Đông Lộ mong muốn đó là trường ĐH của Đông Á, nó phải giúp Vân Nam xoay đổi, hướng đông, hướng biển, kết nối với thế giới.

5 (1)a

Singapore Management University

Xuôi phương Nam, các KTS có dịp học hỏi cho thấu đáo kinh nghiệm thiết kế để đáp ứng các tiêu chuẩn Green Mark Platinum của Singapore Management University (SMU) để rồi tự định nghĩa lại về kiến trúc xanh cho bản thân.

Đôi khi, giản dị hơn, khiêm nhường hơn, hãy biết cúi nhìn một con đường ghép bởi những mảnh gốm với những chia sẻ của các nhà triết học, nhà văn, nhà doanh nghiệp như Aristotle, V. Hugo hay Lý Gia Thành… Cũng là tránh trơn trượt mỗi khi trời ẩm ướt hay có mưa…

5 (5)a

Singapore Management University

 

default TH school

4 (2)aThe Hong Kong Polytechnic University- Hành lang rất sâu, rộng để tránh gió, mưa, bão

1 (4)a

1 (5)a

ĐH Bách khoa HN sau 1954- một mô hình kiến trúc giảng đường Xô Viết hiếm hoi tử tế ?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Phó Giáo sư Minh Sơn, quả táo Newton và Oxbridge

 

DSC04506aChân dung PGS.TS Hoàng Minh Sơn Hiệu trưởng Trường ĐHBKHN, Chủ nhiệm Đề tài Nghiên cứu sắp xếp, sáp nhập, hợp nhất hoặc giải thể các trường đại học Việt Nam.

 

Bức ảnh này anh chụp trong khi em trình bày tóm tắt báo cáo khoa học về làm cách gì, thế nào để trước mắt có thể quy hoạch lại 171 trường công lập trong số 236 trường đại học cả nước.

Chỉ nghĩ đến 171 di sản của trì trệ, tụt hậu đã đủ thất kinh nói gì đến sắp xếp, sáp nhập, hợp nhất hoặc giải thể.
Làm được điều đó có thể là một đại địa chấn, những cơn sóng thần trước các nhóm lợi ích. Khó khăn muôn vàn, sức mỏng, lực yếu, vận hội chưa đến, vậy mà vẫn cứ nghiến răng mà làm, phải làm…

Chẳng biết điều gì đã khiến anh dùng cân đẩu vân để trở lại Oxford và Cambridge.

fixedw_large_4x

Khác xa với những định luật vật lý và quả táo huyền thoại trong vườn trường Trinity College của Newton, có thể nói, công trình của em là Đề tài Khoa học cấp Nhà nước kém “hấp dẫn” nhất trong ngành Giáo dục và Đào tạo?

 

14380377814_b66a0e5e9c_b a

Isaac Newton

Nhìn em mím môi, lo lắng, căng thẳng, vô cớ anh lại nhớ hình ảnh các giáo sư, các linh mục Oxford buộc phải dời bỏ nhà cửa, trường lớp, giáo đường, quê hương để tới xây trường, dựng nghiệp mới ở miền đất ven sông Cam.

LA6M4050

Thần thái của em cũng khiến anh nhớ điêu khắc vua Henry 3 đặt dưới vòm cong của tháp chuông hay đại sảnh đường. Hình như lúc đó ông vừa ra những quyết sách rất cứng rắn để giúp các trường Đại học thoát bỏ những ràng buộc, lợi ích của nhà thờ để trở thành những trung tâm khoa học thực sự độc lập.

LA6M3825Anh rất vui khi cả nhóm nghiên cứu, các nhà khoa học đều say sưa nói về mô hình làng Đại học, đô thị ĐH những mơ ước về một Hệ sinh thái học tập mới cho người Việt.

Vẫn biết đô thị, thành phố công nghệ cao Hòa Lạc đang lạc trôi suốt 20 năm với biết bao hoài nghi, hụt hẫng, mất mát niềm tin. Nhưng biết đâu đó, không xa nữa, có một phép màu khiến tất cả những trường ĐH tử tế nhất sẽ hội tụ dưới mây trắng xứ Đoài, tựa chân núi Ba Vì, nép bên hồ Đồng Mô và xuôi con sông Hát?

HG0J4018

Hồ Xuân Thiện Hội trưởng SV VN ở thành phố ĐH Oxford và các bạn

Đó hẳn là một Hệ sinh thái Oxbridge mới- nơi những cây táo vẫn chín đỏ trái mùa ở xứ nhiệt đới; nơi hậu duệ của Newton sẽ miệt mài viết những định luật hấp dẫn mới của những cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, thứ 5, thứ 6…

( HN, Đại Cồ Việt, Chiều thứ 6, 15.3.19)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Những dòng nước ngược?

 

5

Muôn đời các thiên thần vẫn bị … xích cho Con Người được Tự Do?

Hugo ra mắt Những người khốn khổ- Les Misérables năm 1862. Nếu không tìm nhận được nhiều từ một hành trình dữ dội biến Paris thành một trung tâm lớn nhất của châu Âu? Thế giới tinh thần của ông bị ám ảnh bởi điều gì? Ai soi chiếu những cảm xúc đen đúa vỹ đại ấy? Ai đồng hành cùng những nỗi đau, giằn vặt như một mệnh nghiệp đó?

Hugo có ảnh hưởng từ Nhà triết học Jean-Jacques Rousseau  với những mô tả sự thất vọng của ông khi lần đầu tiên đến Paris vào năm 1731: “Tôi mong đợi một thành phố đẹp như một thành phố hùng vĩ, nơi bạn chỉ nhìn thấy những con đường tuyệt vời và cung điện bằng đá cẩm thạch và vàng. Thay vào đó, khi tôi bước vào Faubourg Saint-Marceau, tôi chỉ nhìn thấy những con phố nhỏ hẹp, bẩn thỉu và hôi thối, và những ngôi nhà màu đen phản diện, với không khí không lành mạnh; người ăn xin, nghèo đói…”

Hugo có liên hệ nào đó từ cách mà Voltaire viết từ năm 1749 về Paris : “Chúng tôi đỏ mặt vì xấu hổ khi thấy công trường xây dựng trên những đường phố hẹp, bẩn thỉu và rối loạn liên tục. Thành phố tối, chật chội, ghê tởm, một cái gì đó từ thời man rợ đáng xấu hổ nhất. ”

Hugo đồng điệu với nhà báo Louis-Sébastien Mercier khi ông này phẩm bình về phong cách tân cổ điển, dựa trên mô hình kiến ​​trúc La Mã hồi đầu vào năm 1764: “Đơn điệu là thiên tài của kiến ​​trúc sư chúng tôi! Làm thế nào họ sống trên các bản sao, về sự lặp lại vĩnh cửu! Họ không biết làm thế nào để làm cho tòa nhà nhỏ nhất không có cột … Tất cả chúng nhiều hay ít đều giống các đền thờ. ”

Trong dòng mạch này, đã có lúc tôi hoài nghi nếu còn sống đến khi xây tháp Eiffel,  chắc hẳn Hugo cũng sẽ cùng Guy de Maupassant, các  nhà văn, họa sĩ, nhà điêu khắc, kiến ​​trúc sư, những tín đồ đam mê của vẻ đẹp hoang sơ của Paris sẽ ví công trình này như “một cái dương thực khí cương cứng, cái tháp vô dụng và quái dị, một tòa tháp lố bịch, một ống khói khổng lồ màu đen thống trị Paris, nghiền nát  hết Notre Dame, Tour Saint-Jacques, Louvre, Dome of les Invalides, Arc de Triomphe , tất cả các di tích nhục nhã của chúng ta sẽ biến mất trong giấc mơ khủng khiếp này.”

7a

Paris 1583 đã thế này rồi V.Hugo ơi ời…

Cống ngầm, Pompidou thì … nổi?

Tôi mang theo tất cả những cảm nhận thất vọng ê chề này lang dạt khắp  Paris của thế kỷ 21.

Một ngày đầu hè 2018, Paris nóng hơn Hà Nội những ngày đỏ lửa, tôi lơ đễnh với Eiffel, không mấy xao động với Kim tự tháp Louvre của Ieoh Ming Pei, hơi nản với Philharmonie concert hall của Jean Nouvel … Bất chợt vấp phải Trung tâm Georges Pompidou. Kiến trúc từng được giải Pritzker này như nhảy sổ vào giữa mặt, trợn trừng dọa nạt. Phải mất một lúc lâu, sau vài vòng đi chung quanh công trình này, khi điềm tĩnh hơn, tôi mới dần quên rằng tờ Le Figaro nổi tiếng nhất xứ này từng tuyên bố cáo trạng: “Paris có con quái vật riêng của nó, giống như ở Loch Ness”.

Hugo từng mô tả còn ghê rợn hơn: “ Dưới thành phố Pari, có một thành phố Pari khác, thành phố cống rãnh. Thành phố cống rãnh cũng có phố phường, có ngã tư, có quảng trường, có ngõ hẻm, có đường sá, có giao lưu, giao lưu của bùn nhơ, duy chỉ thiếu có người.

 Cống Pari đã từng là một thực tế ghê gớm. Nó từng là hầm chôn, cũng đã là hố nấp. Tội ác, trí thông minh, sự phản kháng xã hội, tự do tín ngưỡng, tư tưởng, trộm cướp, nghĩa là tất những gì mà luật pháp loài người săn bắt hay đã săn bắt, đều trốn vào hố đó;  Cống ngầm là lương tâm của thành phố! Tất cả đều hội tụ ở đấy, đối diện ở đấy. Tất cả những dơ bẩn của văn minh khi đã hết tác dụng, đều rơi vào cái hố ngay thật đó. Cảnh hỗn độn, ấy là một cuộc xưng tội.”

8

Paris 1679 đã thế này rồi V.Hugo ơi ời…

May thay, những cơn choáng sốc điên rồ rồi cũng vụt qua. Có một sự bình thản hiếm hoi đã bất ngờ khiến tôi liên tưởng khu phức hợp đa văn hóa của Renzo Piano và Richard Rogers (1977) với RUỘT GAN CON QUÁI KHỔNG LỒ – tác phẩm kiến trúc, thiết kế thành công nhất mà Hugo từng kiến tạo trong không gian văn học thế kỷ 19?
Kỳ lạ hơn, hình như, diễn trình so sánh có phần khập khiễng này có giúp tôi nhận thấy Pompidou còn vượt qua cả “dương thực khí” bẽ bàng Eiffel? Nó chợt tàng hình, giũ bỏ vỏ xác quái vật để đẹp đẽ hơn những con phố Paris ghê bẩn của Voltaire hay Jean-Jacques Rousseau.
Giống như RUỘT GAN CON QUÁI KHỔNG LỒ, khi “ lộn mề”, khỏa thân, Pompidou biến thành một cái gương vỹ đại. Nó hấp thu, phản xạ, khúc xạ, soi chiếu rồi lột trần tất thảy: “Ở đây không có cái dáng bên ngoài giả dối, không có vỏ bọc thanh cao: rác rưởi cởi áo trong, hiện ra hoàn toàn trần trụi; ảo tưởng, ảo hình tan biến, chỉ còn trơ cái thực tại với bộ mặt thảm hại của cảnh kết cục. Cuộc đời thực và sự hủy diệt phơi trần”

 

    9                      Paris 1763 đã thế này rồi V.Hugo ơi ời…                      

Như một bào thai của Tự Do, chìm trong nước ối bi quan, vật vã quá lâu và bị khóa chặt trong một tử cung, một trật tự già cũ và có quá nhiều thứ trì néo, Pompidou chính là con đẻ, hậu duệ hoàn hảo của V.Hugo? Nó di truyền các gen tinh thần cốt lõi của một Paris khốn khổ? Nó là một di sản vật thể đương đại hiếm hoi ở kinh đô tráng lệ này đã phơi nhiễm rồi dám bóc ra một chân dung thật, một tinh thần Hugo khác?
Nó cũng tuyên cáo, rằng, Hugo thừa Bác Ái, đủ Bình Đẳng và hơn hết là trụ vững trên nền tảng Tự Do, lừng lững dưới vòm trời hư cấu, bằng ánh mắt cú vọ sắc rợn, không hề lãng mạn, với ngọn doi rắn độc hay cây trường kiếm ngôn ngữ dữ dằn, V.Hugo khiến sông Seine đứt gãy, đổi dòng, từng góc phố xộc xệch xiêu vẹo, mọi con đường Paris biến hình, biến dạng và đường chân trời kiến trúc nước Pháp nhiều phen chuyển màu, xoay đổi, chao đảo, mất dấu?

Phải chăng, để làm nổi bật một cấu trúc, phối cảnh thân phận con người, một thức kiến trúc ôm trùm, bao phủ lên mọi bản thiết kế, công trình hay đô thị, có phải Hugo đã chấp nhận mạo hiểm khi nhào trộn, đổi màu, lật bỏ và cả đánh tráo hiện thực?

6

Pompidou 2018

Hay là Hugo muốn nhắc nhớ hậu sinh cần phải thoát bỏ vỏ xác ngôn từ, vượt qua cái nhìn thấy, lơ đi cái đọc được. Ông xác quyết: chỉ khi “Con người mở căng đôi mắt trong đêm tối, và cuối cùng thấy được ánh sáng, cũng như tâm hồn người ta mở căng ra trong cảnh khốn cùng, và rồi thấy được Thượng đế.”  Ông chỉ ra: sau những trải nghiệm vật vã, kinh hoàng đó người ta mới có nhiều cơ hội để nhận thấy rồi kiến tạo “Paris là một thành phố điển hình, là khuôn mẫu cho các dân tộc khác rập theo để xây dựng thủ đô, là tổ quốc của lý tưởng, của phát minh, của mọi khởi phát và thể nghiệm, là trung tâm của tri thức, là thành quốc, là tổ ong của ngày xưa”

20180421_172623aaa'

Viết như V. Hugo thì tượng cũng sầu?